श्री तुलसी चालीसा Shri Tulsi Chalisa
विष्णुप्रिया तुलसी की चालीस चौपाइयाँ, पूजा की पारम्परिक विधि सहित।
- देवता तुलसी माता
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा वैष्णव
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 229–232
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
श्री तुलसी महारानी, करूँ विनय सिरनाय ।śrī tulasī mahārānī, karūm̐ vinay siranāy |ਸ਼੍ਰੀ ਤੁਲਸੀ ਮਹਾਰਾਨੀ, ਕਰੂਁ ਵਿਨਯ ਸਿਰਨਾਯ ।
जो मम हो संकट विकट, दीजै मात नशाय ॥jo mam ho saṃkaṭ vikaṭ, dījai māt naśāy ||ਜੋ ਮਮ ਹੋ ਸਂਕਟ ਵਿਕਟ, ਦੀਜੈ ਮਾਤ ਨਸ਼ਾਯ ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
नमो नमो तुलसी महारानी ।namo namo tulasī mahārānī |ਨਮੋ ਨਮੋ ਤੁਲਸੀ ਮਹਾਰਾਨੀ ।
महिमा अमित न जाय बखानी ॥ १ ॥mahimā amit na jāy bakhānī || 1 ||ਮਹਿਮਾ ਅਮਿਤ ਨ ਜਾਯ ਬਖਾਨੀ ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
दियो विष्णु तुमको सनमाना ।diyo viṣṇu tumako sanamānā |ਦਿਯੋ ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਤੁਮਕੋ ਸਨਮਾਨਾ ।
जग में छायो सुयश महाना ॥ २ ॥jag meṃ chāyo suyaś mahānā || 2 ||ਜਗ ਮੇਂ ਛਾਯੋ ਸੁਯਸ਼ ਮਹਾਨਾ ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
विष्णुप्रिया जय जयतिभवानि ।viṣṇupriyā jay jayatibhavāni |ਵਿਸ਼੍ਣੁਪ੍ਰਿਯਾ ਜਯ ਜਯਤਿਭਵਾਨਿ ।
तिहूं लोक की हो सुखखानी ॥ ३ ॥tihūṃ lok kī ho sukhakhānī || 3 ||ਤਿਹੂਂ ਲੋਕ ਕੀ ਹੋ ਸੁਖਖਾਨੀ ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
भगवत पूजा कर जो कोई ।bhagavat pūjā kar jo koī |ਭਗਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਜੋ ਕੋਈ ।
बिना तुम्हारे सफल न होई ॥ ४ ॥binā tumhāre saphal na hoī || 4 ||ਬਿਨਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਫਲ ਨ ਹੋਈ ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
जिन घर तव नहिं होय निवासा ।jin ghar tav nahiṃ hoy nivāsā |ਜਿਨ ਘਰ ਤਵ ਨਹਿਂ ਹੋਯ ਨਿਵਾਸਾ ।
उस पर करहिं विष्णु नहिं बासा ॥ ५ ॥us par karahiṃ viṣṇu nahiṃ bāsā || 5 ||ਉਸ ਪਰ ਕਰਹਿਂ ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਨਹਿਂ ਬਾਸਾ ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
करे सदा जो तव नित सुमिरन ।kare sadā jo tav nit sumiran |ਕਰੇ ਸਦਾ ਜੋ ਤਵ ਨਿਤ ਸੁਮਿਰਨ ।
तेहिके काज होय सब पूरन ॥ ६ ॥tehike kāj hoy sab pūran || 6 ||ਤੇਹਿਕੇ ਕਾਜ ਹੋਯ ਸਬ ਪੂਰਨ ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
कातिक मास महात्म तुम्हारा ।kātik mās mahātma tumhārā |ਕਾਤਿਕ ਮਾਸ ਮਹਾਤ੍ਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ।
ताको जानत सब संसारा ॥ ७ ॥tāko jānat sab saṃsārā || 7 ||ਤਾਕੋ ਜਾਨਤ ਸਬ ਸਂਸਾਰਾ ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
तव पूजन जो करैं कुंवारी ।tav pūjan jo karaiṃ kuṃvārī |ਤਵ ਪੂਜਨ ਜੋ ਕਰੈਂ ਕੁਂਵਾਰੀ ।
पावै सुन्दर वर सुकुमारी ॥ ८ ॥pāvai sundar var sukumārī || 8 ||ਪਾਵੈ ਸੁਨ੍ਦਰ ਵਰ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
कर जो पूजा नितप्रति नारी ।kar jo pūjā nitaprati nārī |ਕਰ ਜੋ ਪੂਜਾ ਨਿਤਪ੍ਰਤਿ ਨਾਰੀ ।
सुख सम्पत्ति से होय सुखारी ॥ ९ ॥sukh sampatti se hoy sukhārī || 9 ||ਸੁਖ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸੇ ਹੋਯ ਸੁਖਾਰੀ ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
वृद्धा नारी करै जो पूजन ।vṛddhā nārī karai jo pūjan |ਵ੍ਰਿਦ੍ਧਾ ਨਾਰੀ ਕਰੈ ਜੋ ਪੂਜਨ ।
मिले भक्ति होवै पुलकित मन ॥ १० ॥mile bhakti hovai pulakit man || 10 ||ਮਿਲੇ ਭਕ੍ਤਿ ਹੋਵੈ ਪੁਲਕਿਤ ਮਨ ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
श्रद्धा से पूजै जो कोई ।śraddhā se pūjai jo koī |ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਸੇ ਪੂਜੈ ਜੋ ਕੋਈ ।
भवनिधि से तर जावै सोई ॥ ११ ॥bhavanidhi se tar jāvai soī || 11 ||ਭਵਨਿਧਿ ਸੇ ਤਰ ਜਾਵੈ ਸੋਈ ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
कथा भागवत यज्ञ करावै ।kathā bhāgavat yajña karāvai |ਕਥਾ ਭਾਗਵਤ ਯਜ੍ਞ ਕਰਾਵੈ ।
तुम बिन नहीं सफलता पावै ॥ १२ ॥tum bin nahīṃ saphalatā pāvai || 12 ||ਤੁਮ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਸਫਲਤਾ ਪਾਵੈ ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
छायो तब प्रताप जगभारी ।chāyo tab pratāp jagabhārī |ਛਾਯੋ ਤਬ ਪ੍ਰਤਾਪ ਜਗਭਾਰੀ ।
ध्यावत तुमहिं सकल चितधारी ॥ १३ ॥dhyāvat tumahiṃ sakal citadhārī || 13 ||ਧ੍ਯਾਵਤ ਤੁਮਹਿਂ ਸਕਲ ਚਿਤਧਾਰੀ ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
तुम्हीं मात यंत्रन तंत्रन में ।tumhīṃ māt yaṃtran taṃtran meṃ |ਤੁਮ੍ਹੀਂ ਮਾਤ ਯਂਤ੍ਰਨ ਤਂਤ੍ਰਨ ਮੇਂ ।
सकल काज सिधि होवै क्षण में ॥ १४ ॥sakal kāj sidhi hovai kṣaṇ meṃ || 14 ||ਸਕਲ ਕਾਜ ਸਿਧਿ ਹੋਵੈ ਕ੍ਸ਼ਣ ਮੇਂ ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
औषधि रूप आप हो माता ।auṣadhi rūp āp ho mātā |ਔਸ਼ਧਿ ਰੂਪ ਆਪ ਹੋ ਮਾਤਾ ।
सब जग में तव यश विख्याता ॥ १५ ॥sab jag meṃ tav yaś vikhyātā || 15 ||ਸਬ ਜਗ ਮੇਂ ਤਵ ਯਸ਼ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
देव रिषी मुनि औ तपधारी ।dev riṣī muni au tapadhārī |ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਨਿ ਔ ਤਪਧਾਰੀ ।
करत सदा तव जय जयकारी ॥ १६ ॥karat sadā tav jay jayakārī || 16 ||ਕਰਤ ਸਦਾ ਤਵ ਜਯ ਜਯਕਾਰੀ ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
वेद पुरानन तव यश गाया ।ved purānan tav yaś gāyā |ਵੇਦ ਪੁਰਾਨਨ ਤਵ ਯਸ਼ ਗਾਯਾ ।
महिमा अगम पार नहिं पाया ॥ १७ ॥mahimā agam pār nahiṃ pāyā || 17 ||ਮਹਿਮਾ ਅਗਮ ਪਾਰ ਨਹਿਂ ਪਾਯਾ ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
नमो नमो जै जै सुखकारनि ।namo namo jai jai sukhakārani |ਨਮੋ ਨਮੋ ਜੈ ਜੈ ਸੁਖਕਾਰਨਿ ।
नमो नमो जै दुखनिवारनि ॥ १८ ॥namo namo jai dukhanivārani || 18 ||ਨਮੋ ਨਮੋ ਜੈ ਦੁਖਨਿਵਾਰਨਿ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
नमो नमो सुखसम्पति देनी ।namo namo sukhasampati denī |ਨਮੋ ਨਮੋ ਸੁਖਸਮ੍ਪਤਿ ਦੇਨੀ ।
नमो नमो अघ काटन छेनी ॥ १९ ॥namo namo agh kāṭan chenī || 19 ||ਨਮੋ ਨਮੋ ਅਘ ਕਾਟਨ ਛੇਨੀ ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
नमो नमो भक्तन दुःख हरनी ।namo namo bhaktan duḥkh haranī |ਨਮੋ ਨਮੋ ਭਕ੍ਤਨ ਦੁਃਖ ਹਰਨੀ ।
नमो नमो दुष्टन मद छेनी ॥ २० ॥namo namo duṣṭan mad chenī || 20 ||ਨਮੋ ਨਮੋ ਦੁਸ਼੍ਟਨ ਮਦ ਛੇਨੀ ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
नमो नमो भव पार उतारनि ।namo namo bhav pār utārani |ਨਮੋ ਨਮੋ ਭਵ ਪਾਰ ਉਤਾਰਨਿ ।
नमो नमो परलोक सुधारनि ॥ २१ ॥namo namo paralok sudhārani || 21 ||ਨਮੋ ਨਮੋ ਪਰਲੋਕ ਸੁਧਾਰਨਿ ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
नमो नमो निज भक्त उबारनि ।namo namo nij bhakta ubārani |ਨਮੋ ਨਮੋ ਨਿਜ ਭਕ੍ਤ ਉਬਾਰਨਿ ।
नमो नमो जनकाज संवारनि ॥ २२ ॥namo namo janakāj saṃvārani || 22 ||ਨਮੋ ਨਮੋ ਜਨਕਾਜ ਸਂਵਾਰਨਿ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
नमो नमो जय कुमति नशावनि ।namo namo jay kumati naśāvani |ਨਮੋ ਨਮੋ ਜਯ ਕੁਮਤਿ ਨਸ਼ਾਵਨਿ ।
नमो नमो सब सुख उपजावनि ॥ २३ ॥namo namo sab sukh upajāvani || 23 ||ਨਮੋ ਨਮੋ ਸਬ ਸੁਖ ਉਪਜਾਵਨਿ ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
जयति जयति जय तुलसीमाई ।jayati jayati jay tulasīmāī |ਜਯਤਿ ਜਯਤਿ ਜਯ ਤੁਲਸੀਮਾਈ ।
ध्याऊँ तुमको शीश नवाई ॥ २४ ॥dhyāūm̐ tumako śīś navāī || 24 ||ਧ੍ਯਾਊਁ ਤੁਮਕੋ ਸ਼ੀਸ਼ ਨਵਾਈ ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
निजजन जानि मोहि अपनाओ ।nijajan jāni mohi apanāo |ਨਿਜਜਨ ਜਾਨਿ ਮੋਹਿ ਅਪਨਾਓ ।
बिगड़े कारज आप बनाओ ॥ २५ ॥bigaṛe kāraj āp banāo || 25 ||ਬਿਗਡੇ ਕਾਰਜ ਆਪ ਬਨਾਓ ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
करूँ विनय मैं मात तुम्हारी ।karūm̐ vinay maiṃ māt tumhārī |ਕਰੂਁ ਵਿਨਯ ਮੈਂ ਮਾਤ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ।
पूरण आशा करहु हमारी ॥ २६ ॥pūraṇ āśā karahu hamārī || 26 ||ਪੂਰਣ ਆਸ਼ਾ ਕਰਹੁ ਹਮਾਰੀ ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
शरण चरण कर जोरि मनाऊँ ।śaraṇ caraṇ kar jori manāūm̐ |ਸ਼ਰਣ ਚਰਣ ਕਰ ਜੋਰਿ ਮਨਾਊਁ ।
निशदिन तेरे ही गुण गाऊँ ॥ २७ ॥niśadin tere hī guṇ gāūm̐ || 27 ||ਨਿਸ਼ਦਿਨ ਤੇਰੇ ਹੀ ਗੁਣ ਗਾਊਁ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
करहु मात यह अब मोपर दाया ।karahu māt yah ab mopar dāyā |ਕਰਹੁ ਮਾਤ ਯਹ ਅਬ ਮੋਪਰ ਦਾਯਾ ।
निर्मल होय सकल ममकाया ॥ २८ ॥nirmal hoy sakal mamakāyā || 28 ||ਨਿਰ੍ਮਲ ਹੋਯ ਸਕਲ ਮਮਕਾਯਾ ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
मांगू मात यह बर दीजै ।māṃgū māt yah bar dījai |ਮਾਂਗੂ ਮਾਤ ਯਹ ਬਰ ਦੀਜੈ ।
सकल मनोरथ पूर्ण कीजै ॥ २९ ॥sakal manorath pūrṇa kījai || 29 ||ਸਕਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰ੍ਣ ਕੀਜੈ ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
जानूं नहिं कुछ नेम अचारा ।jānūṃ nahiṃ kuch nem acārā |ਜਾਨੂਂ ਨਹਿਂ ਕੁਛ ਨੇਮ ਅਚਾਰਾ ।
छमहु मात अपराध हमारा ॥ ३० ॥chamahu māt aparādh hamārā || 30 ||ਛਮਹੁ ਮਾਤ ਅਪਰਾਧ ਹਮਾਰਾ ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
बारह मास करै जो पूजा ।bārah mās karai jo pūjā |ਬਾਰਹ ਮਾਸ ਕਰੈ ਜੋ ਪੂਜਾ ।
ता सम जग में और न दूजा ॥ ३१ ॥tā sam jag meṃ aur na dūjā || 31 ||ਤਾ ਸਮ ਜਗ ਮੇਂ ਔਰ ਨ ਦੂਜਾ ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
प्रथमहि गंगाजल मंगवावे ।prathamahi gaṃgājal maṃgavāve |ਪ੍ਰਥਮਹਿ ਗਂਗਾਜਲ ਮਂਗਵਾਵੇ ।
फिर सुन्दर स्नान करावे ॥ ३२ ॥phir sundar snān karāve || 32 ||ਫਿਰ ਸੁਨ੍ਦਰ ਸ੍ਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
चन्दन अक्षत पुष्प चढ़ावे ।candan akṣat puṣpa caṛhāve |ਚਨ੍ਦਨ ਅਕ੍ਸ਼ਤ ਪੁਸ਼੍ਪ ਚਢਾਵੇ ।
धूप दीप नैवेद्य लगावे ॥ ३३ ॥dhūp dīp naivedya lagāve || 33 ||ਧੂਪ ਦੀਪ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਲਗਾਵੇ ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
करे आचमन गंगा जल से ।kare ācaman gaṃgā jal se |ਕਰੇ ਆਚਮਨ ਗਂਗਾ ਜਲ ਸੇ ।
ध्यान करे हृदय निर्मल से ॥ ३४ ॥dhyān kare hṛday nirmal se || 34 ||ਧ੍ਯਾਨ ਕਰੇ ਹ੍ਰਿਦਯ ਨਿਰ੍ਮਲ ਸੇ ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
पाठ करे फिर चालीसा की ।pāṭh kare phir cālīsā kī |ਪਾਠ ਕਰੇ ਫਿਰ ਚਾਲੀਸਾ ਕੀ ।
अस्तुति करे मात तुलसा की ॥ ३५ ॥astuti kare māt tulasā kī || 35 ||ਅਸ੍ਤੁਤਿ ਕਰੇ ਮਾਤ ਤੁਲਸਾ ਕੀ ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
यह विधि पूजा करे हमेशा ।yah vidhi pūjā kare hameśā |ਯਹ ਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ।
ताके तन नहिं रहै क्लेशा ॥ ३६ ॥tāke tan nahiṃ rahai kleśā || 36 ||ਤਾਕੇ ਤਨ ਨਹਿਂ ਰਹੈ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾ ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
करै मास कार्तिक का साधन ।karai mās kārtik kā sādhan |ਕਰੈ ਮਾਸ ਕਾਰ੍ਤਿਕ ਕਾ ਸਾਧਨ ।
सोवे नित पवित्र सिध हुई जाहीं ॥ ३७ ॥sove nit pavitra sidh huī jāhīṃ || 37 ||ਸੋਵੇ ਨਿਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਿਧ ਹੁਈ ਜਾਹੀਂ ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
है यह कथा महा सुखदाई ।hai yah kathā mahā sukhadāī |ਹੈ ਯਹ ਕਥਾ ਮਹਾ ਸੁਖਦਾਈ ।
पढ़ै सुने सो भव तर जाई ॥ ३८ ॥paṛhai sune so bhav tar jāī || 38 ||ਪਢੈ ਸੁਨੇ ਸੋ ਭਵ ਤਰ ਜਾਈ ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
यह श्री तुलसी चालीसा, पाठ करे जो कोय ।yah śrī tulasī cālīsā, pāṭh kare jo koy |ਯਹ ਸ਼੍ਰੀ ਤੁਲਸੀ ਚਾਲੀਸਾ, ਪਾਠ ਕਰੇ ਜੋ ਕੋਯ ।
गोविन्द सो फल पावही, जो मन इच्छा होय ॥govinda so phal pāvahī, jo man icchā hoy ||ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਸੋ ਫਲ ਪਾਵਹੀ, ਜੋ ਮਨ ਇਚ੍ਛਾ ਹੋਯ ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
प्रश्न
श्री तुलसी चालीसा क्या है?
विष्णुप्रिया तुलसी की चालीस चौपाइयाँ, पूजा की पारम्परिक विधि सहित।
श्री तुलसी चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री तुलसी चालीसा तुलसी माता से जुड़ा है। पवित्र तुलसी का पौधा, विष्णुप्रिया देवी के रूप में पूजित; कार्तिक में तुलसी विवाह होता है।
श्री तुलसी चालीसा का अर्थ क्या है?
तुलसी की स्तुति विष्णुप्रिया के रूप में है, जिनके बिना विष्णु-पूजा अधूरी है, जो औषधि रूप हैं और विशेषकर कार्तिक मास में सौभाग्य देती हैं। चालीसा बार-बार "नमो नमो" से उन्हें प्रणाम करती है और अन्त में पूजा-विधि बताती है: गंगाजल से स्नान, चन्दन, अक्षत, पुष्प, धूप-दीप और चालीसा पाठ।
श्री तुलसी चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Tulsi Chalisa. परम्परा: वैष्णव।
क्या श्री तुलसी चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।