श्री सूर्य चालीसा Shri Surya Chalisa
सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।
- देवता सूर्य देव
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा सौर (सूर्य)
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 77–80
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
कनक बदन कुण्डल मकर, मुक्ता माला अङ्ग ।kanak badan kuṇḍal makar, muktā mālā aṅga |కనక బదన కుణ్డల మకర, ముక్తా మాలా అఙ్గ ।
पद्मासन स्थित ध्याइये, शंख चक्र के सङ्ग ॥padmāsan sthit dhyāiye, śaṃkh cakra ke saṅga ||పద్మాసన స్థిత ధ్యాఇయే, శంఖ చక్ర కే సఙ్గ ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
जय सविता जय जयति दिवाकर ।jay savitā jay jayati divākar |జయ సవితా జయ జయతి దివాకర ।
सहस्त्रांशु सप्ताश्व तिमिरहर ॥ १ ॥sahastrāṃśu saptāśva timirahar || 1 ||సహస్త్రాంశు సప్తాశ్వ తిమిరహర ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
भानु पतंग मरीची भास्कर ।bhānu pataṃg marīcī bhāskar |భాను పతంగ మరీచీ భాస్కర ।
सविता हंस सुनूर विभाकर ॥ २ ॥savitā haṃs sunūr vibhākar || 2 ||సవితా హంస సునూర విభాకర ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
विवस्वान आदित्य विकर्तन ।vivasvān āditya vikartan |వివస్వాన ఆదిత్య వికర్తన ।
मार्तण्ड हरिरूप विरोचन ॥ ३ ॥mārtaṇḍa harirūp virocan || 3 ||మార్తణ్డ హరిరూప విరోచన ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
अम्बरमणि खग रवि कहलाते ।ambaramaṇi khag ravi kahalāte |అమ్బరమణి ఖగ రవి కహలాతే ।
वेद हिरण्यगर्भ कह गाते ॥ ४ ॥ved hiraṇyagarbha kah gāte || 4 ||వేద హిరణ్యగర్భ కహ గాతే ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
सहस्त्रांशुप्रद्योतन कहि कहि ।sahastrāṃśupradyotan kahi kahi |సహస్త్రాంశుప్రద్యోతన కహి కహి ।
मुनिगन होत प्रसन्न मोदलहि ॥ ५ ॥munigan hot prasanna modalahi || 5 ||మునిగన హోత ప్రసన్న మోదలహి ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
अरुण सदृश सारथी मनोहर ।aruṇ sadṛś sārathī manohar |అరుణ సదృశ సారథీ మనోహర ।
हाँकत हय साता चढ़ि रथ पर ॥ ६ ॥hām̐kat hay sātā caṛhi rath par || 6 ||హాఁకత హయ సాతా చఢి రథ పర ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
मंडल की महिमा अति न्यारी ।maṃḍal kī mahimā ati nyārī |మండల కీ మహిమా అతి న్యారీ ।
तेज रूप केरी बलिहारी ॥ ७ ॥tej rūp kerī balihārī || 7 ||తేజ రూప కేరీ బలిహారీ ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
उच्चैःश्रवा सदृश हय जोते ।uccaiḥśravā sadṛś hay jote |ఉచ్చైఃశ్రవా సదృశ హయ జోతే ।
देखि पुरंदर लज्जित होते ॥ ८ ॥dekhi puraṃdar lajjit hote || 8 ||దేఖి పురందర లజ్జిత హోతే ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
मित्र मरीचि भानु अरुण भास्कर ।mitra marīci bhānu aruṇ bhāskar |మిత్ర మరీచి భాను అరుణ భాస్కర ।
सविता सूर्य अर्क खग कलिकर ॥ ९ ॥savitā sūrya arka khag kalikar || 9 ||సవితా సూర్య అర్క ఖగ కలికర ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
पूषा रवि आदित्य नाम लै ।pūṣā ravi āditya nām lai |పూషా రవి ఆదిత్య నామ లై ।
हिरण्यगर्भाय नमः कहिकै ॥ १० ॥hiraṇyagarbhāy namaḥ kahikai || 10 ||హిరణ్యగర్భాయ నమః కహికై ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
द्वादस नाम प्रेम सों गावैं ।dvādas nām prem soṃ gāvaiṃ |ద్వాదస నామ ప్రేమ సోం గావైం ।
मस्तक बारह बार नवावैं ॥ ११ ॥mastak bārah bār navāvaiṃ || 11 ||మస్తక బారహ బార నవావైం ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
चार पदारथ सो जन पावै ।cār padārath so jan pāvai |చార పదారథ సో జన పావై ।
दुःख दारिद्र अघ पुञ्ज नसावै ॥ १२ ॥duḥkh dāridra agh puñja nasāvai || 12 ||దుఃఖ దారిద్ర అఘ పుఞ్జ నసావై ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
नमस्कार को चमत्कार यह ।namaskār ko camatkār yah |నమస్కార కో చమత్కార యహ ।
विधि हरिहर कौ कृपासार यह ॥ १३ ॥vidhi harihar kau kṛpāsār yah || 13 ||విధి హరిహర కౌ కృపాసార యహ ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
सेवै भानु तुमहिं मन लाई ।sevai bhānu tumahiṃ man lāī |సేవై భాను తుమహిం మన లాఈ ।
अष्टसिद्धि नवनिधि तेहिं पाई ॥ १४ ॥aṣṭasiddhi navanidhi tehiṃ pāī || 14 ||అష్టసిద్ధి నవనిధి తేహిం పాఈ ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
बारह नाम उच्चारन करते ।bārah nām uccāran karate |బారహ నామ ఉచ్చారన కరతే ।
सहस जनम के पातक टरते ॥ १५ ॥sahas janam ke pātak ṭarate || 15 ||సహస జనమ కే పాతక టరతే ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
उपाख्यान जो करते तवजन ।upākhyān jo karate tavajan |ఉపాఖ్యాన జో కరతే తవజన ।
रिपु सों जमलहते सोतेहि छन ॥ १६ ॥ripu soṃ jamalahate sotehi chan || 16 ||రిపు సోం జమలహతే సోతేహి ఛన ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
छन सुत जुत परिवार बढ़तु है ।chan sut jut parivār baṛhatu hai |ఛన సుత జుత పరివార బఢతు హై ।
प्रबलमोह को फँद कटतु है ॥ १७ ॥prabalamoh ko pham̐d kaṭatu hai || 17 ||ప్రబలమోహ కో ఫఁద కటతు హై ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
अर्क शीश को रक्षा करते ।arka śīś ko rakṣā karate |అర్క శీశ కో రక్షా కరతే ।
रवि ललाट पर नित्य बिहरते ॥ १८ ॥ravi lalāṭ par nitya biharate || 18 ||రవి లలాట పర నిత్య బిహరతే ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
सूर्य नेत्र पर नित्य विराजत ।sūrya netra par nitya virājat |సూర్య నేత్ర పర నిత్య విరాజత ।
कर्ण देस पर दिनकर छाजत ॥ १९ ॥karṇa des par dinakar chājat || 19 ||కర్ణ దేస పర దినకర ఛాజత ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
भानु नासिका वांस करहु नित ।bhānu nāsikā vāṃs karahu nit |భాను నాసికా వాంస కరహు నిత ।
भास्कर करत सदा मुख कौ हित ॥ २० ॥bhāskar karat sadā mukh kau hit || 20 ||భాస్కర కరత సదా ముఖ కౌ హిత ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
ओंठ रहैं पर्जन्य हमारे ।oṃṭh rahaiṃ parjanya hamāre |ఓంఠ రహైం పర్జన్య హమారే ।
रसना बीच तीक्ष्ण बस प्यारे ॥ २१ ॥rasanā bīc tīkṣṇa bas pyāre || 21 ||రసనా బీచ తీక్ష్ణ బస ప్యారే ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
कंठ सुवर्ण रेत की शोभा ।kaṃṭh suvarṇa ret kī śobhā |కంఠ సువర్ణ రేత కీ శోభా ।
तिग्मतेजसः कांधे लोभा ॥ २२ ॥tigmatejasaḥ kāṃdhe lobhā || 22 ||తిగ్మతేజసః కాంధే లోభా ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
पूषां बाहू मित्र पीठहिं पर ।pūṣāṃ bāhū mitra pīṭhahiṃ par |పూషాం బాహూ మిత్ర పీఠహిం పర ।
त्वष्टा वरुण रहम सुउष्णकर ॥ २३ ॥tvaṣṭā varuṇ raham suuṣṇakar || 23 ||త్వష్టా వరుణ రహమ సుఉష్ణకర ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
युगल हाथ पर रक्षा कारन ।yugal hāth par rakṣā kāran |యుగల హాథ పర రక్షా కారన ।
भानुमान उरसर्म सुउदरचन ॥ २४ ॥bhānumān urasarma suudaracan || 24 ||భానుమాన ఉరసర్మ సుఉదరచన ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
बसत नाभि आदित्य मनोहर ।basat nābhi āditya manohar |బసత నాభి ఆదిత్య మనోహర ।
कटि मंह हँस रहत मन मुदभर ॥ २५ ॥kaṭi maṃh ham̐s rahat man mudabhar || 25 ||కటి మంహ హఁస రహత మన ముదభర ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
जंघा गोपति सविता बासा ।jaṃghā gopati savitā bāsā |జంఘా గోపతి సవితా బాసా ।
गुप्त दिवाकर करत हुलासा ॥ २६ ॥gupta divākar karat hulāsā || 26 ||గుప్త దివాకర కరత హులాసా ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
विवस्वान पद की रखवारी ।vivasvān pad kī rakhavārī |వివస్వాన పద కీ రఖవారీ ।
बाहर बसते नित तम हारी ॥ २७ ॥bāhar basate nit tam hārī || 27 ||బాహర బసతే నిత తమ హారీ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
सहस्त्रांशु सर्वांग सम्हारै ।sahastrāṃśu sarvāṃg samhārai |సహస్త్రాంశు సర్వాంగ సమ్హారై ।
रक्षा कवच विचित्र विचारे ॥ २८ ॥rakṣā kavac vicitra vicāre || 28 ||రక్షా కవచ విచిత్ర విచారే ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
अस जोजन अपने मन माहीं ।as jojan apane man māhīṃ |అస జోజన అపనే మన మాహీం ।
भय जग बीज करहुँ तेहि नाहीं ॥ २९ ॥bhay jag bīj karahum̐ tehi nāhīṃ || 29 ||భయ జగ బీజ కరహుఁ తేహి నాహీం ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
दरिद्र कुष्ट तेहिं कबहुँ न व्यापै ।daridra kuṣṭa tehiṃ kabahum̐ na vyāpai |దరిద్ర కుష్ట తేహిం కబహుఁ న వ్యాపై ।
जोजन याको मनमहं जापै ॥ ३० ॥jojan yāko manamahaṃ jāpai || 30 ||జోజన యాకో మనమహం జాపై ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
अंधकार जग का जो हरता ।aṃdhakār jag kā jo haratā |అంధకార జగ కా జో హరతా ।
नव प्रकाश से आनन्द भरता ॥ ३१ ॥nav prakāś se ānanda bharatā || 31 ||నవ ప్రకాశ సే ఆనన్ద భరతా ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
ग्रह गन ग्रसि न मिटावत जाही ।grah gan grasi na miṭāvat jāhī |గ్రహ గన గ్రసి న మిటావత జాహీ ।
कोटि बार मैं प्रनवौं ताही ॥ ३२ ॥koṭi bār maiṃ pranavauṃ tāhī || 32 ||కోటి బార మైం ప్రనవౌం తాహీ ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
मन्द सदृश सुतजग में जाके ।manda sadṛś sutajag meṃ jāke |మన్ద సదృశ సుతజగ మేం జాకే ।
धर्मराज सम अद्भुत बाँके ॥ ३३ ॥dharmarāj sam adbhut bām̐ke || 33 ||ధర్మరాజ సమ అద్భుత బాఁకే ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
धन्य धन्य तुम दिनमनि देवा ।dhanya dhanya tum dinamani devā |ధన్య ధన్య తుమ దినమని దేవా ।
किया करत सुरमुनि नर सेवा ॥ ३४ ॥kiyā karat suramuni nar sevā || 34 ||కియా కరత సురముని నర సేవా ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
भक्ति भावयुत पूर्ण नियमसों ।bhakti bhāvayut pūrṇa niyamasoṃ |భక్తి భావయుత పూర్ణ నియమసోం ।
दूर हटतसो भवके भ्रमसों ॥ ३५ ॥dūr haṭataso bhavake bhramasoṃ || 35 ||దూర హటతసో భవకే భ్రమసోం ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
परम धन्य सो नर तनधारी ।param dhanya so nar tanadhārī |పరమ ధన్య సో నర తనధారీ ।
हैं प्रसन्न जेहि पर तम हारी ॥ ३६ ॥haiṃ prasanna jehi par tam hārī || 36 ||హైం ప్రసన్న జేహి పర తమ హారీ ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
अरुण माघ महं सूर्य फाल्गुन ।aruṇ māgh mahaṃ sūrya phālgun |అరుణ మాఘ మహం సూర్య ఫాల్గున ।
मध वेदांगनाम रवि उदयन ॥ ३७ ॥madh vedāṃganām ravi udayan || 37 ||మధ వేదాంగనామ రవి ఉదయన ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
भानु उदय वैसाख गिनावै ।bhānu uday vaisākh gināvai |భాను ఉదయ వైసాఖ గినావై ।
ज्येष्ठ इन्द्र आषाढ़ रवि गावै ॥ ३८ ॥jyeṣṭha indra āṣāṛh ravi gāvai || 38 ||జ్యేష్ఠ ఇన్ద్ర ఆషాఢ రవి గావై ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
यम भादों आश्विन हिमरेता ।yam bhādoṃ āśvin himaretā |యమ భాదోం ఆశ్విన హిమరేతా ।
कातिक होत दिवाकर नेता ॥ ३९ ॥kātik hot divākar netā || 39 ||కాతిక హోత దివాకర నేతా ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
अगहन भिन्न विष्णु हैं पूसहिं ।agahan bhinna viṣṇu haiṃ pūsahiṃ |అగహన భిన్న విష్ణు హైం పూసహిం ।
पुरुष नाम रवि हैं मलमासहिं ॥ ४० ॥puruṣ nām ravi haiṃ malamāsahiṃ || 40 ||పురుష నామ రవి హైం మలమాసహిం ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
भानु चालीसा प्रेम युत, गावहि जे नर नित्य ।bhānu cālīsā prem yut, gāvahi je nar nitya |భాను చాలీసా ప్రేమ యుత, గావహి జే నర నిత్య ।
सुख सम्पत्ति लहै विविध, होंहि सदा कृतकृत्य ॥sukh sampatti lahai vividh, hoṃhi sadā kṛtakṛtya ||సుఖ సమ్పత్తి లహై వివిధ, హోంహి సదా కృతకృత్య ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
सूर्य देव के और पाठ
- नामावली · सूर्य देव सूर्य नमस्कार मन्त्र (सूर्य के बारह नाम) Surya Namaskar Mantras (twelve names of Surya)
- मन्त्र · सूर्य देव ॐ घृणि सूर्याय नमः Om Ghrini Suryaya Namah
- बीज मन्त्र · सूर्य देव सूर्य बीज मन्त्र Surya Beej Mantra
- प्रार्थना · सूर्य देव एहि सूर्य सहस्रांशो (अर्घ्य मन्त्र) Ehi Surya Sahasramsho (arghya verse)
- पूजा विधि · सूर्य देव छठ पूजा विधि: सूर्य देव और छठी मैया की चार दिवसीय उपासना Chhath Puja Vidhi: The Four Days of Worship to Surya and Chhathi Maiya
- पूजा विधि · सूर्य देव मकर संक्रांति पूजा विधि: सूर्य अर्घ्य, तिल-गुड़ और दान Makar Sankranti Puja Vidhi: Surya Arghya, Til-Gud and Daan
- वैदिक मन्त्र · सूर्य देव आ कृष्णेन रजसा (सूर्य वैदिक मन्त्र) A Krishnena Rajasa (Vedic mantra for Surya)
इन्हीं अवसरों के लिए
प्रश्न
श्री सूर्य चालीसा क्या है?
सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।
श्री सूर्य चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री सूर्य चालीसा सूर्य देव से जुड़ा है। सूर्य देव, जिन्हें सूर्योदय के समय अर्घ्य दिया जाता है; नवग्रहों में प्रथम। रविवार, मकर संक्रान्ति और छठ उनसे जुड़े हैं।
श्री सूर्य चालीसा का अर्थ क्या है?
सूर्य की स्तुति सविता, दिवाकर, भानु, भास्कर, विवस्वान, मार्तण्ड आदि नामों से है, जो अरुण सारथी वाले सात घोड़ों के रथ पर चलते हैं। चालीसा सूर्य नमस्कार के बारह नाम और उनका फल बताती है, फिर सिर से पैर तक उनके रूपों को रक्षा-कवच की तरह रखती है और वर्ष के हर मास के सूर्य का नाम बताती है।
श्री सूर्य चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Surya Chalisa. परम्परा: सौर (सूर्य)।
क्या श्री सूर्य चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।