श्री सूर्य चालीसा Shri Surya Chalisa
सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।
- देवता सूर्य देव
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा सौर (सूर्य)
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 77–80
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
कनक बदन कुण्डल मकर, मुक्ता माला अङ्ग ।kanak badan kuṇḍal makar, muktā mālā aṅga |കനക ബദന കുണ്ഡല മകര, മുക്താ മാലാ അങ്ഗ ।
पद्मासन स्थित ध्याइये, शंख चक्र के सङ्ग ॥padmāsan sthit dhyāiye, śaṃkh cakra ke saṅga ||പദ്മാസന സ്ഥിത ധ്യാഇയേ, ശംഖ ചക്ര കേ സങ്ഗ ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
जय सविता जय जयति दिवाकर ।jay savitā jay jayati divākar |ജയ സവിതാ ജയ ജയതി ദിവാകര ।
सहस्त्रांशु सप्ताश्व तिमिरहर ॥ १ ॥sahastrāṃśu saptāśva timirahar || 1 ||സഹസ്ത്രാംശു സപ്താശ്വ തിമിരഹര ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
भानु पतंग मरीची भास्कर ।bhānu pataṃg marīcī bhāskar |ഭാനു പതംഗ മരീചീ ഭാസ്കര ।
सविता हंस सुनूर विभाकर ॥ २ ॥savitā haṃs sunūr vibhākar || 2 ||സവിതാ ഹംസ സുനൂര വിഭാകര ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
विवस्वान आदित्य विकर्तन ।vivasvān āditya vikartan |വിവസ്വാന ആദിത്യ വികര്തന ।
मार्तण्ड हरिरूप विरोचन ॥ ३ ॥mārtaṇḍa harirūp virocan || 3 ||മാര്തണ്ഡ ഹരിരൂപ വിരോചന ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
अम्बरमणि खग रवि कहलाते ।ambaramaṇi khag ravi kahalāte |അമ്ബരമണി ഖഗ രവി കഹലാതേ ।
वेद हिरण्यगर्भ कह गाते ॥ ४ ॥ved hiraṇyagarbha kah gāte || 4 ||വേദ ഹിരണ്യഗര്ഭ കഹ ഗാതേ ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
सहस्त्रांशुप्रद्योतन कहि कहि ।sahastrāṃśupradyotan kahi kahi |സഹസ്ത്രാംശുപ്രദ്യോതന കഹി കഹി ।
मुनिगन होत प्रसन्न मोदलहि ॥ ५ ॥munigan hot prasanna modalahi || 5 ||മുനിഗന ഹോത പ്രസന്ന മോദലഹി ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
अरुण सदृश सारथी मनोहर ।aruṇ sadṛś sārathī manohar |അരുണ സദൃശ സാരഥീ മനോഹര ।
हाँकत हय साता चढ़ि रथ पर ॥ ६ ॥hām̐kat hay sātā caṛhi rath par || 6 ||ഹാംകത ഹയ സാതാ ചഢി രഥ പര ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
मंडल की महिमा अति न्यारी ।maṃḍal kī mahimā ati nyārī |മംഡല കീ മഹിമാ അതി ന്യാരീ ।
तेज रूप केरी बलिहारी ॥ ७ ॥tej rūp kerī balihārī || 7 ||തേജ രൂപ കേരീ ബലിഹാരീ ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
उच्चैःश्रवा सदृश हय जोते ।uccaiḥśravā sadṛś hay jote |ഉച്ചൈഃശ്രവാ സദൃശ ഹയ ജോതേ ।
देखि पुरंदर लज्जित होते ॥ ८ ॥dekhi puraṃdar lajjit hote || 8 ||ദേഖി പുരംദര ലജ്ജിത ഹോതേ ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
मित्र मरीचि भानु अरुण भास्कर ।mitra marīci bhānu aruṇ bhāskar |മിത്ര മരീചി ഭാനു അരുണ ഭാസ്കര ।
सविता सूर्य अर्क खग कलिकर ॥ ९ ॥savitā sūrya arka khag kalikar || 9 ||സവിതാ സൂര്യ അര്ക ഖഗ കലികര ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
पूषा रवि आदित्य नाम लै ।pūṣā ravi āditya nām lai |പൂഷാ രവി ആദിത്യ നാമ ലൈ ।
हिरण्यगर्भाय नमः कहिकै ॥ १० ॥hiraṇyagarbhāy namaḥ kahikai || 10 ||ഹിരണ്യഗര്ഭായ നമഃ കഹികൈ ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
द्वादस नाम प्रेम सों गावैं ।dvādas nām prem soṃ gāvaiṃ |ദ്വാദസ നാമ പ്രേമ സോം ഗാവൈം ।
मस्तक बारह बार नवावैं ॥ ११ ॥mastak bārah bār navāvaiṃ || 11 ||മസ്തക ബാരഹ ബാര നവാവൈം ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
चार पदारथ सो जन पावै ।cār padārath so jan pāvai |ചാര പദാരഥ സോ ജന പാവൈ ।
दुःख दारिद्र अघ पुञ्ज नसावै ॥ १२ ॥duḥkh dāridra agh puñja nasāvai || 12 ||ദുഃഖ ദാരിദ്ര അഘ പുഞ്ജ നസാവൈ ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
नमस्कार को चमत्कार यह ।namaskār ko camatkār yah |നമസ്കാര കോ ചമത്കാര യഹ ।
विधि हरिहर कौ कृपासार यह ॥ १३ ॥vidhi harihar kau kṛpāsār yah || 13 ||വിധി ഹരിഹര കൌ കൃപാസാര യഹ ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
सेवै भानु तुमहिं मन लाई ।sevai bhānu tumahiṃ man lāī |സേവൈ ഭാനു തുമഹിം മന ലാഈ ।
अष्टसिद्धि नवनिधि तेहिं पाई ॥ १४ ॥aṣṭasiddhi navanidhi tehiṃ pāī || 14 ||അഷ്ടസിദ്ധി നവനിധി തേഹിം പാഈ ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
बारह नाम उच्चारन करते ।bārah nām uccāran karate |ബാരഹ നാമ ഉച്ചാരന കരതേ ।
सहस जनम के पातक टरते ॥ १५ ॥sahas janam ke pātak ṭarate || 15 ||സഹസ ജനമ കേ പാതക ടരതേ ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
उपाख्यान जो करते तवजन ।upākhyān jo karate tavajan |ഉപാഖ്യാന ജോ കരതേ തവജന ।
रिपु सों जमलहते सोतेहि छन ॥ १६ ॥ripu soṃ jamalahate sotehi chan || 16 ||രിപു സോം ജമലഹതേ സോതേഹി ഛന ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
छन सुत जुत परिवार बढ़तु है ।chan sut jut parivār baṛhatu hai |ഛന സുത ജുത പരിവാര ബഢതു ഹൈ ।
प्रबलमोह को फँद कटतु है ॥ १७ ॥prabalamoh ko pham̐d kaṭatu hai || 17 ||പ്രബലമോഹ കോ ഫംദ കടതു ഹൈ ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
अर्क शीश को रक्षा करते ।arka śīś ko rakṣā karate |അര്ക ശീശ കോ രക്ഷാ കരതേ ।
रवि ललाट पर नित्य बिहरते ॥ १८ ॥ravi lalāṭ par nitya biharate || 18 ||രവി ലലാട പര നിത്യ ബിഹരതേ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
सूर्य नेत्र पर नित्य विराजत ।sūrya netra par nitya virājat |സൂര്യ നേത്ര പര നിത്യ വിരാജത ।
कर्ण देस पर दिनकर छाजत ॥ १९ ॥karṇa des par dinakar chājat || 19 ||കര്ണ ദേസ പര ദിനകര ഛാജത ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
भानु नासिका वांस करहु नित ।bhānu nāsikā vāṃs karahu nit |ഭാനു നാസികാ വാംസ കരഹു നിത ।
भास्कर करत सदा मुख कौ हित ॥ २० ॥bhāskar karat sadā mukh kau hit || 20 ||ഭാസ്കര കരത സദാ മുഖ കൌ ഹിത ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
ओंठ रहैं पर्जन्य हमारे ।oṃṭh rahaiṃ parjanya hamāre |ഓംഠ രഹൈം പര്ജന്യ ഹമാരേ ।
रसना बीच तीक्ष्ण बस प्यारे ॥ २१ ॥rasanā bīc tīkṣṇa bas pyāre || 21 ||രസനാ ബീച തീക്ഷ്ണ ബസ പ്യാരേ ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
कंठ सुवर्ण रेत की शोभा ।kaṃṭh suvarṇa ret kī śobhā |കംഠ സുവര്ണ രേത കീ ശോഭാ ।
तिग्मतेजसः कांधे लोभा ॥ २२ ॥tigmatejasaḥ kāṃdhe lobhā || 22 ||തിഗ്മതേജസഃ കാംധേ ലോഭാ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
पूषां बाहू मित्र पीठहिं पर ।pūṣāṃ bāhū mitra pīṭhahiṃ par |പൂഷാം ബാഹൂ മിത്ര പീഠഹിം പര ।
त्वष्टा वरुण रहम सुउष्णकर ॥ २३ ॥tvaṣṭā varuṇ raham suuṣṇakar || 23 ||ത്വഷ്ടാ വരുണ രഹമ സുഉഷ്ണകര ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
युगल हाथ पर रक्षा कारन ।yugal hāth par rakṣā kāran |യുഗല ഹാഥ പര രക്ഷാ കാരന ।
भानुमान उरसर्म सुउदरचन ॥ २४ ॥bhānumān urasarma suudaracan || 24 ||ഭാനുമാന ഉരസര്മ സുഉദരചന ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
बसत नाभि आदित्य मनोहर ।basat nābhi āditya manohar |ബസത നാഭി ആദിത്യ മനോഹര ।
कटि मंह हँस रहत मन मुदभर ॥ २५ ॥kaṭi maṃh ham̐s rahat man mudabhar || 25 ||കടി മംഹ ഹംസ രഹത മന മുദഭര ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
जंघा गोपति सविता बासा ।jaṃghā gopati savitā bāsā |ജംഘാ ഗോപതി സവിതാ ബാസാ ।
गुप्त दिवाकर करत हुलासा ॥ २६ ॥gupta divākar karat hulāsā || 26 ||ഗുപ്ത ദിവാകര കരത ഹുലാസാ ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
विवस्वान पद की रखवारी ।vivasvān pad kī rakhavārī |വിവസ്വാന പദ കീ രഖവാരീ ।
बाहर बसते नित तम हारी ॥ २७ ॥bāhar basate nit tam hārī || 27 ||ബാഹര ബസതേ നിത തമ ഹാരീ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
सहस्त्रांशु सर्वांग सम्हारै ।sahastrāṃśu sarvāṃg samhārai |സഹസ്ത്രാംശു സര്വാംഗ സമ്ഹാരൈ ।
रक्षा कवच विचित्र विचारे ॥ २८ ॥rakṣā kavac vicitra vicāre || 28 ||രക്ഷാ കവച വിചിത്ര വിചാരേ ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
अस जोजन अपने मन माहीं ।as jojan apane man māhīṃ |അസ ജോജന അപനേ മന മാഹീം ।
भय जग बीज करहुँ तेहि नाहीं ॥ २९ ॥bhay jag bīj karahum̐ tehi nāhīṃ || 29 ||ഭയ ജഗ ബീജ കരഹും തേഹി നാഹീം ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
दरिद्र कुष्ट तेहिं कबहुँ न व्यापै ।daridra kuṣṭa tehiṃ kabahum̐ na vyāpai |ദരിദ്ര കുഷ്ട തേഹിം കബഹും ന വ്യാപൈ ।
जोजन याको मनमहं जापै ॥ ३० ॥jojan yāko manamahaṃ jāpai || 30 ||ജോജന യാകോ മനമഹം ജാപൈ ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
अंधकार जग का जो हरता ।aṃdhakār jag kā jo haratā |അംധകാര ജഗ കാ ജോ ഹരതാ ।
नव प्रकाश से आनन्द भरता ॥ ३१ ॥nav prakāś se ānanda bharatā || 31 ||നവ പ്രകാശ സേ ആനന്ദ ഭരതാ ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
ग्रह गन ग्रसि न मिटावत जाही ।grah gan grasi na miṭāvat jāhī |ഗ്രഹ ഗന ഗ്രസി ന മിടാവത ജാഹീ ।
कोटि बार मैं प्रनवौं ताही ॥ ३२ ॥koṭi bār maiṃ pranavauṃ tāhī || 32 ||കോടി ബാര മൈം പ്രനവൌം താഹീ ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
मन्द सदृश सुतजग में जाके ।manda sadṛś sutajag meṃ jāke |മന്ദ സദൃശ സുതജഗ മേം ജാകേ ।
धर्मराज सम अद्भुत बाँके ॥ ३३ ॥dharmarāj sam adbhut bām̐ke || 33 ||ധര്മരാജ സമ അദ്ഭുത ബാംകേ ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
धन्य धन्य तुम दिनमनि देवा ।dhanya dhanya tum dinamani devā |ധന്യ ധന്യ തുമ ദിനമനി ദേവാ ।
किया करत सुरमुनि नर सेवा ॥ ३४ ॥kiyā karat suramuni nar sevā || 34 ||കിയാ കരത സുരമുനി നര സേവാ ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
भक्ति भावयुत पूर्ण नियमसों ।bhakti bhāvayut pūrṇa niyamasoṃ |ഭക്തി ഭാവയുത പൂര്ണ നിയമസോം ।
दूर हटतसो भवके भ्रमसों ॥ ३५ ॥dūr haṭataso bhavake bhramasoṃ || 35 ||ദൂര ഹടതസോ ഭവകേ ഭ്രമസോം ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
परम धन्य सो नर तनधारी ।param dhanya so nar tanadhārī |പരമ ധന്യ സോ നര തനധാരീ ।
हैं प्रसन्न जेहि पर तम हारी ॥ ३६ ॥haiṃ prasanna jehi par tam hārī || 36 ||ഹൈം പ്രസന്ന ജേഹി പര തമ ഹാരീ ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
अरुण माघ महं सूर्य फाल्गुन ।aruṇ māgh mahaṃ sūrya phālgun |അരുണ മാഘ മഹം സൂര്യ ഫാല്ഗുന ।
मध वेदांगनाम रवि उदयन ॥ ३७ ॥madh vedāṃganām ravi udayan || 37 ||മധ വേദാംഗനാമ രവി ഉദയന ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
भानु उदय वैसाख गिनावै ।bhānu uday vaisākh gināvai |ഭാനു ഉദയ വൈസാഖ ഗിനാവൈ ।
ज्येष्ठ इन्द्र आषाढ़ रवि गावै ॥ ३८ ॥jyeṣṭha indra āṣāṛh ravi gāvai || 38 ||ജ്യേഷ്ഠ ഇന്ദ്ര ആഷാഢ രവി ഗാവൈ ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
यम भादों आश्विन हिमरेता ।yam bhādoṃ āśvin himaretā |യമ ഭാദോം ആശ്വിന ഹിമരേതാ ।
कातिक होत दिवाकर नेता ॥ ३९ ॥kātik hot divākar netā || 39 ||കാതിക ഹോത ദിവാകര നേതാ ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
अगहन भिन्न विष्णु हैं पूसहिं ।agahan bhinna viṣṇu haiṃ pūsahiṃ |അഗഹന ഭിന്ന വിഷ്ണു ഹൈം പൂസഹിം ।
पुरुष नाम रवि हैं मलमासहिं ॥ ४० ॥puruṣ nām ravi haiṃ malamāsahiṃ || 40 ||പുരുഷ നാമ രവി ഹൈം മലമാസഹിം ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
भानु चालीसा प्रेम युत, गावहि जे नर नित्य ।bhānu cālīsā prem yut, gāvahi je nar nitya |ഭാനു ചാലീസാ പ്രേമ യുത, ഗാവഹി ജേ നര നിത്യ ।
सुख सम्पत्ति लहै विविध, होंहि सदा कृतकृत्य ॥sukh sampatti lahai vividh, hoṃhi sadā kṛtakṛtya ||സുഖ സമ്പത്തി ലഹൈ വിവിധ, ഹോംഹി സദാ കൃതകൃത്യ ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
सूर्य देव के और पाठ
- नामावली · सूर्य देव सूर्य नमस्कार मन्त्र (सूर्य के बारह नाम) Surya Namaskar Mantras (twelve names of Surya)
- मन्त्र · सूर्य देव ॐ घृणि सूर्याय नमः Om Ghrini Suryaya Namah
- बीज मन्त्र · सूर्य देव सूर्य बीज मन्त्र Surya Beej Mantra
- प्रार्थना · सूर्य देव एहि सूर्य सहस्रांशो (अर्घ्य मन्त्र) Ehi Surya Sahasramsho (arghya verse)
- पूजा विधि · सूर्य देव छठ पूजा विधि: सूर्य देव और छठी मैया की चार दिवसीय उपासना Chhath Puja Vidhi: The Four Days of Worship to Surya and Chhathi Maiya
- पूजा विधि · सूर्य देव मकर संक्रांति पूजा विधि: सूर्य अर्घ्य, तिल-गुड़ और दान Makar Sankranti Puja Vidhi: Surya Arghya, Til-Gud and Daan
- वैदिक मन्त्र · सूर्य देव आ कृष्णेन रजसा (सूर्य वैदिक मन्त्र) A Krishnena Rajasa (Vedic mantra for Surya)
इन्हीं अवसरों के लिए
प्रश्न
श्री सूर्य चालीसा क्या है?
सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।
श्री सूर्य चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री सूर्य चालीसा सूर्य देव से जुड़ा है। सूर्य देव, जिन्हें सूर्योदय के समय अर्घ्य दिया जाता है; नवग्रहों में प्रथम। रविवार, मकर संक्रान्ति और छठ उनसे जुड़े हैं।
श्री सूर्य चालीसा का अर्थ क्या है?
सूर्य की स्तुति सविता, दिवाकर, भानु, भास्कर, विवस्वान, मार्तण्ड आदि नामों से है, जो अरुण सारथी वाले सात घोड़ों के रथ पर चलते हैं। चालीसा सूर्य नमस्कार के बारह नाम और उनका फल बताती है, फिर सिर से पैर तक उनके रूपों को रक्षा-कवच की तरह रखती है और वर्ष के हर मास के सूर्य का नाम बताती है।
श्री सूर्य चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Surya Chalisa. परम्परा: सौर (सूर्य)।
क्या श्री सूर्य चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।