श्री गोपाल चालीसा Shri Gopal Chalisa
गोपाल रूप श्रीकृष्ण के जीवन और लीलाओं की चालीस चौपाइयाँ, जयरामदेव रचित।
- देवता भगवान श्रीकृष्ण
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा वैष्णव
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 46–50
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
श्री राधापद कमल रज, सिर धरि यमुना कूल ।śrī rādhāpad kamal raj, sir dhari yamunā kūl |শ্রী রাধাপদ কমল রজ, সির ধরি যমুনা কূল ।
वरणो चालीसा सरस, सकल सुमंगल मूल ॥varaṇo cālīsā saras, sakal sumaṃgal mūl ||বরণো চালীসা সরস, সকল সুমংগল মূল ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
जय जय पूरण ब्रह्म बिहारी ।jay jay pūraṇ brahma bihārī |জয জয পূরণ ব্রহ্ম বিহারী ।
दुष्ट दलन लीला अवतारी ॥ १ ॥duṣṭa dalan līlā avatārī || 1 ||দুষ্ট দলন লীলা অবতারী ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
जो कोई तुम्हरी लीला गावै ।jo koī tumharī līlā gāvai |জো কোঈ তুম্হরী লীলা গাবৈ ।
बिन श्रम सकल पदारथ पावै ॥ २ ॥bin śram sakal padārath pāvai || 2 ||বিন শ্রম সকল পদারথ পাবৈ ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
श्री वसुदेव देवकी माता ।śrī vasudev devakī mātā |শ্রী বসুদেব দেবকী মাতা ।
प्रकट भये संग हलधर भ्राता ॥ ३ ॥prakaṭ bhaye saṃg haladhar bhrātā || 3 ||প্রকট ভযে সংগ হলধর ভ্রাতা ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
मथुरा सों प्रभु गोकुल आये ।mathurā soṃ prabhu gokul āye |মথুরা সোং প্রভু গোকুল আযে ।
नन्द भवन में बजत बधाये ॥ ४ ॥nanda bhavan meṃ bajat badhāye || 4 ||নন্দ ভবন মেং বজত বধাযে ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
जो विष देन पूतना आई ।jo viṣ den pūtanā āī |জো বিষ দেন পূতনা আঈ ।
सो मुक्ति दै धाम पठाई ॥ ५ ॥so mukti dai dhām paṭhāī || 5 ||সো মুক্তি দৈ ধাম পঠাঈ ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
तृणावर्त राक्षस संहार्यौ ।tṛṇāvarta rākṣas saṃhāryau |তৃণাবর্ত রাক্ষস সংহার্যৌ ।
पग बढ़ाय सकटासुर मार्यौ ॥ ६ ॥pag baṛhāy sakaṭāsur māryau || 6 ||পগ বঢ়ায সকটাসুর মার্যৌ ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
खेल खेल में माटी खाई ।khel khel meṃ māṭī khāī |খেল খেল মেং মাটী খাঈ ।
मुख में सब जग दियो दिखाई ॥ ७ ॥mukh meṃ sab jag diyo dikhāī || 7 ||মুখ মেং সব জগ দিযো দিখাঈ ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
गोपिन घर घर माखन खायो ।gopin ghar ghar mākhan khāyo |গোপিন ঘর ঘর মাখন খাযো ।
जसुमति बाल केलि सुख पायो ॥ ८ ॥jasumati bāl keli sukh pāyo || 8 ||জসুমতি বাল কেলি সুখ পাযো ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
ऊखल सों निज अंग बँधाई ।ūkhal soṃ nij aṃg bam̐dhāī |ঊখল সোং নিজ অংগ বঁধাঈ ।
यमलार्जुन जड़ योनि छुड़ाई ॥ ९ ॥yamalārjun jaṛ yoni chuṛāī || 9 ||যমলার্জুন জড় যোনি ছুড়াঈ ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
बका असुर की चोंच विदारी ।bakā asur kī coṃc vidārī |বকা অসুর কী চোংচ বিদারী ।
विकट अघासुर दियो सँहारी ॥ १० ॥vikaṭ aghāsur diyo sam̐hārī || 10 ||বিকট অঘাসুর দিযো সঁহারী ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
ब्रह्मा बालक वत्स चुराये ।brahmā bālak vatsa curāye |ব্রহ্মা বালক বত্স চুরাযে ।
मोहन को मोहन हित आये ॥ ११ ॥mohan ko mohan hit āye || 11 ||মোহন কো মোহন হিত আযে ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
बाल वत्स सब बने मुरारी ।bāl vatsa sab bane murārī |বাল বত্স সব বনে মুরারী ।
ब्रह्मा विनय करी तब भारी ॥ १२ ॥brahmā vinay karī tab bhārī || 12 ||ব্রহ্মা বিনয করী তব ভারী ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
काली नाग नाथि भगवाना ।kālī nāg nāthi bhagavānā |কালী নাগ নাথি ভগবানা ।
दावानल को कीन्हों पाना ॥ १३ ॥dāvānal ko kīnhoṃ pānā || 13 ||দাবানল কো কীন্হোং পানা ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
सखन संग खेलत सुख पायो ।sakhan saṃg khelat sukh pāyo |সখন সংগ খেলত সুখ পাযো ।
श्रीदामा निज कन्ध चढ़ायो ॥ १४ ॥śrīdāmā nij kandha caṛhāyo || 14 ||শ্রীদামা নিজ কন্ধ চঢ়াযো ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
चीर हरन करि सीख सिखाई ।cīr haran kari sīkh sikhāī |চীর হরন করি সীখ সিখাঈ ।
नख पर गिरवर लियो उठाई ॥ १५ ॥nakh par giravar liyo uṭhāī || 15 ||নখ পর গিরবর লিযো উঠাঈ ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
दरश यज्ञ पत्निन को दीन्हों ।daraś yajña patnin ko dīnhoṃ |দরশ যজ্ঞ পত্নিন কো দীন্হোং ।
राधा प्रेम सुधा सुख लीन्हों ॥ १६ ॥rādhā prem sudhā sukh līnhoṃ || 16 ||রাধা প্রেম সুধা সুখ লীন্হোং ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
नन्दहिं वरुण लोक सों लाये ।nandahiṃ varuṇ lok soṃ lāye |নন্দহিং বরুণ লোক সোং লাযে ।
ग्वालन को निज लोक दिखाये ॥ १७ ॥gvālan ko nij lok dikhāye || 17 ||গ্বালন কো নিজ লোক দিখাযে ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
शरद चन्द्र लखि वेणु बजाई ।śarad candra lakhi veṇu bajāī |শরদ চন্দ্র লখি বেণু বজাঈ ।
अति सुख दीन्हों रास रचाई ॥ १८ ॥ati sukh dīnhoṃ rās racāī || 18 ||অতি সুখ দীন্হোং রাস রচাঈ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
अजगर सों पितु चरण छुड़ायो ।ajagar soṃ pitu caraṇ chuṛāyo |অজগর সোং পিতু চরণ ছুড়াযো ।
शंखचूड़ को मूड़ गिरायो ॥ १९ ॥śaṃkhacūṛ ko mūṛ girāyo || 19 ||শংখচূড় কো মূড় গিরাযো ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
हने अरिष्टा सुर अरु केशी ।hane ariṣṭā sur aru keśī |হনে অরিষ্টা সুর অরু কেশী ।
व्योमासुर मार्यो छल वेषी ॥ २० ॥vyomāsur māryo chal veṣī || 20 ||ব্যোমাসুর মার্যো ছল বেষী ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
व्याकुल ब्रज तजि मथुरा आये ।vyākul braj taji mathurā āye |ব্যাকুল ব্রজ তজি মথুরা আযে ।
मारि कंस यदुवंश बसाये ॥ २१ ॥māri kaṃs yaduvaṃś basāye || 21 ||মারি কংস যদুবংশ বসাযে ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
मात पिता की बन्दि छुड़ाई ।māt pitā kī bandi chuṛāī |মাত পিতা কী বন্দি ছুড়াঈ ।
सान्दीपनि गृह विद्या पाई ॥ २२ ॥sāndīpani gṛh vidyā pāī || 22 ||সান্দীপনি গৃহ বিদ্যা পাঈ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
पुनि पठयौ ब्रज ऊधौ ज्ञानी ।puni paṭhayau braj ūdhau jñānī |পুনি পঠযৌ ব্রজ ঊধৌ জ্ঞানী ।
प्रेम देखि सुधि सकल भुलानी ॥ २३ ॥prem dekhi sudhi sakal bhulānī || 23 ||প্রেম দেখি সুধি সকল ভুলানী ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
कीन्हीं कुबरी सुन्दर नारी ।kīnhīṃ kubarī sundar nārī |কীন্হীং কুবরী সুন্দর নারী ।
हरि लाये रुक्मिणि सुकुमारी ॥ २४ ॥hari lāye rukmiṇi sukumārī || 24 ||হরি লাযে রুক্মিণি সুকুমারী ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
भौमासुर हनि भक्त छुड़ाये ।bhaumāsur hani bhakta chuṛāye |ভৌমাসুর হনি ভক্ত ছুড়াযে ।
सुरन जीति सुरतरु महि लाये ॥ २५ ॥suran jīti surataru mahi lāye || 25 ||সুরন জীতি সুরতরু মহি লাযে ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
दन्तवक्र शिशुपाल संहारे ।dantavakra śiśupāl saṃhāre |দন্তবক্র শিশুপাল সংহারে ।
खग मृग नृग अरु बधिक उधारे ॥ २६ ॥khag mṛg nṛg aru badhik udhāre || 26 ||খগ মৃগ নৃগ অরু বধিক উধারে ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
दीन सुदामा धनपति कीन्हों ।dīn sudāmā dhanapati kīnhoṃ |দীন সুদামা ধনপতি কীন্হোং ।
पारथ रथ सारथि यश लीन्हों ॥ २७ ॥pārath rath sārathi yaś līnhoṃ || 27 ||পারথ রথ সারথি যশ লীন্হোং ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
गीता ज्ञान सिखावन हारे ।gītā jñān sikhāvan hāre |গীতা জ্ঞান সিখাবন হারে ।
अर्जुन मोह मिटावन हारे ॥ २८ ॥arjun moh miṭāvan hāre || 28 ||অর্জুন মোহ মিটাবন হারে ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
केला भक्त बिदुर घर पायो ।kelā bhakta bidur ghar pāyo |কেলা ভক্ত বিদুর ঘর পাযো ।
युद्ध महाभारत रचवायो ॥ २९ ॥yuddha mahābhārat racavāyo || 29 ||যুদ্ধ মহাভারত রচবাযো ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
द्रुपद सुता को चीर बढ़ायो ।drupad sutā ko cīr baṛhāyo |দ্রুপদ সুতা কো চীর বঢ়াযো ।
गर्भ परीक्षित जरत बचायो ॥ ३० ॥garbha parīkṣit jarat bacāyo || 30 ||গর্ভ পরীক্ষিত জরত বচাযো ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
कच्छ मच्छ वाराह अहीशा ।kaccha maccha vārāh ahīśā |কচ্ছ মচ্ছ বারাহ অহীশা ।
बावन कल्की बुद्धि मुनीशा ॥ ३१ ॥bāvan kalkī buddhi munīśā || 31 ||বাবন কল্কী বুদ্ধি মুনীশা ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
ह्वै नृसिंह प्रह्लाद उबार्यो ।hvai nṛsiṃh prahlād ubāryo |হ্বৈ নৃসিংহ প্রহ্লাদ উবার্যো ।
राम रूप धरि रावण मार्यो ॥ ३२ ॥rām rūp dhari rāvaṇ māryo || 32 ||রাম রূপ ধরি রাবণ মার্যো ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
जय मधु कैटभ दैत्य हनैया ।jay madhu kaiṭabh daitya hanaiyā |জয মধু কৈটভ দৈত্য হনৈযা ।
अम्बरीष प्रिय चक्र धरैया ॥ ३३ ॥ambarīṣ priya cakra dharaiyā || 33 ||অম্বরীষ প্রিয চক্র ধরৈযা ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
व्याध अजामिल दीन्हें तारी ।vyādh ajāmil dīnheṃ tārī |ব্যাধ অজামিল দীন্হেং তারী ।
शबरी अरु गणिका सी नारी ॥ ३४ ॥śabarī aru gaṇikā sī nārī || 34 ||শবরী অরু গণিকা সী নারী ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
गरुड़ासन गज फन्द निकन्दन ।garuṛāsan gaj phanda nikandan |গরুড়াসন গজ ফন্দ নিকন্দন ।
देहु दरश ध्रुव नयनानन्दन ॥ ३५ ॥dehu daraś dhruv nayanānandan || 35 ||দেহু দরশ ধ্রুব নযনানন্দন ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
देहु शुद्ध सन्तन कर सङ्गा ।dehu śuddha santan kar saṅgā |দেহু শুদ্ধ সন্তন কর সঙ্গা ।
बाढ़ै प्रेम भक्ति रस रङ्गा ॥ ३६ ॥bāṛhai prem bhakti ras raṅgā || 36 ||বাঢ়ৈ প্রেম ভক্তি রস রঙ্গা ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
देहु दिव्य वृन्दावन बासा ।dehu divya vṛndāvan bāsā |দেহু দিব্য বৃন্দাবন বাসা ।
छूटै मृग तृष्णा जग आशा ॥ ३७ ॥chūṭai mṛg tṛṣṇā jag āśā || 37 ||ছূটৈ মৃগ তৃষ্ণা জগ আশা ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
तुम्हरो ध्यान धरत शिव नारद ।tumharo dhyān dharat śiv nārad |তুম্হরো ধ্যান ধরত শিব নারদ ।
शुक सनकादिक ब्रह्म विशारद ॥ ३८ ॥śuk sanakādik brahma viśārad || 38 ||শুক সনকাদিক ব্রহ্ম বিশারদ ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
जय जय राधारमण कृपाला ।jay jay rādhāramaṇ kṛpālā |জয জয রাধারমণ কৃপালা ।
हरण सकल संकट भ्रम जाला ॥ ३९ ॥haraṇ sakal saṃkaṭ bhram jālā || 39 ||হরণ সকল সংকট ভ্রম জালা ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
बिनसैं बिघन रोग दुःख भारी ।binasaiṃ bighan rog duḥkh bhārī |বিনসৈং বিঘন রোগ দুঃখ ভারী ।
जो सुमरैं जगपति गिरधारी ॥ ४० ॥jo sumaraiṃ jagapati giradhārī || 40 ||জো সুমরৈং জগপতি গিরধারী ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 41
जो सत बार पढ़ै चालीसा ।jo sat bār paṛhai cālīsā |জো সত বার পঢ়ৈ চালীসা ।
देहि सकल बाँछित फल शीशा ॥ ४१ ॥dehi sakal bām̐chit phal śīśā || 41 ||দেহি সকল বাঁছিত ফল শীশা ॥ 41 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
गोपाल चालीसा पढ़ै नित, नेम सों चित्त लावई ।gopāl cālīsā paṛhai nit, nem soṃ citta lāvaī |গোপাল চালীসা পঢ়ৈ নিত, নেম সোং চিত্ত লাবঈ ।
सो दिव्य तन धरि अन्त महँ, गोलोक धाम सिधावई ॥so divya tan dhari anta maham̐, golok dhām sidhāvaī ||সো দিব্য তন ধরি অন্ত মহঁ, গোলোক ধাম সিধাবঈ ॥
यह पद साझा करेंदोहा
संसार सुख सम्पत्ति सकल, जो भक्तजन सन महँ चहैं ।saṃsār sukh sampatti sakal, jo bhaktajan san maham̐ cahaiṃ |সংসার সুখ সম্পত্তি সকল, জো ভক্তজন সন মহঁ চহৈং ।
जयरामदेव सदैव सो, गुरुदेव दाया सों लहैं ॥jayarāmadev sadaiv so, gurudev dāyā soṃ lahaiṃ ||জযরামদেব সদৈব সো, গুরুদেব দাযা সোং লহৈং ॥
यह पद साझा करेंदोहा
प्रणत पाल अशरण शरण, करुणा सिन्धु ब्रजेश ।praṇat pāl aśaraṇ śaraṇ, karuṇā sindhu brajeś |প্রণত পাল অশরণ শরণ, করুণা সিন্ধু ব্রজেশ ।
चालीसा के संग मोहि, अपनावहु प्राणेश ॥cālīsā ke saṃg mohi, apanāvahu prāṇeś ||চালীসা কে সংগ মোহি, অপনাবহু প্রাণেশ ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
भगवान श्रीकृष्ण के और पाठ
- मन्त्र · भगवान श्रीकृष्ण हरे राम हरे कृष्ण (महामन्त्र) Hare Rama Hare Krishna (Maha-mantra)
- मूल मन्त्र · भगवान श्रीकृष्ण ॐ नमो भगवते वासुदेवाय (द्वादशाक्षरी मन्त्र) Om Namo Bhagavate Vasudevaya (Dvadashakshari Mantra)
- अष्टकम् · भगवान श्रीकृष्ण मधुराष्टकम् Madhurashtakam
- स्तोत्र · भगवान श्रीकृष्ण भज गोविन्दम् Bhaja Govindam
- स्तोत्र · भगवान श्रीकृष्ण श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय 12 — भक्तियोग Bhagavad Gita Chapter 12 — Bhakti Yoga
- स्तोत्र · भगवान श्रीकृष्ण श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय 15 — पुरुषोत्तमयोग Bhagavad Gita Chapter 15 — Purushottama Yoga
- स्तुति · भगवान श्रीकृष्ण कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने Krishnaya Vasudevaya Haraye Paramatmane
- पूजा विधि · भगवान श्रीकृष्ण गोवर्धन पूजा और अन्नकूट विधि: घर पर पूजा कैसे करें Govardhan Puja and Annakut Vidhi: How to Worship at Home
इन्हीं अवसरों के लिए
- पूजा विधि · भगवान श्रीकृष्ण जन्माष्टमी पूजा विधि: लड्डू गोपाल की मध्यरात्रि पूजा Janmashtami Puja Vidhi: Midnight Worship of Laddu Gopal
- अष्टकम् · भगवान श्रीकृष्ण गोविन्दाष्टकम् Govindashtakam
- आरती · भगवान विष्णु ॐ जय जगदीश हरे Om Jai Jagdish Hare
- स्तुति · भगवान विष्णु दशावतार स्तोत्र (गीतगोविन्द) Dashavatara Stotra (Gita Govinda)
प्रश्न
श्री गोपाल चालीसा क्या है?
गोपाल रूप श्रीकृष्ण के जीवन और लीलाओं की चालीस चौपाइयाँ, जयरामदेव रचित।
श्री गोपाल चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री गोपाल चालीसा भगवान श्रीकृष्ण से जुड़ा है। भगवद्गीता के उपदेशक, व्रज के प्रिय, भगवान विष्णु के अवतार; अनेक वैष्णव परम्पराएँ उन्हें परमेश्वर मानती हैं। जन्माष्टमी उनका जन्मोत्सव है।
श्री गोपाल चालीसा का अर्थ क्या है?
चालीसा श्रीकृष्ण के वसुदेव-देवकी के घर जन्म से गोकुल की लीलाओं — पूतना, तृणावर्त, माखन चोरी, कालिय, गोवर्धन, रास — होते हुए मथुरा, कंस-वध, द्वारका, सुदामा, गीता, महाभारत और उनके अवतारों तक चलती है। वह सन्तों का संग और वृन्दावन वास माँगती है, और अन्त में कवि जयरामदेव का नाम है।
श्री गोपाल चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Gopal Chalisa. परम्परा: वैष्णव।
क्या श्री गोपाल चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।