चालीसा · सूर्य देव

श्री सूर्य चालीसा Shri Surya Chalisa

सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।

लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच

PDF

मूल पाठ

दोहा

कनक बदन कुण्डल मकर, मुक्ता माला अङ्ग ।kanak badan kuṇḍal makar, muktā mālā aṅga |કનક બદન કુણ્ડલ મકર, મુક્તા માલા અઙ્ગ ।

पद्मासन स्थित ध्याइये, शंख चक्र के सङ्ग ॥padmāsan sthit dhyāiye, śaṃkh cakra ke saṅga ||પદ્માસન સ્થિત ધ્યાઇયે, શંખ ચક્ર કે સઙ્ગ ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 1

जय सविता जय जयति दिवाकर ।jay savitā jay jayati divākar |જય સવિતા જય જયતિ દિવાકર ।

सहस्त्रांशु सप्ताश्व तिमिरहर ॥ १ ॥sahastrāṃśu saptāśva timirahar || 1 ||સહસ્ત્રાંશુ સપ્તાશ્વ તિમિરહર ॥ 1 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 2

भानु पतंग मरीची भास्कर ।bhānu pataṃg marīcī bhāskar |ભાનુ પતંગ મરીચી ભાસ્કર ।

सविता हंस सुनूर विभाकर ॥ २ ॥savitā haṃs sunūr vibhākar || 2 ||સવિતા હંસ સુનૂર વિભાકર ॥ 2 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 3

विवस्वान आदित्य विकर्तन ।vivasvān āditya vikartan |વિવસ્વાન આદિત્ય વિકર્તન ।

मार्तण्ड हरिरूप विरोचन ॥ ३ ॥mārtaṇḍa harirūp virocan || 3 ||માર્તણ્ડ હરિરૂપ વિરોચન ॥ 3 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 4

अम्बरमणि खग रवि कहलाते ।ambaramaṇi khag ravi kahalāte |અમ્બરમણિ ખગ રવિ કહલાતે ।

वेद हिरण्यगर्भ कह गाते ॥ ४ ॥ved hiraṇyagarbha kah gāte || 4 ||વેદ હિરણ્યગર્ભ કહ ગાતે ॥ 4 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 5

सहस्त्रांशुप्रद्योतन कहि कहि ।sahastrāṃśupradyotan kahi kahi |સહસ્ત્રાંશુપ્રદ્યોતન કહિ કહિ ।

मुनिगन होत प्रसन्न मोदलहि ॥ ५ ॥munigan hot prasanna modalahi || 5 ||મુનિગન હોત પ્રસન્ન મોદલહિ ॥ 5 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 6

अरुण सदृश सारथी मनोहर ।aruṇ sadṛś sārathī manohar |અરુણ સદૃશ સારથી મનોહર ।

हाँकत हय साता चढ़ि रथ पर ॥ ६ ॥hām̐kat hay sātā caṛhi rath par || 6 ||હાઁકત હય સાતા ચઢિ રથ પર ॥ 6 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 7

मंडल की महिमा अति न्यारी ।maṃḍal kī mahimā ati nyārī |મંડલ કી મહિમા અતિ ન્યારી ।

तेज रूप केरी बलिहारी ॥ ७ ॥tej rūp kerī balihārī || 7 ||તેજ રૂપ કેરી બલિહારી ॥ 7 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 8

उच्चैःश्रवा सदृश हय जोते ।uccaiḥśravā sadṛś hay jote |ઉચ્ચૈઃશ્રવા સદૃશ હય જોતે ।

देखि पुरंदर लज्जित होते ॥ ८ ॥dekhi puraṃdar lajjit hote || 8 ||દેખિ પુરંદર લજ્જિત હોતે ॥ 8 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 9

मित्र मरीचि भानु अरुण भास्कर ।mitra marīci bhānu aruṇ bhāskar |મિત્ર મરીચિ ભાનુ અરુણ ભાસ્કર ।

सविता सूर्य अर्क खग कलिकर ॥ ९ ॥savitā sūrya arka khag kalikar || 9 ||સવિતા સૂર્ય અર્ક ખગ કલિકર ॥ 9 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 10

पूषा रवि आदित्य नाम लै ।pūṣā ravi āditya nām lai |પૂષા રવિ આદિત્ય નામ લૈ ।

हिरण्यगर्भाय नमः कहिकै ॥ १० ॥hiraṇyagarbhāy namaḥ kahikai || 10 ||હિરણ્યગર્ભાય નમઃ કહિકૈ ॥ 10 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 11

द्वादस नाम प्रेम सों गावैं ।dvādas nām prem soṃ gāvaiṃ |દ્વાદસ નામ પ્રેમ સોં ગાવૈં ।

मस्तक बारह बार नवावैं ॥ ११ ॥mastak bārah bār navāvaiṃ || 11 ||મસ્તક બારહ બાર નવાવૈં ॥ 11 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 12

चार पदारथ सो जन पावै ।cār padārath so jan pāvai |ચાર પદારથ સો જન પાવૈ ।

दुःख दारिद्र अघ पुञ्ज नसावै ॥ १२ ॥duḥkh dāridra agh puñja nasāvai || 12 ||દુઃખ દારિદ્ર અઘ પુઞ્જ નસાવૈ ॥ 12 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 13

नमस्कार को चमत्कार यह ।namaskār ko camatkār yah |નમસ્કાર કો ચમત્કાર યહ ।

विधि हरिहर कौ कृपासार यह ॥ १३ ॥vidhi harihar kau kṛpāsār yah || 13 ||વિધિ હરિહર કૌ કૃપાસાર યહ ॥ 13 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 14

सेवै भानु तुमहिं मन लाई ।sevai bhānu tumahiṃ man lāī |સેવૈ ભાનુ તુમહિં મન લાઈ ।

अष्टसिद्धि नवनिधि तेहिं पाई ॥ १४ ॥aṣṭasiddhi navanidhi tehiṃ pāī || 14 ||અષ્ટસિદ્ધિ નવનિધિ તેહિં પાઈ ॥ 14 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 15

बारह नाम उच्चारन करते ।bārah nām uccāran karate |બારહ નામ ઉચ્ચારન કરતે ।

सहस जनम के पातक टरते ॥ १५ ॥sahas janam ke pātak ṭarate || 15 ||સહસ જનમ કે પાતક ટરતે ॥ 15 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 16

उपाख्यान जो करते तवजन ।upākhyān jo karate tavajan |ઉપાખ્યાન જો કરતે તવજન ।

रिपु सों जमलहते सोतेहि छन ॥ १६ ॥ripu soṃ jamalahate sotehi chan || 16 ||રિપુ સોં જમલહતે સોતેહિ છન ॥ 16 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 17

छन सुत जुत परिवार बढ़तु है ।chan sut jut parivār baṛhatu hai |છન સુત જુત પરિવાર બઢતુ હૈ ।

प्रबलमोह को फँद कटतु है ॥ १७ ॥prabalamoh ko pham̐d kaṭatu hai || 17 ||પ્રબલમોહ કો ફઁદ કટતુ હૈ ॥ 17 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 18

अर्क शीश को रक्षा करते ।arka śīś ko rakṣā karate |અર્ક શીશ કો રક્ષા કરતે ।

रवि ललाट पर नित्य बिहरते ॥ १८ ॥ravi lalāṭ par nitya biharate || 18 ||રવિ લલાટ પર નિત્ય બિહરતે ॥ 18 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 19

सूर्य नेत्र पर नित्य विराजत ।sūrya netra par nitya virājat |સૂર્ય નેત્ર પર નિત્ય વિરાજત ।

कर्ण देस पर दिनकर छाजत ॥ १९ ॥karṇa des par dinakar chājat || 19 ||કર્ણ દેસ પર દિનકર છાજત ॥ 19 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 20

भानु नासिका वांस करहु नित ।bhānu nāsikā vāṃs karahu nit |ભાનુ નાસિકા વાંસ કરહુ નિત ।

भास्कर करत सदा मुख कौ हित ॥ २० ॥bhāskar karat sadā mukh kau hit || 20 ||ભાસ્કર કરત સદા મુખ કૌ હિત ॥ 20 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 21

ओंठ रहैं पर्जन्य हमारे ।oṃṭh rahaiṃ parjanya hamāre |ઓંઠ રહૈં પર્જન્ય હમારે ।

रसना बीच तीक्ष्ण बस प्यारे ॥ २१ ॥rasanā bīc tīkṣṇa bas pyāre || 21 ||રસના બીચ તીક્ષ્ણ બસ પ્યારે ॥ 21 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 22

कंठ सुवर्ण रेत की शोभा ।kaṃṭh suvarṇa ret kī śobhā |કંઠ સુવર્ણ રેત કી શોભા ।

तिग्मतेजसः कांधे लोभा ॥ २२ ॥tigmatejasaḥ kāṃdhe lobhā || 22 ||તિગ્મતેજસઃ કાંધે લોભા ॥ 22 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 23

पूषां बाहू मित्र पीठहिं पर ।pūṣāṃ bāhū mitra pīṭhahiṃ par |પૂષાં બાહૂ મિત્ર પીઠહિં પર ।

त्वष्टा वरुण रहम सुउष्णकर ॥ २३ ॥tvaṣṭā varuṇ raham suuṣṇakar || 23 ||ત્વષ્ટા વરુણ રહમ સુઉષ્ણકર ॥ 23 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 24

युगल हाथ पर रक्षा कारन ।yugal hāth par rakṣā kāran |યુગલ હાથ પર રક્ષા કારન ।

भानुमान उरसर्म सुउदरचन ॥ २४ ॥bhānumān urasarma suudaracan || 24 ||ભાનુમાન ઉરસર્મ સુઉદરચન ॥ 24 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 25

बसत नाभि आदित्य मनोहर ।basat nābhi āditya manohar |બસત નાભિ આદિત્ય મનોહર ।

कटि मंह हँस रहत मन मुदभर ॥ २५ ॥kaṭi maṃh ham̐s rahat man mudabhar || 25 ||કટિ મંહ હઁસ રહત મન મુદભર ॥ 25 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 26

जंघा गोपति सविता बासा ।jaṃghā gopati savitā bāsā |જંઘા ગોપતિ સવિતા બાસા ।

गुप्त दिवाकर करत हुलासा ॥ २६ ॥gupta divākar karat hulāsā || 26 ||ગુપ્ત દિવાકર કરત હુલાસા ॥ 26 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 27

विवस्वान पद की रखवारी ।vivasvān pad kī rakhavārī |વિવસ્વાન પદ કી રખવારી ।

बाहर बसते नित तम हारी ॥ २७ ॥bāhar basate nit tam hārī || 27 ||બાહર બસતે નિત તમ હારી ॥ 27 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 28

सहस्त्रांशु सर्वांग सम्हारै ।sahastrāṃśu sarvāṃg samhārai |સહસ્ત્રાંશુ સર્વાંગ સમ્હારૈ ।

रक्षा कवच विचित्र विचारे ॥ २८ ॥rakṣā kavac vicitra vicāre || 28 ||રક્ષા કવચ વિચિત્ર વિચારે ॥ 28 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 29

अस जोजन अपने मन माहीं ।as jojan apane man māhīṃ |અસ જોજન અપને મન માહીં ।

भय जग बीज करहुँ तेहि नाहीं ॥ २९ ॥bhay jag bīj karahum̐ tehi nāhīṃ || 29 ||ભય જગ બીજ કરહુઁ તેહિ નાહીં ॥ 29 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 30

दरिद्र कुष्ट तेहिं कबहुँ न व्यापै ।daridra kuṣṭa tehiṃ kabahum̐ na vyāpai |દરિદ્ર કુષ્ટ તેહિં કબહુઁ ન વ્યાપૈ ।

जोजन याको मनमहं जापै ॥ ३० ॥jojan yāko manamahaṃ jāpai || 30 ||જોજન યાકો મનમહં જાપૈ ॥ 30 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 31

अंधकार जग का जो हरता ।aṃdhakār jag kā jo haratā |અંધકાર જગ કા જો હરતા ।

नव प्रकाश से आनन्द भरता ॥ ३१ ॥nav prakāś se ānanda bharatā || 31 ||નવ પ્રકાશ સે આનન્દ ભરતા ॥ 31 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 32

ग्रह गन ग्रसि न मिटावत जाही ।grah gan grasi na miṭāvat jāhī |ગ્રહ ગન ગ્રસિ ન મિટાવત જાહી ।

कोटि बार मैं प्रनवौं ताही ॥ ३२ ॥koṭi bār maiṃ pranavauṃ tāhī || 32 ||કોટિ બાર મૈં પ્રનવૌં તાહી ॥ 32 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 33

मन्द सदृश सुतजग में जाके ।manda sadṛś sutajag meṃ jāke |મન્દ સદૃશ સુતજગ મેં જાકે ।

धर्मराज सम अद्भुत बाँके ॥ ३३ ॥dharmarāj sam adbhut bām̐ke || 33 ||ધર્મરાજ સમ અદ્ભુત બાઁકે ॥ 33 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 34

धन्य धन्य तुम दिनमनि देवा ।dhanya dhanya tum dinamani devā |ધન્ય ધન્ય તુમ દિનમનિ દેવા ।

किया करत सुरमुनि नर सेवा ॥ ३४ ॥kiyā karat suramuni nar sevā || 34 ||કિયા કરત સુરમુનિ નર સેવા ॥ 34 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 35

भक्ति भावयुत पूर्ण नियमसों ।bhakti bhāvayut pūrṇa niyamasoṃ |ભક્તિ ભાવયુત પૂર્ણ નિયમસોં ।

दूर हटतसो भवके भ्रमसों ॥ ३५ ॥dūr haṭataso bhavake bhramasoṃ || 35 ||દૂર હટતસો ભવકે ભ્રમસોં ॥ 35 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 36

परम धन्य सो नर तनधारी ।param dhanya so nar tanadhārī |પરમ ધન્ય સો નર તનધારી ।

हैं प्रसन्न जेहि पर तम हारी ॥ ३६ ॥haiṃ prasanna jehi par tam hārī || 36 ||હૈં પ્રસન્ન જેહિ પર તમ હારી ॥ 36 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 37

अरुण माघ महं सूर्य फाल्गुन ।aruṇ māgh mahaṃ sūrya phālgun |અરુણ માઘ મહં સૂર્ય ફાલ્ગુન ।

मध वेदांगनाम रवि उदयन ॥ ३७ ॥madh vedāṃganām ravi udayan || 37 ||મધ વેદાંગનામ રવિ ઉદયન ॥ 37 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 38

भानु उदय वैसाख गिनावै ।bhānu uday vaisākh gināvai |ભાનુ ઉદય વૈસાખ ગિનાવૈ ।

ज्येष्ठ इन्द्र आषाढ़ रवि गावै ॥ ३८ ॥jyeṣṭha indra āṣāṛh ravi gāvai || 38 ||જ્યેષ્ઠ ઇન્દ્ર આષાઢ રવિ ગાવૈ ॥ 38 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 39

यम भादों आश्विन हिमरेता ।yam bhādoṃ āśvin himaretā |યમ ભાદોં આશ્વિન હિમરેતા ।

कातिक होत दिवाकर नेता ॥ ३९ ॥kātik hot divākar netā || 39 ||કાતિક હોત દિવાકર નેતા ॥ 39 ॥

यह पद साझा करें

चौपाई 40

अगहन भिन्न विष्णु हैं पूसहिं ।agahan bhinna viṣṇu haiṃ pūsahiṃ |અગહન ભિન્ન વિષ્ણુ હૈં પૂસહિં ।

पुरुष नाम रवि हैं मलमासहिं ॥ ४० ॥puruṣ nām ravi haiṃ malamāsahiṃ || 40 ||પુરુષ નામ રવિ હૈં મલમાસહિં ॥ 40 ॥

यह पद साझा करें

दोहा

भानु चालीसा प्रेम युत, गावहि जे नर नित्य ।bhānu cālīsā prem yut, gāvahi je nar nitya |ભાનુ ચાલીસા પ્રેમ યુત, ગાવહિ જે નર નિત્ય ।

सुख सम्पत्ति लहै विविध, होंहि सदा कृतकृत्य ॥sukh sampatti lahai vividh, hoṃhi sadā kṛtakṛtya ||સુખ સમ્પત્તિ લહૈ વિવિધ, હોંહિ સદા કૃતકૃત્ય ॥

यह पद साझा करें

अन्य लिपि में पढ़ें: বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित

मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।

रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।

सम्बन्धित

सूर्य देव के और पाठ

इन्हीं अवसरों के लिए

प्रश्न

श्री सूर्य चालीसा क्या है?

सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।

श्री सूर्य चालीसा किस देवता से जुड़ा है?

श्री सूर्य चालीसा सूर्य देव से जुड़ा है। सूर्य देव, जिन्हें सूर्योदय के समय अर्घ्य दिया जाता है; नवग्रहों में प्रथम। रविवार, मकर संक्रान्ति और छठ उनसे जुड़े हैं।

श्री सूर्य चालीसा का अर्थ क्या है?

सूर्य की स्तुति सविता, दिवाकर, भानु, भास्कर, विवस्वान, मार्तण्ड आदि नामों से है, जो अरुण सारथी वाले सात घोड़ों के रथ पर चलते हैं। चालीसा सूर्य नमस्कार के बारह नाम और उनका फल बताती है, फिर सिर से पैर तक उनके रूपों को रक्षा-कवच की तरह रखती है और वर्ष के हर मास के सूर्य का नाम बताती है।

श्री सूर्य चालीसा का स्रोत क्या है?

पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Surya Chalisa. परम्परा: सौर (सूर्य)।

क्या श्री सूर्य चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?

चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।

व्हाट्सऐप