श्री सूर्य चालीसा Shri Surya Chalisa
सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।
- देवता सूर्य देव
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा सौर (सूर्य)
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 77–80
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
कनक बदन कुण्डल मकर, मुक्ता माला अङ्ग ।kanak badan kuṇḍal makar, muktā mālā aṅga |கநக பதந குண்டல மகர, முக்தா மாலா அங்க ।
पद्मासन स्थित ध्याइये, शंख चक्र के सङ्ग ॥padmāsan sthit dhyāiye, śaṃkh cakra ke saṅga ||பத்மாஸந ஸ்தித த்யாஇயே, ஶம்க சக்ர கே ஸங்க ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
जय सविता जय जयति दिवाकर ।jay savitā jay jayati divākar |ஜய ஸவிதா ஜய ஜயதி திவாகர ।
सहस्त्रांशु सप्ताश्व तिमिरहर ॥ १ ॥sahastrāṃśu saptāśva timirahar || 1 ||ஸஹஸ்த்ராம்ஶு ஸப்தாஶ்வ திமிரஹர ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
भानु पतंग मरीची भास्कर ।bhānu pataṃg marīcī bhāskar |பாநு பதம்க மரீசீ பாஸ்கர ।
सविता हंस सुनूर विभाकर ॥ २ ॥savitā haṃs sunūr vibhākar || 2 ||ஸவிதா ஹம்ஸ ஸுநூர விபாகர ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
विवस्वान आदित्य विकर्तन ।vivasvān āditya vikartan |விவஸ்வாந ஆதித்ய விகர்தந ।
मार्तण्ड हरिरूप विरोचन ॥ ३ ॥mārtaṇḍa harirūp virocan || 3 ||மார்தண்ட ஹரிரூப விரோசந ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
अम्बरमणि खग रवि कहलाते ।ambaramaṇi khag ravi kahalāte |அம்பரமணி கக ரவி கஹலாதே ।
वेद हिरण्यगर्भ कह गाते ॥ ४ ॥ved hiraṇyagarbha kah gāte || 4 ||வேத ஹிரண்யகர்ப கஹ காதே ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
सहस्त्रांशुप्रद्योतन कहि कहि ।sahastrāṃśupradyotan kahi kahi |ஸஹஸ்த்ராம்ஶுப்ரத்யோதந கஹி கஹி ।
मुनिगन होत प्रसन्न मोदलहि ॥ ५ ॥munigan hot prasanna modalahi || 5 ||முநிகந ஹோத ப்ரஸந்ந மோதலஹி ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
अरुण सदृश सारथी मनोहर ।aruṇ sadṛś sārathī manohar |அருண ஸத்ருஶ ஸாரதீ மநோஹர ।
हाँकत हय साता चढ़ि रथ पर ॥ ६ ॥hām̐kat hay sātā caṛhi rath par || 6 ||ஹாம்கத ஹய ஸாதா சடி ரத பர ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
मंडल की महिमा अति न्यारी ।maṃḍal kī mahimā ati nyārī |மம்டல கீ மஹிமா அதி ந்யாரீ ।
तेज रूप केरी बलिहारी ॥ ७ ॥tej rūp kerī balihārī || 7 ||தேஜ ரூப கேரீ பலிஹாரீ ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
उच्चैःश्रवा सदृश हय जोते ।uccaiḥśravā sadṛś hay jote |உச்சைஃஶ்ரவா ஸத்ருஶ ஹய ஜோதே ।
देखि पुरंदर लज्जित होते ॥ ८ ॥dekhi puraṃdar lajjit hote || 8 ||தேகி புரம்தர லஜ்ஜித ஹோதே ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
मित्र मरीचि भानु अरुण भास्कर ।mitra marīci bhānu aruṇ bhāskar |மித்ர மரீசி பாநு அருண பாஸ்கர ।
सविता सूर्य अर्क खग कलिकर ॥ ९ ॥savitā sūrya arka khag kalikar || 9 ||ஸவிதா ஸூர்ய அர்க கக கலிகர ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
पूषा रवि आदित्य नाम लै ।pūṣā ravi āditya nām lai |பூஷா ரவி ஆதித்ய நாம லை ।
हिरण्यगर्भाय नमः कहिकै ॥ १० ॥hiraṇyagarbhāy namaḥ kahikai || 10 ||ஹிரண்யகர்பாய நமஃ கஹிகை ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
द्वादस नाम प्रेम सों गावैं ।dvādas nām prem soṃ gāvaiṃ |த்வாதஸ நாம ப்ரேம ஸோம் காவைம் ।
मस्तक बारह बार नवावैं ॥ ११ ॥mastak bārah bār navāvaiṃ || 11 ||மஸ்தக பாரஹ பார நவாவைம் ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
चार पदारथ सो जन पावै ।cār padārath so jan pāvai |சார பதாரத ஸோ ஜந பாவை ।
दुःख दारिद्र अघ पुञ्ज नसावै ॥ १२ ॥duḥkh dāridra agh puñja nasāvai || 12 ||துஃக தாரித்ர அக புஞ்ஜ நஸாவை ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
नमस्कार को चमत्कार यह ।namaskār ko camatkār yah |நமஸ்கார கோ சமத்கார யஹ ।
विधि हरिहर कौ कृपासार यह ॥ १३ ॥vidhi harihar kau kṛpāsār yah || 13 ||விதி ஹரிஹர கௌ க்ருபாஸார யஹ ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
सेवै भानु तुमहिं मन लाई ।sevai bhānu tumahiṃ man lāī |ஸேவை பாநு துமஹிம் மந லாஈ ।
अष्टसिद्धि नवनिधि तेहिं पाई ॥ १४ ॥aṣṭasiddhi navanidhi tehiṃ pāī || 14 ||அஷ்டஸித்தி நவநிதி தேஹிம் பாஈ ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
बारह नाम उच्चारन करते ।bārah nām uccāran karate |பாரஹ நாம உச்சாரந கரதே ।
सहस जनम के पातक टरते ॥ १५ ॥sahas janam ke pātak ṭarate || 15 ||ஸஹஸ ஜநம கே பாதக டரதே ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
उपाख्यान जो करते तवजन ।upākhyān jo karate tavajan |உபாக்யாந ஜோ கரதே தவஜந ।
रिपु सों जमलहते सोतेहि छन ॥ १६ ॥ripu soṃ jamalahate sotehi chan || 16 ||ரிபு ஸோம் ஜமலஹதே ஸோதேஹி சந ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
छन सुत जुत परिवार बढ़तु है ।chan sut jut parivār baṛhatu hai |சந ஸுத ஜுத பரிவார படது ஹை ।
प्रबलमोह को फँद कटतु है ॥ १७ ॥prabalamoh ko pham̐d kaṭatu hai || 17 ||ப்ரபலமோஹ கோ பம்த கடது ஹை ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
अर्क शीश को रक्षा करते ।arka śīś ko rakṣā karate |அர்க ஶீஶ கோ ரக்ஷா கரதே ।
रवि ललाट पर नित्य बिहरते ॥ १८ ॥ravi lalāṭ par nitya biharate || 18 ||ரவி லலாட பர நித்ய பிஹரதே ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
सूर्य नेत्र पर नित्य विराजत ।sūrya netra par nitya virājat |ஸூர்ய நேத்ர பர நித்ய விராஜத ।
कर्ण देस पर दिनकर छाजत ॥ १९ ॥karṇa des par dinakar chājat || 19 ||கர்ண தேஸ பர திநகர சாஜத ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
भानु नासिका वांस करहु नित ।bhānu nāsikā vāṃs karahu nit |பாநு நாஸிகா வாம்ஸ கரஹு நித ।
भास्कर करत सदा मुख कौ हित ॥ २० ॥bhāskar karat sadā mukh kau hit || 20 ||பாஸ்கர கரத ஸதா முக கௌ ஹித ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
ओंठ रहैं पर्जन्य हमारे ।oṃṭh rahaiṃ parjanya hamāre |ஓம்ட ரஹைம் பர்ஜந்ய ஹமாரே ।
रसना बीच तीक्ष्ण बस प्यारे ॥ २१ ॥rasanā bīc tīkṣṇa bas pyāre || 21 ||ரஸநா பீச தீக்ஷ்ண பஸ ப்யாரே ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
कंठ सुवर्ण रेत की शोभा ।kaṃṭh suvarṇa ret kī śobhā |கம்ட ஸுவர்ண ரேத கீ ஶோபா ।
तिग्मतेजसः कांधे लोभा ॥ २२ ॥tigmatejasaḥ kāṃdhe lobhā || 22 ||திக்மதேஜஸஃ காம்தே லோபா ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
पूषां बाहू मित्र पीठहिं पर ।pūṣāṃ bāhū mitra pīṭhahiṃ par |பூஷாம் பாஹூ மித்ர பீடஹிம் பர ।
त्वष्टा वरुण रहम सुउष्णकर ॥ २३ ॥tvaṣṭā varuṇ raham suuṣṇakar || 23 ||த்வஷ்டா வருண ரஹம ஸுஉஷ்ணகர ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
युगल हाथ पर रक्षा कारन ।yugal hāth par rakṣā kāran |யுகல ஹாத பர ரக்ஷா காரந ।
भानुमान उरसर्म सुउदरचन ॥ २४ ॥bhānumān urasarma suudaracan || 24 ||பாநுமாந உரஸர்ம ஸுஉதரசந ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
बसत नाभि आदित्य मनोहर ।basat nābhi āditya manohar |பஸத நாபி ஆதித்ய மநோஹர ।
कटि मंह हँस रहत मन मुदभर ॥ २५ ॥kaṭi maṃh ham̐s rahat man mudabhar || 25 ||கடி மம்ஹ ஹம்ஸ ரஹத மந முதபர ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
जंघा गोपति सविता बासा ।jaṃghā gopati savitā bāsā |ஜம்கா கோபதி ஸவிதா பாஸா ।
गुप्त दिवाकर करत हुलासा ॥ २६ ॥gupta divākar karat hulāsā || 26 ||குப்த திவாகர கரத ஹுலாஸா ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
विवस्वान पद की रखवारी ।vivasvān pad kī rakhavārī |விவஸ்வாந பத கீ ரகவாரீ ।
बाहर बसते नित तम हारी ॥ २७ ॥bāhar basate nit tam hārī || 27 ||பாஹர பஸதே நித தம ஹாரீ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
सहस्त्रांशु सर्वांग सम्हारै ।sahastrāṃśu sarvāṃg samhārai |ஸஹஸ்த்ராம்ஶு ஸர்வாம்க ஸம்ஹாரை ।
रक्षा कवच विचित्र विचारे ॥ २८ ॥rakṣā kavac vicitra vicāre || 28 ||ரக்ஷா கவச விசித்ர விசாரே ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
अस जोजन अपने मन माहीं ।as jojan apane man māhīṃ |அஸ ஜோஜந அபநே மந மாஹீம் ।
भय जग बीज करहुँ तेहि नाहीं ॥ २९ ॥bhay jag bīj karahum̐ tehi nāhīṃ || 29 ||பய ஜக பீஜ கரஹும் தேஹி நாஹீம் ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
दरिद्र कुष्ट तेहिं कबहुँ न व्यापै ।daridra kuṣṭa tehiṃ kabahum̐ na vyāpai |தரித்ர குஷ்ட தேஹிம் கபஹும் ந வ்யாபை ।
जोजन याको मनमहं जापै ॥ ३० ॥jojan yāko manamahaṃ jāpai || 30 ||ஜோஜந யாகோ மநமஹம் ஜாபை ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
अंधकार जग का जो हरता ।aṃdhakār jag kā jo haratā |அம்தகார ஜக கா ஜோ ஹரதா ।
नव प्रकाश से आनन्द भरता ॥ ३१ ॥nav prakāś se ānanda bharatā || 31 ||நவ ப்ரகாஶ ஸே ஆநந்த பரதா ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
ग्रह गन ग्रसि न मिटावत जाही ।grah gan grasi na miṭāvat jāhī |க்ரஹ கந க்ரஸி ந மிடாவத ஜாஹீ ।
कोटि बार मैं प्रनवौं ताही ॥ ३२ ॥koṭi bār maiṃ pranavauṃ tāhī || 32 ||கோடி பார மைம் ப்ரநவௌம் தாஹீ ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
मन्द सदृश सुतजग में जाके ।manda sadṛś sutajag meṃ jāke |மந்த ஸத்ருஶ ஸுதஜக மேம் ஜாகே ।
धर्मराज सम अद्भुत बाँके ॥ ३३ ॥dharmarāj sam adbhut bām̐ke || 33 ||தர்மராஜ ஸம அத்புத பாம்கே ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
धन्य धन्य तुम दिनमनि देवा ।dhanya dhanya tum dinamani devā |தந்ய தந்ய தும திநமநி தேவா ।
किया करत सुरमुनि नर सेवा ॥ ३४ ॥kiyā karat suramuni nar sevā || 34 ||கியா கரத ஸுரமுநி நர ஸேவா ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
भक्ति भावयुत पूर्ण नियमसों ।bhakti bhāvayut pūrṇa niyamasoṃ |பக்தி பாவயுத பூர்ண நியமஸோம் ।
दूर हटतसो भवके भ्रमसों ॥ ३५ ॥dūr haṭataso bhavake bhramasoṃ || 35 ||தூர ஹடதஸோ பவகே ப்ரமஸோம் ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
परम धन्य सो नर तनधारी ।param dhanya so nar tanadhārī |பரம தந்ய ஸோ நர தநதாரீ ।
हैं प्रसन्न जेहि पर तम हारी ॥ ३६ ॥haiṃ prasanna jehi par tam hārī || 36 ||ஹைம் ப்ரஸந்ந ஜேஹி பர தம ஹாரீ ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
अरुण माघ महं सूर्य फाल्गुन ।aruṇ māgh mahaṃ sūrya phālgun |அருண மாக மஹம் ஸூர்ய பால்குந ।
मध वेदांगनाम रवि उदयन ॥ ३७ ॥madh vedāṃganām ravi udayan || 37 ||மத வேதாம்கநாம ரவி உதயந ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
भानु उदय वैसाख गिनावै ।bhānu uday vaisākh gināvai |பாநு உதய வைஸாக கிநாவை ।
ज्येष्ठ इन्द्र आषाढ़ रवि गावै ॥ ३८ ॥jyeṣṭha indra āṣāṛh ravi gāvai || 38 ||ஜ்யேஷ்ட இந்த்ர ஆஷாட ரவி காவை ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
यम भादों आश्विन हिमरेता ।yam bhādoṃ āśvin himaretā |யம பாதோம் ஆஶ்விந ஹிமரேதா ।
कातिक होत दिवाकर नेता ॥ ३९ ॥kātik hot divākar netā || 39 ||காதிக ஹோத திவாகர நேதா ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
अगहन भिन्न विष्णु हैं पूसहिं ।agahan bhinna viṣṇu haiṃ pūsahiṃ |அகஹந பிந்ந விஷ்ணு ஹைம் பூஸஹிம் ।
पुरुष नाम रवि हैं मलमासहिं ॥ ४० ॥puruṣ nām ravi haiṃ malamāsahiṃ || 40 ||புருஷ நாம ரவி ஹைம் மலமாஸஹிம் ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
भानु चालीसा प्रेम युत, गावहि जे नर नित्य ।bhānu cālīsā prem yut, gāvahi je nar nitya |பாநு சாலீஸா ப்ரேம யுத, காவஹி ஜே நர நித்ய ।
सुख सम्पत्ति लहै विविध, होंहि सदा कृतकृत्य ॥sukh sampatti lahai vividh, hoṃhi sadā kṛtakṛtya ||ஸுக ஸம்பத்தி லஹை விவித, ஹோம்ஹி ஸதா க்ருதக்ருத்ய ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
सूर्य देव के और पाठ
- नामावली · सूर्य देव सूर्य नमस्कार मन्त्र (सूर्य के बारह नाम) Surya Namaskar Mantras (twelve names of Surya)
- मन्त्र · सूर्य देव ॐ घृणि सूर्याय नमः Om Ghrini Suryaya Namah
- बीज मन्त्र · सूर्य देव सूर्य बीज मन्त्र Surya Beej Mantra
- प्रार्थना · सूर्य देव एहि सूर्य सहस्रांशो (अर्घ्य मन्त्र) Ehi Surya Sahasramsho (arghya verse)
- पूजा विधि · सूर्य देव छठ पूजा विधि: सूर्य देव और छठी मैया की चार दिवसीय उपासना Chhath Puja Vidhi: The Four Days of Worship to Surya and Chhathi Maiya
- पूजा विधि · सूर्य देव मकर संक्रांति पूजा विधि: सूर्य अर्घ्य, तिल-गुड़ और दान Makar Sankranti Puja Vidhi: Surya Arghya, Til-Gud and Daan
- वैदिक मन्त्र · सूर्य देव आ कृष्णेन रजसा (सूर्य वैदिक मन्त्र) A Krishnena Rajasa (Vedic mantra for Surya)
इन्हीं अवसरों के लिए
प्रश्न
श्री सूर्य चालीसा क्या है?
सूर्य देव की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें उनके बारह नाम और शरीर के अंगों पर उनके रूपों का रक्षा-कवच है।
श्री सूर्य चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री सूर्य चालीसा सूर्य देव से जुड़ा है। सूर्य देव, जिन्हें सूर्योदय के समय अर्घ्य दिया जाता है; नवग्रहों में प्रथम। रविवार, मकर संक्रान्ति और छठ उनसे जुड़े हैं।
श्री सूर्य चालीसा का अर्थ क्या है?
सूर्य की स्तुति सविता, दिवाकर, भानु, भास्कर, विवस्वान, मार्तण्ड आदि नामों से है, जो अरुण सारथी वाले सात घोड़ों के रथ पर चलते हैं। चालीसा सूर्य नमस्कार के बारह नाम और उनका फल बताती है, फिर सिर से पैर तक उनके रूपों को रक्षा-कवच की तरह रखती है और वर्ष के हर मास के सूर्य का नाम बताती है।
श्री सूर्य चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Surya Chalisa. परम्परा: सौर (सूर्य)।
क्या श्री सूर्य चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।