श्री तुलसी चालीसा Shri Tulsi Chalisa
विष्णुप्रिया तुलसी की चालीस चौपाइयाँ, पूजा की पारम्परिक विधि सहित।
- देवता तुलसी माता
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा वैष्णव
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 229–232
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
श्री तुलसी महारानी, करूँ विनय सिरनाय ।śrī tulasī mahārānī, karūm̐ vinay siranāy |શ્રી તુલસી મહારાની, કરૂઁ વિનય સિરનાય ।
जो मम हो संकट विकट, दीजै मात नशाय ॥jo mam ho saṃkaṭ vikaṭ, dījai māt naśāy ||જો મમ હો સંકટ વિકટ, દીજૈ માત નશાય ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
नमो नमो तुलसी महारानी ।namo namo tulasī mahārānī |નમો નમો તુલસી મહારાની ।
महिमा अमित न जाय बखानी ॥ १ ॥mahimā amit na jāy bakhānī || 1 ||મહિમા અમિત ન જાય બખાની ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
दियो विष्णु तुमको सनमाना ।diyo viṣṇu tumako sanamānā |દિયો વિષ્ણુ તુમકો સનમાના ।
जग में छायो सुयश महाना ॥ २ ॥jag meṃ chāyo suyaś mahānā || 2 ||જગ મેં છાયો સુયશ મહાના ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
विष्णुप्रिया जय जयतिभवानि ।viṣṇupriyā jay jayatibhavāni |વિષ્ણુપ્રિયા જય જયતિભવાનિ ।
तिहूं लोक की हो सुखखानी ॥ ३ ॥tihūṃ lok kī ho sukhakhānī || 3 ||તિહૂં લોક કી હો સુખખાની ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
भगवत पूजा कर जो कोई ।bhagavat pūjā kar jo koī |ભગવત પૂજા કર જો કોઈ ।
बिना तुम्हारे सफल न होई ॥ ४ ॥binā tumhāre saphal na hoī || 4 ||બિના તુમ્હારે સફલ ન હોઈ ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
जिन घर तव नहिं होय निवासा ।jin ghar tav nahiṃ hoy nivāsā |જિન ઘર તવ નહિં હોય નિવાસા ।
उस पर करहिं विष्णु नहिं बासा ॥ ५ ॥us par karahiṃ viṣṇu nahiṃ bāsā || 5 ||ઉસ પર કરહિં વિષ્ણુ નહિં બાસા ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
करे सदा जो तव नित सुमिरन ।kare sadā jo tav nit sumiran |કરે સદા જો તવ નિત સુમિરન ।
तेहिके काज होय सब पूरन ॥ ६ ॥tehike kāj hoy sab pūran || 6 ||તેહિકે કાજ હોય સબ પૂરન ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
कातिक मास महात्म तुम्हारा ।kātik mās mahātma tumhārā |કાતિક માસ મહાત્મ તુમ્હારા ।
ताको जानत सब संसारा ॥ ७ ॥tāko jānat sab saṃsārā || 7 ||તાકો જાનત સબ સંસારા ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
तव पूजन जो करैं कुंवारी ।tav pūjan jo karaiṃ kuṃvārī |તવ પૂજન જો કરૈં કુંવારી ।
पावै सुन्दर वर सुकुमारी ॥ ८ ॥pāvai sundar var sukumārī || 8 ||પાવૈ સુન્દર વર સુકુમારી ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
कर जो पूजा नितप्रति नारी ।kar jo pūjā nitaprati nārī |કર જો પૂજા નિતપ્રતિ નારી ।
सुख सम्पत्ति से होय सुखारी ॥ ९ ॥sukh sampatti se hoy sukhārī || 9 ||સુખ સમ્પત્તિ સે હોય સુખારી ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
वृद्धा नारी करै जो पूजन ।vṛddhā nārī karai jo pūjan |વૃદ્ધા નારી કરૈ જો પૂજન ।
मिले भक्ति होवै पुलकित मन ॥ १० ॥mile bhakti hovai pulakit man || 10 ||મિલે ભક્તિ હોવૈ પુલકિત મન ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
श्रद्धा से पूजै जो कोई ।śraddhā se pūjai jo koī |શ્રદ્ધા સે પૂજૈ જો કોઈ ।
भवनिधि से तर जावै सोई ॥ ११ ॥bhavanidhi se tar jāvai soī || 11 ||ભવનિધિ સે તર જાવૈ સોઈ ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
कथा भागवत यज्ञ करावै ।kathā bhāgavat yajña karāvai |કથા ભાગવત યજ્ઞ કરાવૈ ।
तुम बिन नहीं सफलता पावै ॥ १२ ॥tum bin nahīṃ saphalatā pāvai || 12 ||તુમ બિન નહીં સફલતા પાવૈ ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
छायो तब प्रताप जगभारी ।chāyo tab pratāp jagabhārī |છાયો તબ પ્રતાપ જગભારી ।
ध्यावत तुमहिं सकल चितधारी ॥ १३ ॥dhyāvat tumahiṃ sakal citadhārī || 13 ||ધ્યાવત તુમહિં સકલ ચિતધારી ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
तुम्हीं मात यंत्रन तंत्रन में ।tumhīṃ māt yaṃtran taṃtran meṃ |તુમ્હીં માત યંત્રન તંત્રન મેં ।
सकल काज सिधि होवै क्षण में ॥ १४ ॥sakal kāj sidhi hovai kṣaṇ meṃ || 14 ||સકલ કાજ સિધિ હોવૈ ક્ષણ મેં ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
औषधि रूप आप हो माता ।auṣadhi rūp āp ho mātā |ઔષધિ રૂપ આપ હો માતા ।
सब जग में तव यश विख्याता ॥ १५ ॥sab jag meṃ tav yaś vikhyātā || 15 ||સબ જગ મેં તવ યશ વિખ્યાતા ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
देव रिषी मुनि औ तपधारी ।dev riṣī muni au tapadhārī |દેવ રિષી મુનિ ઔ તપધારી ।
करत सदा तव जय जयकारी ॥ १६ ॥karat sadā tav jay jayakārī || 16 ||કરત સદા તવ જય જયકારી ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
वेद पुरानन तव यश गाया ।ved purānan tav yaś gāyā |વેદ પુરાનન તવ યશ ગાયા ।
महिमा अगम पार नहिं पाया ॥ १७ ॥mahimā agam pār nahiṃ pāyā || 17 ||મહિમા અગમ પાર નહિં પાયા ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
नमो नमो जै जै सुखकारनि ।namo namo jai jai sukhakārani |નમો નમો જૈ જૈ સુખકારનિ ।
नमो नमो जै दुखनिवारनि ॥ १८ ॥namo namo jai dukhanivārani || 18 ||નમો નમો જૈ દુખનિવારનિ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
नमो नमो सुखसम्पति देनी ।namo namo sukhasampati denī |નમો નમો સુખસમ્પતિ દેની ।
नमो नमो अघ काटन छेनी ॥ १९ ॥namo namo agh kāṭan chenī || 19 ||નમો નમો અઘ કાટન છેની ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
नमो नमो भक्तन दुःख हरनी ।namo namo bhaktan duḥkh haranī |નમો નમો ભક્તન દુઃખ હરની ।
नमो नमो दुष्टन मद छेनी ॥ २० ॥namo namo duṣṭan mad chenī || 20 ||નમો નમો દુષ્ટન મદ છેની ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
नमो नमो भव पार उतारनि ।namo namo bhav pār utārani |નમો નમો ભવ પાર ઉતારનિ ।
नमो नमो परलोक सुधारनि ॥ २१ ॥namo namo paralok sudhārani || 21 ||નમો નમો પરલોક સુધારનિ ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
नमो नमो निज भक्त उबारनि ।namo namo nij bhakta ubārani |નમો નમો નિજ ભક્ત ઉબારનિ ।
नमो नमो जनकाज संवारनि ॥ २२ ॥namo namo janakāj saṃvārani || 22 ||નમો નમો જનકાજ સંવારનિ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
नमो नमो जय कुमति नशावनि ।namo namo jay kumati naśāvani |નમો નમો જય કુમતિ નશાવનિ ।
नमो नमो सब सुख उपजावनि ॥ २३ ॥namo namo sab sukh upajāvani || 23 ||નમો નમો સબ સુખ ઉપજાવનિ ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
जयति जयति जय तुलसीमाई ।jayati jayati jay tulasīmāī |જયતિ જયતિ જય તુલસીમાઈ ।
ध्याऊँ तुमको शीश नवाई ॥ २४ ॥dhyāūm̐ tumako śīś navāī || 24 ||ધ્યાઊઁ તુમકો શીશ નવાઈ ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
निजजन जानि मोहि अपनाओ ।nijajan jāni mohi apanāo |નિજજન જાનિ મોહિ અપનાઓ ।
बिगड़े कारज आप बनाओ ॥ २५ ॥bigaṛe kāraj āp banāo || 25 ||બિગડે કારજ આપ બનાઓ ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
करूँ विनय मैं मात तुम्हारी ।karūm̐ vinay maiṃ māt tumhārī |કરૂઁ વિનય મૈં માત તુમ્હારી ।
पूरण आशा करहु हमारी ॥ २६ ॥pūraṇ āśā karahu hamārī || 26 ||પૂરણ આશા કરહુ હમારી ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
शरण चरण कर जोरि मनाऊँ ।śaraṇ caraṇ kar jori manāūm̐ |શરણ ચરણ કર જોરિ મનાઊઁ ।
निशदिन तेरे ही गुण गाऊँ ॥ २७ ॥niśadin tere hī guṇ gāūm̐ || 27 ||નિશદિન તેરે હી ગુણ ગાઊઁ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
करहु मात यह अब मोपर दाया ।karahu māt yah ab mopar dāyā |કરહુ માત યહ અબ મોપર દાયા ।
निर्मल होय सकल ममकाया ॥ २८ ॥nirmal hoy sakal mamakāyā || 28 ||નિર્મલ હોય સકલ મમકાયા ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
मांगू मात यह बर दीजै ।māṃgū māt yah bar dījai |માંગૂ માત યહ બર દીજૈ ।
सकल मनोरथ पूर्ण कीजै ॥ २९ ॥sakal manorath pūrṇa kījai || 29 ||સકલ મનોરથ પૂર્ણ કીજૈ ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
जानूं नहिं कुछ नेम अचारा ।jānūṃ nahiṃ kuch nem acārā |જાનૂં નહિં કુછ નેમ અચારા ।
छमहु मात अपराध हमारा ॥ ३० ॥chamahu māt aparādh hamārā || 30 ||છમહુ માત અપરાધ હમારા ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
बारह मास करै जो पूजा ।bārah mās karai jo pūjā |બારહ માસ કરૈ જો પૂજા ।
ता सम जग में और न दूजा ॥ ३१ ॥tā sam jag meṃ aur na dūjā || 31 ||તા સમ જગ મેં ઔર ન દૂજા ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
प्रथमहि गंगाजल मंगवावे ।prathamahi gaṃgājal maṃgavāve |પ્રથમહિ ગંગાજલ મંગવાવે ।
फिर सुन्दर स्नान करावे ॥ ३२ ॥phir sundar snān karāve || 32 ||ફિર સુન્દર સ્નાન કરાવે ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
चन्दन अक्षत पुष्प चढ़ावे ।candan akṣat puṣpa caṛhāve |ચન્દન અક્ષત પુષ્પ ચઢાવે ।
धूप दीप नैवेद्य लगावे ॥ ३३ ॥dhūp dīp naivedya lagāve || 33 ||ધૂપ દીપ નૈવેદ્ય લગાવે ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
करे आचमन गंगा जल से ।kare ācaman gaṃgā jal se |કરે આચમન ગંગા જલ સે ।
ध्यान करे हृदय निर्मल से ॥ ३४ ॥dhyān kare hṛday nirmal se || 34 ||ધ્યાન કરે હૃદય નિર્મલ સે ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
पाठ करे फिर चालीसा की ।pāṭh kare phir cālīsā kī |પાઠ કરે ફિર ચાલીસા કી ।
अस्तुति करे मात तुलसा की ॥ ३५ ॥astuti kare māt tulasā kī || 35 ||અસ્તુતિ કરે માત તુલસા કી ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
यह विधि पूजा करे हमेशा ।yah vidhi pūjā kare hameśā |યહ વિધિ પૂજા કરે હમેશા ।
ताके तन नहिं रहै क्लेशा ॥ ३६ ॥tāke tan nahiṃ rahai kleśā || 36 ||તાકે તન નહિં રહૈ ક્લેશા ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
करै मास कार्तिक का साधन ।karai mās kārtik kā sādhan |કરૈ માસ કાર્તિક કા સાધન ।
सोवे नित पवित्र सिध हुई जाहीं ॥ ३७ ॥sove nit pavitra sidh huī jāhīṃ || 37 ||સોવે નિત પવિત્ર સિધ હુઈ જાહીં ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
है यह कथा महा सुखदाई ।hai yah kathā mahā sukhadāī |હૈ યહ કથા મહા સુખદાઈ ।
पढ़ै सुने सो भव तर जाई ॥ ३८ ॥paṛhai sune so bhav tar jāī || 38 ||પઢૈ સુને સો ભવ તર જાઈ ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
यह श्री तुलसी चालीसा, पाठ करे जो कोय ।yah śrī tulasī cālīsā, pāṭh kare jo koy |યહ શ્રી તુલસી ચાલીસા, પાઠ કરે જો કોય ।
गोविन्द सो फल पावही, जो मन इच्छा होय ॥govinda so phal pāvahī, jo man icchā hoy ||ગોવિન્દ સો ફલ પાવહી, જો મન ઇચ્છા હોય ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
प्रश्न
श्री तुलसी चालीसा क्या है?
विष्णुप्रिया तुलसी की चालीस चौपाइयाँ, पूजा की पारम्परिक विधि सहित।
श्री तुलसी चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री तुलसी चालीसा तुलसी माता से जुड़ा है। पवित्र तुलसी का पौधा, विष्णुप्रिया देवी के रूप में पूजित; कार्तिक में तुलसी विवाह होता है।
श्री तुलसी चालीसा का अर्थ क्या है?
तुलसी की स्तुति विष्णुप्रिया के रूप में है, जिनके बिना विष्णु-पूजा अधूरी है, जो औषधि रूप हैं और विशेषकर कार्तिक मास में सौभाग्य देती हैं। चालीसा बार-बार "नमो नमो" से उन्हें प्रणाम करती है और अन्त में पूजा-विधि बताती है: गंगाजल से स्नान, चन्दन, अक्षत, पुष्प, धूप-दीप और चालीसा पाठ।
श्री तुलसी चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Tulsi Chalisa. परम्परा: वैष्णव।
क्या श्री तुलसी चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।