श्री गोपाल चालीसा Shri Gopal Chalisa
गोपाल रूप श्रीकृष्ण के जीवन और लीलाओं की चालीस चौपाइयाँ, जयरामदेव रचित।
- देवता भगवान श्रीकृष्ण
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा वैष्णव
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 46–50
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
श्री राधापद कमल रज, सिर धरि यमुना कूल ।śrī rādhāpad kamal raj, sir dhari yamunā kūl |శ్రీ రాధాపద కమల రజ, సిర ధరి యమునా కూల ।
वरणो चालीसा सरस, सकल सुमंगल मूल ॥varaṇo cālīsā saras, sakal sumaṃgal mūl ||వరణో చాలీసా సరస, సకల సుమంగల మూల ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
जय जय पूरण ब्रह्म बिहारी ।jay jay pūraṇ brahma bihārī |జయ జయ పూరణ బ్రహ్మ బిహారీ ।
दुष्ट दलन लीला अवतारी ॥ १ ॥duṣṭa dalan līlā avatārī || 1 ||దుష్ట దలన లీలా అవతారీ ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
जो कोई तुम्हरी लीला गावै ।jo koī tumharī līlā gāvai |జో కోఈ తుమ్హరీ లీలా గావై ।
बिन श्रम सकल पदारथ पावै ॥ २ ॥bin śram sakal padārath pāvai || 2 ||బిన శ్రమ సకల పదారథ పావై ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
श्री वसुदेव देवकी माता ।śrī vasudev devakī mātā |శ్రీ వసుదేవ దేవకీ మాతా ।
प्रकट भये संग हलधर भ्राता ॥ ३ ॥prakaṭ bhaye saṃg haladhar bhrātā || 3 ||ప్రకట భయే సంగ హలధర భ్రాతా ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
मथुरा सों प्रभु गोकुल आये ।mathurā soṃ prabhu gokul āye |మథురా సోం ప్రభు గోకుల ఆయే ।
नन्द भवन में बजत बधाये ॥ ४ ॥nanda bhavan meṃ bajat badhāye || 4 ||నన్ద భవన మేం బజత బధాయే ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
जो विष देन पूतना आई ।jo viṣ den pūtanā āī |జో విష దేన పూతనా ఆఈ ।
सो मुक्ति दै धाम पठाई ॥ ५ ॥so mukti dai dhām paṭhāī || 5 ||సో ముక్తి దై ధామ పఠాఈ ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
तृणावर्त राक्षस संहार्यौ ।tṛṇāvarta rākṣas saṃhāryau |తృణావర్త రాక్షస సంహార్యౌ ।
पग बढ़ाय सकटासुर मार्यौ ॥ ६ ॥pag baṛhāy sakaṭāsur māryau || 6 ||పగ బఢాయ సకటాసుర మార్యౌ ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
खेल खेल में माटी खाई ।khel khel meṃ māṭī khāī |ఖేల ఖేల మేం మాటీ ఖాఈ ।
मुख में सब जग दियो दिखाई ॥ ७ ॥mukh meṃ sab jag diyo dikhāī || 7 ||ముఖ మేం సబ జగ దియో దిఖాఈ ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
गोपिन घर घर माखन खायो ।gopin ghar ghar mākhan khāyo |గోపిన ఘర ఘర మాఖన ఖాయో ।
जसुमति बाल केलि सुख पायो ॥ ८ ॥jasumati bāl keli sukh pāyo || 8 ||జసుమతి బాల కేలి సుఖ పాయో ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
ऊखल सों निज अंग बँधाई ।ūkhal soṃ nij aṃg bam̐dhāī |ఊఖల సోం నిజ అంగ బఁధాఈ ।
यमलार्जुन जड़ योनि छुड़ाई ॥ ९ ॥yamalārjun jaṛ yoni chuṛāī || 9 ||యమలార్జున జడ యోని ఛుడాఈ ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
बका असुर की चोंच विदारी ।bakā asur kī coṃc vidārī |బకా అసుర కీ చోంచ విదారీ ।
विकट अघासुर दियो सँहारी ॥ १० ॥vikaṭ aghāsur diyo sam̐hārī || 10 ||వికట అఘాసుర దియో సఁహారీ ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
ब्रह्मा बालक वत्स चुराये ।brahmā bālak vatsa curāye |బ్రహ్మా బాలక వత్స చురాయే ।
मोहन को मोहन हित आये ॥ ११ ॥mohan ko mohan hit āye || 11 ||మోహన కో మోహన హిత ఆయే ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
बाल वत्स सब बने मुरारी ।bāl vatsa sab bane murārī |బాల వత్స సబ బనే మురారీ ।
ब्रह्मा विनय करी तब भारी ॥ १२ ॥brahmā vinay karī tab bhārī || 12 ||బ్రహ్మా వినయ కరీ తబ భారీ ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
काली नाग नाथि भगवाना ।kālī nāg nāthi bhagavānā |కాలీ నాగ నాథి భగవానా ।
दावानल को कीन्हों पाना ॥ १३ ॥dāvānal ko kīnhoṃ pānā || 13 ||దావానల కో కీన్హోం పానా ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
सखन संग खेलत सुख पायो ।sakhan saṃg khelat sukh pāyo |సఖన సంగ ఖేలత సుఖ పాయో ।
श्रीदामा निज कन्ध चढ़ायो ॥ १४ ॥śrīdāmā nij kandha caṛhāyo || 14 ||శ్రీదామా నిజ కన్ధ చఢాయో ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
चीर हरन करि सीख सिखाई ।cīr haran kari sīkh sikhāī |చీర హరన కరి సీఖ సిఖాఈ ।
नख पर गिरवर लियो उठाई ॥ १५ ॥nakh par giravar liyo uṭhāī || 15 ||నఖ పర గిరవర లియో ఉఠాఈ ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
दरश यज्ञ पत्निन को दीन्हों ।daraś yajña patnin ko dīnhoṃ |దరశ యజ్ఞ పత్నిన కో దీన్హోం ।
राधा प्रेम सुधा सुख लीन्हों ॥ १६ ॥rādhā prem sudhā sukh līnhoṃ || 16 ||రాధా ప్రేమ సుధా సుఖ లీన్హోం ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
नन्दहिं वरुण लोक सों लाये ।nandahiṃ varuṇ lok soṃ lāye |నన్దహిం వరుణ లోక సోం లాయే ।
ग्वालन को निज लोक दिखाये ॥ १७ ॥gvālan ko nij lok dikhāye || 17 ||గ్వాలన కో నిజ లోక దిఖాయే ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
शरद चन्द्र लखि वेणु बजाई ।śarad candra lakhi veṇu bajāī |శరద చన్ద్ర లఖి వేణు బజాఈ ।
अति सुख दीन्हों रास रचाई ॥ १८ ॥ati sukh dīnhoṃ rās racāī || 18 ||అతి సుఖ దీన్హోం రాస రచాఈ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
अजगर सों पितु चरण छुड़ायो ।ajagar soṃ pitu caraṇ chuṛāyo |అజగర సోం పితు చరణ ఛుడాయో ।
शंखचूड़ को मूड़ गिरायो ॥ १९ ॥śaṃkhacūṛ ko mūṛ girāyo || 19 ||శంఖచూడ కో మూడ గిరాయో ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
हने अरिष्टा सुर अरु केशी ।hane ariṣṭā sur aru keśī |హనే అరిష్టా సుర అరు కేశీ ।
व्योमासुर मार्यो छल वेषी ॥ २० ॥vyomāsur māryo chal veṣī || 20 ||వ్యోమాసుర మార్యో ఛల వేషీ ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
व्याकुल ब्रज तजि मथुरा आये ।vyākul braj taji mathurā āye |వ్యాకుల బ్రజ తజి మథురా ఆయే ।
मारि कंस यदुवंश बसाये ॥ २१ ॥māri kaṃs yaduvaṃś basāye || 21 ||మారి కంస యదువంశ బసాయే ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
मात पिता की बन्दि छुड़ाई ।māt pitā kī bandi chuṛāī |మాత పితా కీ బన్ది ఛుడాఈ ।
सान्दीपनि गृह विद्या पाई ॥ २२ ॥sāndīpani gṛh vidyā pāī || 22 ||సాన్దీపని గృహ విద్యా పాఈ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
पुनि पठयौ ब्रज ऊधौ ज्ञानी ।puni paṭhayau braj ūdhau jñānī |పుని పఠయౌ బ్రజ ఊధౌ జ్ఞానీ ।
प्रेम देखि सुधि सकल भुलानी ॥ २३ ॥prem dekhi sudhi sakal bhulānī || 23 ||ప్రేమ దేఖి సుధి సకల భులానీ ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
कीन्हीं कुबरी सुन्दर नारी ।kīnhīṃ kubarī sundar nārī |కీన్హీం కుబరీ సున్దర నారీ ।
हरि लाये रुक्मिणि सुकुमारी ॥ २४ ॥hari lāye rukmiṇi sukumārī || 24 ||హరి లాయే రుక్మిణి సుకుమారీ ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
भौमासुर हनि भक्त छुड़ाये ।bhaumāsur hani bhakta chuṛāye |భౌమాసుర హని భక్త ఛుడాయే ।
सुरन जीति सुरतरु महि लाये ॥ २५ ॥suran jīti surataru mahi lāye || 25 ||సురన జీతి సురతరు మహి లాయే ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
दन्तवक्र शिशुपाल संहारे ।dantavakra śiśupāl saṃhāre |దన్తవక్ర శిశుపాల సంహారే ।
खग मृग नृग अरु बधिक उधारे ॥ २६ ॥khag mṛg nṛg aru badhik udhāre || 26 ||ఖగ మృగ నృగ అరు బధిక ఉధారే ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
दीन सुदामा धनपति कीन्हों ।dīn sudāmā dhanapati kīnhoṃ |దీన సుదామా ధనపతి కీన్హోం ।
पारथ रथ सारथि यश लीन्हों ॥ २७ ॥pārath rath sārathi yaś līnhoṃ || 27 ||పారథ రథ సారథి యశ లీన్హోం ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
गीता ज्ञान सिखावन हारे ।gītā jñān sikhāvan hāre |గీతా జ్ఞాన సిఖావన హారే ।
अर्जुन मोह मिटावन हारे ॥ २८ ॥arjun moh miṭāvan hāre || 28 ||అర్జున మోహ మిటావన హారే ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
केला भक्त बिदुर घर पायो ।kelā bhakta bidur ghar pāyo |కేలా భక్త బిదుర ఘర పాయో ।
युद्ध महाभारत रचवायो ॥ २९ ॥yuddha mahābhārat racavāyo || 29 ||యుద్ధ మహాభారత రచవాయో ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
द्रुपद सुता को चीर बढ़ायो ।drupad sutā ko cīr baṛhāyo |ద్రుపద సుతా కో చీర బఢాయో ।
गर्भ परीक्षित जरत बचायो ॥ ३० ॥garbha parīkṣit jarat bacāyo || 30 ||గర్భ పరీక్షిత జరత బచాయో ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
कच्छ मच्छ वाराह अहीशा ।kaccha maccha vārāh ahīśā |కచ్ఛ మచ్ఛ వారాహ అహీశా ।
बावन कल्की बुद्धि मुनीशा ॥ ३१ ॥bāvan kalkī buddhi munīśā || 31 ||బావన కల్కీ బుద్ధి మునీశా ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
ह्वै नृसिंह प्रह्लाद उबार्यो ।hvai nṛsiṃh prahlād ubāryo |హ్వై నృసింహ ప్రహ్లాద ఉబార్యో ।
राम रूप धरि रावण मार्यो ॥ ३२ ॥rām rūp dhari rāvaṇ māryo || 32 ||రామ రూప ధరి రావణ మార్యో ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
जय मधु कैटभ दैत्य हनैया ।jay madhu kaiṭabh daitya hanaiyā |జయ మధు కైటభ దైత్య హనైయా ।
अम्बरीष प्रिय चक्र धरैया ॥ ३३ ॥ambarīṣ priya cakra dharaiyā || 33 ||అమ్బరీష ప్రియ చక్ర ధరైయా ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
व्याध अजामिल दीन्हें तारी ।vyādh ajāmil dīnheṃ tārī |వ్యాధ అజామిల దీన్హేం తారీ ।
शबरी अरु गणिका सी नारी ॥ ३४ ॥śabarī aru gaṇikā sī nārī || 34 ||శబరీ అరు గణికా సీ నారీ ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
गरुड़ासन गज फन्द निकन्दन ।garuṛāsan gaj phanda nikandan |గరుడాసన గజ ఫన్ద నికన్దన ।
देहु दरश ध्रुव नयनानन्दन ॥ ३५ ॥dehu daraś dhruv nayanānandan || 35 ||దేహు దరశ ధ్రువ నయనానన్దన ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
देहु शुद्ध सन्तन कर सङ्गा ।dehu śuddha santan kar saṅgā |దేహు శుద్ధ సన్తన కర సఙ్గా ।
बाढ़ै प्रेम भक्ति रस रङ्गा ॥ ३६ ॥bāṛhai prem bhakti ras raṅgā || 36 ||బాఢై ప్రేమ భక్తి రస రఙ్గా ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
देहु दिव्य वृन्दावन बासा ।dehu divya vṛndāvan bāsā |దేహు దివ్య వృన్దావన బాసా ।
छूटै मृग तृष्णा जग आशा ॥ ३७ ॥chūṭai mṛg tṛṣṇā jag āśā || 37 ||ఛూటై మృగ తృష్ణా జగ ఆశా ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
तुम्हरो ध्यान धरत शिव नारद ।tumharo dhyān dharat śiv nārad |తుమ్హరో ధ్యాన ధరత శివ నారద ।
शुक सनकादिक ब्रह्म विशारद ॥ ३८ ॥śuk sanakādik brahma viśārad || 38 ||శుక సనకాదిక బ్రహ్మ విశారద ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
जय जय राधारमण कृपाला ।jay jay rādhāramaṇ kṛpālā |జయ జయ రాధారమణ కృపాలా ।
हरण सकल संकट भ्रम जाला ॥ ३९ ॥haraṇ sakal saṃkaṭ bhram jālā || 39 ||హరణ సకల సంకట భ్రమ జాలా ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
बिनसैं बिघन रोग दुःख भारी ।binasaiṃ bighan rog duḥkh bhārī |బినసైం బిఘన రోగ దుఃఖ భారీ ।
जो सुमरैं जगपति गिरधारी ॥ ४० ॥jo sumaraiṃ jagapati giradhārī || 40 ||జో సుమరైం జగపతి గిరధారీ ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 41
जो सत बार पढ़ै चालीसा ।jo sat bār paṛhai cālīsā |జో సత బార పఢై చాలీసా ।
देहि सकल बाँछित फल शीशा ॥ ४१ ॥dehi sakal bām̐chit phal śīśā || 41 ||దేహి సకల బాఁఛిత ఫల శీశా ॥ 41 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
गोपाल चालीसा पढ़ै नित, नेम सों चित्त लावई ।gopāl cālīsā paṛhai nit, nem soṃ citta lāvaī |గోపాల చాలీసా పఢై నిత, నేమ సోం చిత్త లావఈ ।
सो दिव्य तन धरि अन्त महँ, गोलोक धाम सिधावई ॥so divya tan dhari anta maham̐, golok dhām sidhāvaī ||సో దివ్య తన ధరి అన్త మహఁ, గోలోక ధామ సిధావఈ ॥
यह पद साझा करेंदोहा
संसार सुख सम्पत्ति सकल, जो भक्तजन सन महँ चहैं ।saṃsār sukh sampatti sakal, jo bhaktajan san maham̐ cahaiṃ |సంసార సుఖ సమ్పత్తి సకల, జో భక్తజన సన మహఁ చహైం ।
जयरामदेव सदैव सो, गुरुदेव दाया सों लहैं ॥jayarāmadev sadaiv so, gurudev dāyā soṃ lahaiṃ ||జయరామదేవ సదైవ సో, గురుదేవ దాయా సోం లహైం ॥
यह पद साझा करेंदोहा
प्रणत पाल अशरण शरण, करुणा सिन्धु ब्रजेश ।praṇat pāl aśaraṇ śaraṇ, karuṇā sindhu brajeś |ప్రణత పాల అశరణ శరణ, కరుణా సిన్ధు బ్రజేశ ।
चालीसा के संग मोहि, अपनावहु प्राणेश ॥cālīsā ke saṃg mohi, apanāvahu prāṇeś ||చాలీసా కే సంగ మోహి, అపనావహు ప్రాణేశ ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
भगवान श्रीकृष्ण के और पाठ
- मन्त्र · भगवान श्रीकृष्ण हरे राम हरे कृष्ण (महामन्त्र) Hare Rama Hare Krishna (Maha-mantra)
- मूल मन्त्र · भगवान श्रीकृष्ण ॐ नमो भगवते वासुदेवाय (द्वादशाक्षरी मन्त्र) Om Namo Bhagavate Vasudevaya (Dvadashakshari Mantra)
- अष्टकम् · भगवान श्रीकृष्ण मधुराष्टकम् Madhurashtakam
- स्तोत्र · भगवान श्रीकृष्ण भज गोविन्दम् Bhaja Govindam
- स्तोत्र · भगवान श्रीकृष्ण श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय 12 — भक्तियोग Bhagavad Gita Chapter 12 — Bhakti Yoga
- स्तोत्र · भगवान श्रीकृष्ण श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय 15 — पुरुषोत्तमयोग Bhagavad Gita Chapter 15 — Purushottama Yoga
- स्तुति · भगवान श्रीकृष्ण कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने Krishnaya Vasudevaya Haraye Paramatmane
- पूजा विधि · भगवान श्रीकृष्ण गोवर्धन पूजा और अन्नकूट विधि: घर पर पूजा कैसे करें Govardhan Puja and Annakut Vidhi: How to Worship at Home
इन्हीं अवसरों के लिए
- पूजा विधि · भगवान श्रीकृष्ण जन्माष्टमी पूजा विधि: लड्डू गोपाल की मध्यरात्रि पूजा Janmashtami Puja Vidhi: Midnight Worship of Laddu Gopal
- अष्टकम् · भगवान श्रीकृष्ण गोविन्दाष्टकम् Govindashtakam
- आरती · भगवान विष्णु ॐ जय जगदीश हरे Om Jai Jagdish Hare
- स्तुति · भगवान विष्णु दशावतार स्तोत्र (गीतगोविन्द) Dashavatara Stotra (Gita Govinda)
प्रश्न
श्री गोपाल चालीसा क्या है?
गोपाल रूप श्रीकृष्ण के जीवन और लीलाओं की चालीस चौपाइयाँ, जयरामदेव रचित।
श्री गोपाल चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री गोपाल चालीसा भगवान श्रीकृष्ण से जुड़ा है। भगवद्गीता के उपदेशक, व्रज के प्रिय, भगवान विष्णु के अवतार; अनेक वैष्णव परम्पराएँ उन्हें परमेश्वर मानती हैं। जन्माष्टमी उनका जन्मोत्सव है।
श्री गोपाल चालीसा का अर्थ क्या है?
चालीसा श्रीकृष्ण के वसुदेव-देवकी के घर जन्म से गोकुल की लीलाओं — पूतना, तृणावर्त, माखन चोरी, कालिय, गोवर्धन, रास — होते हुए मथुरा, कंस-वध, द्वारका, सुदामा, गीता, महाभारत और उनके अवतारों तक चलती है। वह सन्तों का संग और वृन्दावन वास माँगती है, और अन्त में कवि जयरामदेव का नाम है।
श्री गोपाल चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Gopal Chalisa. परम्परा: वैष्णव।
क्या श्री गोपाल चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।