स्तोत्र · सूर्य देव

आदित्य हृदय स्तोत्र Aditya Hridayam

सूर्य देव की वह स्तुति जो महर्षि अगस्त्य ने रावण से अन्तिम युद्ध से पहले रणभूमि में श्रीराम को सिखाई।

मूल / शास्त्रीय पाठ सम्पादकीय जाँच

PDF

मूल पाठ

श्लोक 1

ततो युद्धपरिश्रान्तं समरे चिन्तया स्थितम् ।tato yuddhapariśrāntaṃ samare cintayā sthitam |ததோ யுத்தபரிஶ்ராந்தம் ஸமரே சிந்தயா ஸ்திதம் ।

रावणं चाग्रतो दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम् ॥ १ ॥rāvaṇaṃ cāgrato dṛṣṭvā yuddhāya samupasthitam || 1 ||ராவணம் சாக்ரதோ த்ருஷ்ட்வா யுத்தாய ஸமுபஸ்திதம் ॥ 1 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

तब युद्ध से थककर रणभूमि में चिन्ता में डूबे खड़े राम को, और सामने युद्ध के लिए तैयार खड़े रावण को देखकर,

यह पद साझा करें

श्लोक 2

दैवतैश्च समागम्य द्रष्टुमभ्यागतो रणम् ।daivataiśca samāgamya draṣṭumabhyāgato raṇam |தைவதைஶ்ச ஸமாகம்ய த்ரஷ்டுமப்யாகதோ ரணம் ।

उपागम्याब्रवीद्राममगस्त्यो भगवानृषिः ॥ २ ॥upāgamyābravīdrāmamagastyo bhagavānṛṣiḥ || 2 ||உபாகம்யாப்ரவீத்ராமமகஸ்த்யோ பகவாந்ருஷிஃ ॥ 2 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

देवताओं के साथ युद्ध देखने आए भगवान ऋषि अगस्त्य राम के पास गए और बोले।

यह पद साझा करें

श्लोक 3

राम राम महाबाहो शृणु गुह्यं सनातनम् ।rāma rāma mahābāho śṛṇu guhyaṃ sanātanam |ராம ராம மஹாபாஹோ ஶ்ருணு குஹ்யம் ஸநாதநம் ।

येन सर्वानरीन्वत्स समरे विजयिष्यसि ॥ ३ ॥yena sarvānarīnvatsa samare vijayiṣyasi || 3 ||யேந ஸர்வாநரீந்வத்ஸ ஸமரே விஜயிஷ்யஸி ॥ 3 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे राम, हे महाबाहु राम, वत्स, यह सनातन रहस्य सुनो, जिससे तुम युद्ध में अपने सब शत्रुओं पर विजय पाओगे।

यह पद साझा करें

श्लोक 4

आदित्यहृदयं पुण्यं सर्वशत्रुविनाशनम् ।ādityahṛdayaṃ puṇyaṃ sarvaśatruvināśanam |ஆதித்யஹ்ருதயம் புண்யம் ஸர்வஶத்ருவிநாஶநம் ।

जयावहं जपेन्नित्यमक्षय्यं परमं शिवम् ॥ ४ ॥jayāvahaṃ japennityamakṣayyaṃ paramaṃ śivam || 4 ||ஜயாவஹம் ஜபேந்நித்யமக்ஷய்யம் பரமம் ஶிவம் ॥ 4 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

आदित्यहृदय पवित्र है और सब शत्रुओं का नाश करता है; यह विजय दिलाता है, इसका नित्य जप करना चाहिए, यह अक्षय, परम और कल्याणकारी है।

यह पद साझा करें

श्लोक 5

सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम्।sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam|ஸர்வமங்கலமாங்கல்யம் ஸர்வபாபப்ரணாஶநம்।

चिन्ताशोकप्रशमनम् आयुर्वर्धनमुत्तमम्॥ ५ ॥cintāśokapraśamanam āyurvardhanamuttamam|| 5 ||சிந்தாஶோகப்ரஶமநம் ஆயுர்வர்தநமுத்தமம்॥ 5 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

यह सब मंगलों में मंगलमय और सब पापों का नाशक है; यह चिन्ता और शोक को शान्त करता है और आयु बढ़ाने वाला उत्तम स्तोत्र है (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।

यह पद साझा करें

श्लोक 6

रश्मिमन्तं समुद्यन्तं देवासुरनमस्कृतम् ।raśmimantaṃ samudyantaṃ devāsuranamaskṛtam |ரஶ்மிமந்தம் ஸமுத்யந்தம் தேவாஸுரநமஸ்க்ருதம் ।

पूजयस्व विवस्वन्तं भास्करं भुवनेश्वरम् ॥ ६ ॥pūjayasva vivasvantaṃ bhāskaraṃ bhuvaneśvaram || 6 ||பூஜயஸ்வ விவஸ்வந்தம் பாஸ்கரம் புவநேஶ்வரம் ॥ 6 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

किरणों से युक्त, उदय होते हुए, देवताओं और असुरों द्वारा नमस्कृत, भुवनों के स्वामी भास्कर विवस्वान (सूर्य) की पूजा करो।

यह पद साझा करें

श्लोक 7

सर्वदेवात्मको ह्येष तेजस्वी रश्मिभावनः ।sarvadevātmako hyeṣa tejasvī raśmibhāvanaḥ |ஸர்வதேவாத்மகோ ஹ்யேஷ தேஜஸ்வீ ரஶ்மிபாவநஃ ।

एष देवासुरगणाँल्लोकान् पाति गभस्तिभिः॥ ७ ॥eṣa devāsuragaṇām̐llokān pāti gabhastibhiḥ|| 7 ||ஏஷ தேவாஸுரகணாம்ல்லோகாந் பாதி கபஸ்திபிஃ॥ 7 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे सब देवताओं के स्वरूप हैं, तेजस्वी हैं और अपनी किरणों से सबका पोषण करते हैं। वे अपनी किरणों से देवों, असुरों और सब लोकों की रक्षा करते हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 8

एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवः स्कन्दः प्रजापतिः।eṣa brahmā ca viṣṇuśca śivaḥ skandaḥ prajāpatiḥ|ஏஷ ப்ரஹ்மா ச விஷ்ணுஶ்ச ஶிவஃ ஸ்கந்தஃ ப்ரஜாபதிஃ।

महेन्द्रो धनदः कालो यमः सोमो ह्यपां पतिः॥ ८ ॥mahendro dhanadaḥ kālo yamaḥ somo hyapāṃ patiḥ|| 8 ||மஹேந்த்ரோ தநதஃ காலோ யமஃ ஸோமோ ஹ்யபாம் பதிஃ॥ 8 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे ही ब्रह्मा, विष्णु, शिव, स्कन्द और प्रजापति हैं; वे ही महेन्द्र, धन देने वाले कुबेर, काल, यम, चन्द्रमा और जल के स्वामी वरुण हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 9

पितरो वसवः साध्या ह्यश्विनौ मरुतो मनुः।pitaro vasavaḥ sādhyā hyaśvinau maruto manuḥ|பிதரோ வஸவஃ ஸாத்யா ஹ்யஶ்விநௌ மருதோ மநுஃ।

वायुर्वह्निः प्रजाप्राण ऋतुकर्ता प्रभाकरः॥ ९ ॥vāyurvahniḥ prajāprāṇa ṛtukartā prabhākaraḥ|| 9 ||வாயுர்வஹ்நிஃ ப்ரஜாப்ராண ருதுகர்தா ப்ரபாகரஃ॥ 9 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे ही पितर, वसु, साध्य, दोनों अश्विनीकुमार, मरुद्गण और मनु हैं; वे ही वायु, अग्नि, प्राणियों के प्राण, ऋतुओं के कर्ता और प्रकाश देने वाले प्रभाकर हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 10

आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान्।ādityaḥ savitā sūryaḥ khagaḥ pūṣā gabhastimān|ஆதித்யஃ ஸவிதா ஸூர்யஃ ககஃ பூஷா கபஸ்திமாந்।

सुवर्णसदृशो भानुर्हिरण्यरेता दिवाकरः ॥ १० ॥suvarṇasadṛśo bhānurhiraṇyaretā divākaraḥ || 10 ||ஸுவர்ணஸத்ருஶோ பாநுர்ஹிரண்யரேதா திவாகரஃ ॥ 10 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे आदित्य, सविता, सूर्य, आकाश में विचरने वाले, पोषण करने वाले पूषा, किरणों वाले, स्वर्ण-समान भानु, स्वर्णिम बीज वाले और दिन बनाने वाले दिवाकर हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 11

हरिदश्वः सहस्रार्चिः सप्तसप्तिर्मरीचिमान्।haridaśvaḥ sahasrārciḥ saptasaptirmarīcimān|ஹரிதஶ்வஃ ஸஹஸ்ரார்சிஃ ஸப்தஸப்திர்மரீசிமாந்।

तिमिरोन्मथनः शम्भुस्त्वष्टा मार्ताण्ड अंशुमान्॥ ११ ॥timironmathanaḥ śambhustvaṣṭā mārtāṇḍa aṃśumān|| 11 ||திமிரோந்மதநஃ ஶம்புஸ்த்வஷ்டா மார்தாண்ட அம்ஶுமாந்॥ 11 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

उनके घोड़े हरित वर्ण के हैं, उनकी सहस्र ज्वालाएँ हैं, सात घोड़े हैं और वे प्रकाश-किरणों से युक्त हैं; वे अन्धकार का नाश करते हैं; वे शम्भु, त्वष्टा, मार्तण्ड और अंशुमान हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 12

हिरण्यगर्भः शिशिरस्तपनो भास्करो रविः।hiraṇyagarbhaḥ śiśirastapano bhāskaro raviḥ|ஹிரண்யகர்பஃ ஶிஶிரஸ்தபநோ பாஸ்கரோ ரவிஃ।

अग्निगर्भोऽदितेः पुत्रः शङ्खः शिशिरनाशनः॥ १२ ॥agnigarbho'diteḥ putraḥ śaṅkhaḥ śiśiranāśanaḥ|| 12 ||அக்நிகர்போதிதேஃ புத்ரஃ ஶங்கஃ ஶிஶிரநாஶநஃ॥ 12 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे हिरण्यगर्भ हैं, शीतल भी और तपाने वाले भी, भास्कर और रवि हैं; उनके भीतर अग्नि है, वे अदिति के पुत्र, शंख और शीत का नाश करने वाले हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 13

व्योमनाथस्तमोभेदी ऋग्यजुःसामपारगः।vyomanāthastamobhedī ṛgyajuḥsāmapāragaḥ|வ்யோமநாதஸ்தமோபேதீ ருக்யஜுஃஸாமபாரகஃ।

घनवृष्टिरपांमित्रो विन्ध्यवीथी प्लवङ्गमः ॥ १३ ॥ghanavṛṣṭirapāṃmitro vindhyavīthī plavaṅgamaḥ || 13 ||கநவ்ருஷ்டிரபாம்மித்ரோ விந்த்யவீதீ ப்லவங்கமஃ ॥ 13 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे आकाश के स्वामी, अन्धकार को भेदने वाले और ऋग्, यजुः तथा साम वेदों के पारंगत हैं; वे घनी वर्षा लाने वाले, जल के मित्र हैं और आकाश-पथ पर तीव्र गति से चलते हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 14

आतपी मण्डली मृत्युः पिङ्गलः सर्वतापनः।ātapī maṇḍalī mṛtyuḥ piṅgalaḥ sarvatāpanaḥ|ஆதபீ மண்டலீ ம்ருத்யுஃ பிங்கலஃ ஸர்வதாபநஃ।

कविर्विश्वो महातेजाः रक्तः सर्वभवोद्भवः॥ १४ ॥kavirviśvo mahātejāḥ raktaḥ sarvabhavodbhavaḥ|| 14 ||கவிர்விஶ்வோ மஹாதேஜாஃ ரக்தஃ ஸர்வபவோத்பவஃ॥ 14 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे ताप देने वाले, मण्डलाकार, मृत्यु-स्वरूप, पिंगल वर्ण वाले और सबको तपाने वाले हैं; वे कवि, विश्व-रूप, महान तेजस्वी, रक्त वर्ण वाले और सबकी उत्पत्ति के कारण हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 15

नक्षत्रग्रहताराणामधिपो विश्वभावनः ।nakṣatragrahatārāṇāmadhipo viśvabhāvanaḥ |நக்ஷத்ரக்ரஹதாராணாமதிபோ விஶ்வபாவநஃ ।

तेजसामपि तेजस्वी द्वादशात्मन्नमोऽस्तु ते ॥ १५ ॥tejasāmapi tejasvī dvādaśātmannamo'stu te || 15 ||தேஜஸாமபி தேஜஸ்வீ த்வாதஶாத்மந்நமோஸ்து தே ॥ 15 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

नक्षत्रों, ग्रहों और तारों के स्वामी, विश्व के रचयिता, तेजस्वियों में भी तेजस्वी, हे बारह रूपों वाले, आपको नमस्कार है।

यह पद साझा करें

श्लोक 16

नमः पूर्वाय गिरये पश्चिमायाद्रये नमः।namaḥ pūrvāya giraye paścimāyādraye namaḥ|நமஃ பூர்வாய கிரயே பஶ்சிமாயாத்ரயே நமஃ।

ज्योतिर्गणानां पतये दिनाधिपतये नमः ॥ १६ ॥jyotirgaṇānāṃ pataye dinādhipataye namaḥ || 16 ||ஜ்யோதிர்கணாநாம் பதயே திநாதிபதயே நமஃ ॥ 16 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

पूर्व के पर्वत (उदयाचल) को और पश्चिम के पर्वत (अस्ताचल) को नमस्कार; ज्योतियों के समूह के स्वामी और दिन के अधिपति को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 17

जयाय जयभद्राय हर्यश्वाय नमो नमः।jayāya jayabhadrāya haryaśvāya namo namaḥ|ஜயாய ஜயபத்ராய ஹர்யஶ்வாய நமோ நமஃ।

नमो नमः सहस्रांशो आदित्याय नमो नमः॥ १७ ॥namo namaḥ sahasrāṃśo ādityāya namo namaḥ|| 17 ||நமோ நமஃ ஸஹஸ்ராம்ஶோ ஆதித்யாய நமோ நமஃ॥ 17 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

विजयी को, विजय के कल्याणरूप को और हरित घोड़ों वाले को बार-बार नमस्कार; सहस्र किरणों वाले आदित्य को बार-बार नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 18

नम उग्राय वीराय सारङ्गाय नमो नमः ।nama ugrāya vīrāya sāraṅgāya namo namaḥ |நம உக்ராய வீராய ஸாரங்காய நமோ நமஃ ।

नमः पद्मप्रबोधाय मार्ताण्डाय नमो नमः॥ १८ ॥namaḥ padmaprabodhāya mārtāṇḍāya namo namaḥ|| 18 ||நமஃ பத்மப்ரபோதாய மார்தாண்டாய நமோ நமஃ॥ 18 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

उग्र, वीर और तीव्रगामी को नमस्कार; कमल को खिलाने वाले मार्तण्ड को बार-बार नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 19

ब्रह्मेशानाच्युतेशाय सूर्यायादित्यवर्चसे।brahmeśānācyuteśāya sūryāyādityavarcase|ப்ரஹ்மேஶாநாச்யுதேஶாய ஸூர்யாயாதித்யவர்சஸே।

भास्वते सर्वभक्षाय रौद्राय वपुषे नमः ॥ १९ ॥bhāsvate sarvabhakṣāya raudrāya vapuṣe namaḥ || 19 ||பாஸ்வதே ஸர்வபக்ஷாய ரௌத்ராய வபுஷே நமஃ ॥ 19 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

ब्रह्मा, शिव और विष्णु के भी स्वामी, आदित्य के तेज वाले सूर्य, प्रकाशमान, सबका भक्षण करने वाले और रौद्र रूप वाले को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 20

तमोघ्नाय हिमघ्नाय शत्रुघ्नायाऽमितात्मने ।tamoghnāya himaghnāya śatrughnāyā'mitātmane |தமோக்நாய ஹிமக்நாய ஶத்ருக்நாயாமிதாத்மநே ।

कृतघ्नघ्नाय देवाय ज्योतिषां पतये नमः ॥ २० ॥kṛtaghnaghnāya devāya jyotiṣāṃ pataye namaḥ || 20 ||க்ருதக்நக்நாய தேவாய ஜ்யோதிஷாம் பதயே நமஃ ॥ 20 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

अन्धकार, शीत और शत्रुओं का नाश करने वाले, अपरिमित आत्मा वाले, कृतघ्नों का नाश करने वाले और सब ज्योतियों के स्वामी देव को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 21

तप्तचामीकराभाय वह्नये विश्वकर्मणे ।taptacāmīkarābhāya vahnaye viśvakarmaṇe |தப்தசாமீகராபாய வஹ்நயே விஶ்வகர்மணே ।

नमस्तमोभिनिघ्नाय रुचये लोकसाक्षिणे॥ २१ ॥namastamobhinighnāya rucaye lokasākṣiṇe|| 21 ||நமஸ்தமோபிநிக்நாய ருசயே லோகஸாக்ஷிணே॥ 21 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

तपे हुए सोने की आभा वाले, अग्नि-रूप, विश्व के कर्ता, अन्धकार को दूर करने वाले, कान्ति-रूप और लोक के साक्षी को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 22

नाशयत्येष वै भूतं तदेव सृजति प्रभुः।nāśayatyeṣa vai bhūtaṃ tadeva sṛjati prabhuḥ|நாஶயத்யேஷ வை பூதம் ததேவ ஸ்ருஜதி ப்ரபுஃ।

पायत्येष तपत्येष वर्षत्येष गभस्तिभिः ॥ २२ ॥pāyatyeṣa tapatyeṣa varṣatyeṣa gabhastibhiḥ || 22 ||பாயத்யேஷ தபத்யேஷ வர்ஷத்யேஷ கபஸ்திபிஃ ॥ 22 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

यही प्रभु प्राणियों का नाश करते हैं और फिर उनकी रचना करते हैं; अपनी किरणों से वे पालन करते हैं, तपाते हैं और वर्षा करते हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 23

एष सुप्तेषु जागर्ति भूतेषु परिनिष्ठितः ।eṣa supteṣu jāgarti bhūteṣu pariniṣṭhitaḥ |ஏஷ ஸுப்தேஷு ஜாகர்தி பூதேஷு பரிநிஷ்டிதஃ ।

एष एवाग्निहोत्रं च फलं चैवाग्निहोत्रिणाम्॥ २३ ॥eṣa evāgnihotraṃ ca phalaṃ caivāgnihotriṇām|| 23 ||ஏஷ ஏவாக்நிஹோத்ரம் ச பலம் சைவாக்நிஹோத்ரிணாம்॥ 23 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वे सोते हुए प्राणियों में भी जागते हैं और सबके भीतर स्थित हैं; वे ही अग्निहोत्र हैं और अग्निहोत्र करने वालों का फल भी वही हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 24

वेदाश्च क्रतवश्चैव क्रतूनां फलमेव च।vedāśca kratavaścaiva kratūnāṃ phalameva ca|வேதாஶ்ச க்ரதவஶ்சைவ க்ரதூநாம் பலமேவ ச।

यानि कृत्यानि लोकेषु सर्व एष रविः प्रभुः ॥ २४ ॥yāni kṛtyāni lokeṣu sarva eṣa raviḥ prabhuḥ || 24 ||யாநி க்ருத்யாநி லோகேஷு ஸர்வ ஏஷ ரவிஃ ப்ரபுஃ ॥ 24 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

वेद, यज्ञ और यज्ञों का फल, तथा संसार में होने वाले सब कर्म, यह सब प्रभु रवि ही हैं।

यह पद साझा करें

श्लोक 25

एनमापत्सु कृच्छ्रेषु कान्तारेषु भयेषु च ।enamāpatsu kṛcchreṣu kāntāreṣu bhayeṣu ca |ஏநமாபத்ஸு க்ருச்ச்ரேஷு காந்தாரேஷு பயேஷு ச ।

कीर्तयन् पुरुषः कश्चिन्नावसीदति राघव॥ २५ ॥kīrtayan puruṣaḥ kaścinnāvasīdati rāghava|| 25 ||கீர்தயந் புருஷஃ கஶ்சிந்நாவஸீததி ராகவ॥ 25 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे राघव, जो कोई विपत्ति, कठिनाई, वन या भय में इनका कीर्तन करता है, वह दुखी होकर हार नहीं मानता (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।

यह पद साझा करें

श्लोक 26

पूजयस्वैनमेकाग्रो देवदेवं जगत्पतिम् ।pūjayasvainamekāgro devadevaṃ jagatpatim |பூஜயஸ்வைநமேகாக்ரோ தேவதேவம் ஜகத்பதிம் ।

एतत्त्रिगुणितं जप्त्वा युद्धेषु विजयिष्यसि ॥ २६ ॥etattriguṇitaṃ japtvā yuddheṣu vijayiṣyasi || 26 ||ஏதத்த்ரிகுணிதம் ஜப்த்வா யுத்தேஷு விஜயிஷ்யஸி ॥ 26 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

एकाग्र होकर देवों के देव, जगत के स्वामी की पूजा करो; इसका तीन बार जप करके तुम युद्ध में विजय पाओगे।

यह पद साझा करें

श्लोक 27

अस्मिन्क्षणे महाबाहो रावणं त्वं वधिष्यसि ।asminkṣaṇe mahābāho rāvaṇaṃ tvaṃ vadhiṣyasi |அஸ்மிந்க்ஷணே மஹாபாஹோ ராவணம் த்வம் வதிஷ்யஸி ।

एवमुक्त्वा तदाऽगस्त्यो जगाम च यथागतम् ॥ २७ ॥evamuktvā tadā'gastyo jagāma ca yathāgatam || 27 ||ஏவமுக்த்வா ததாகஸ்த்யோ ஜகாம ச யதாகதம் ॥ 27 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे महाबाहु, इसी क्षण तुम रावण का वध करोगे। यह कहकर अगस्त्य जैसे आए थे वैसे ही चले गए।

यह पद साझा करें

श्लोक 28

एतच्छ्रुत्वा महातेजा नष्टशोकोऽभवत्तदा ।etacchrutvā mahātejā naṣṭaśoko'bhavattadā |ஏதச்ச்ருத்வா மஹாதேஜா நஷ்டஶோகோபவத்ததா ।

धारयामास सुप्रीतो राघवः प्रयतात्मवान् ॥ २८ ॥dhārayāmāsa suprīto rāghavaḥ prayatātmavān || 28 ||தாரயாமாஸ ஸுப்ரீதோ ராகவஃ ப்ரயதாத்மவாந் ॥ 28 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

यह सुनकर महातेजस्वी राघव का शोक दूर हो गया; अत्यन्त प्रसन्न और संयमित मन से उन्होंने इसे धारण किया।

यह पद साझा करें

श्लोक 29

आदित्यं प्रेक्ष्य जप्त्वा तु परं हर्षमवाप्तवान् ।ādityaṃ prekṣya japtvā tu paraṃ harṣamavāptavān |ஆதித்யம் ப்ரேக்ஷ்ய ஜப்த்வா து பரம் ஹர்ஷமவாப்தவாந் ।

त्रिराचम्य शुचिर्भूत्वा धनुरादाय वीर्यवान् ॥ २९ ॥trirācamya śucirbhūtvā dhanurādāya vīryavān || 29 ||த்ரிராசம்ய ஶுசிர்பூத்வா தநுராதாய வீர்யவாந் ॥ 29 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

सूर्य की ओर देखकर इसका जप करके उन्हें परम हर्ष मिला; तीन बार आचमन करके पवित्र होकर पराक्रमी राम ने धनुष उठा लिया।

यह पद साझा करें

श्लोक 30

रावणं प्रेक्ष्य हृष्टात्मा युद्धाय समुपागमत् ।rāvaṇaṃ prekṣya hṛṣṭātmā yuddhāya samupāgamat |ராவணம் ப்ரேக்ஷ்ய ஹ்ருஷ்டாத்மா யுத்தாய ஸமுபாகமத் ।

सर्वयत्नेन महता वधे तस्य धृतोऽभवत् ॥ ३० ॥sarvayatnena mahatā vadhe tasya dhṛto'bhavat || 30 ||ஸர்வயத்நேந மஹதா வதே தஸ்ய த்ருதோபவத் ॥ 30 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

रावण को देखकर वे प्रसन्न मन से युद्ध के लिए आगे बढ़े और पूरे महान प्रयत्न से उसके वध का निश्चय किया।

यह पद साझा करें

श्लोक 31

अथ रविरवदन्निरीक्ष्य रामंatha raviravadannirīkṣya rāmaṃஅத ரவிரவதந்நிரீக்ஷ்ய ராமம்

मुदितमनाः परमं प्रहृष्यमाणः ।muditamanāḥ paramaṃ prahṛṣyamāṇaḥ |முதிதமநாஃ பரமம் ப்ரஹ்ருஷ்யமாணஃ ।

निशिचरपतिसङ्क्षयं विदित्वाniśicarapatisaṅkṣayaṃ viditvāநிஶிசரபதிஸங்க்ஷயம் விதித்வா

सुरगणमध्यगतो वचस्त्वरेति ॥ ३१ ॥suragaṇamadhyagato vacastvareti || 31 ||ஸுரகணமத்யகதோ வசஸ்த்வரேதி ॥ 31 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

तब देवताओं के बीच स्थित सूर्य ने प्रसन्न मन और अत्यन्त हर्ष के साथ राम को देखा और निशाचरों के राजा का अन्त निकट जानकर कहा: शीघ्रता करो।

यह पद साझा करें

अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित

पाठ: Brihat Stotra Ratnakara, vol. 1 (1953), pages 391–395 of the scanned edition, as transcribed and proofread on Sanskrit Wikisource (https://sa.wikisource.org/wiki/पृष्ठम्:बृहत्स्तोत्ररत्नाकरः_(प्रथमः_भागः).pdf/३९१)। 27 सितम्बर 2026 को हर पंक्ति का एक स्वतन्त्र प्रतिलिपि से मिलान किया गया (sanskritdocuments.org, केवल मिलान हेतु)। मेल खाती पंक्तियाँ: 43; संशोधित: 22; जहाँ स्रोतों में अन्तर है वहाँ संस्करण का पाठ रखा गया: 0। श्लोकवार अर्थ: उद्योग ज्योतिष सम्पादकीय टीम द्वारा अपने शब्दों में लिखा भावार्थ (in-house paraphrase), अनुवाद नहीं।

रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।

सम्बन्धित

सूर्य देव के और पाठ

इन्हीं अवसरों के लिए

प्रश्न

आदित्य हृदय स्तोत्र क्या है?

सूर्य देव की वह स्तुति जो महर्षि अगस्त्य ने रावण से अन्तिम युद्ध से पहले रणभूमि में श्रीराम को सिखाई।

आदित्य हृदय स्तोत्र किस देवता से जुड़ा है?

आदित्य हृदय स्तोत्र सूर्य देव से जुड़ा है। सूर्य देव, जिन्हें सूर्योदय के समय अर्घ्य दिया जाता है; नवग्रहों में प्रथम। रविवार, मकर संक्रान्ति और छठ उनसे जुड़े हैं।

आदित्य हृदय स्तोत्र का अर्थ क्या है?

युद्ध से पहले थके हुए श्रीराम को देखकर अगस्त्य मुनि उन्हें यह "सूर्य का हृदय" सिखाते हैं। इसमें सूर्य को सभी देवताओं का स्वरूप, लोकों का पालन और संहार करने वाला बताकर अनेक नामों से नमस्कार किया गया है। अगस्त्य कहते हैं कि संकट में इसका पाठ करने वाला दुःखी नहीं होता; श्रीराम तीन बार इसका जप करके युद्ध में विजय प्राप्त करते हैं।

आदित्य हृदय स्तोत्र का स्रोत क्या है?

वाल्मीकि रामायण — Yuddha Kanda (the sarga number differs between editions). परम्परा: अनेक परम्पराओं में प्रचलित।

क्या आदित्य हृदय स्तोत्र के अलग-अलग संस्करण हैं?

मुद्रित संस्करणों में कुछ शब्दों, श्लोक-संख्या और प्रारम्भिक व अन्तिम श्लोकों में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताए संस्करण पर आधारित है; केवल वहीं बदलाव किया गया है जहाँ स्रोत प्रतिलिपि की भूल दिखाते हैं।

व्हाट्सऐप