श्री अन्नपूर्णा चालीसा Shri Annapurna Chalisa
काशी की अन्नपूर्णा की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें शिव को पाने के लिए पार्वती के तप की कथा है।
- देवता माँ अन्नपूर्णा
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा शाक्त
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 244–247
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
विश्वेश्वर पदपदम की, रज निज शीश लगाय ।viśveśvar padapadam kī, raj nij śīś lagāy |விஶ்வேஶ்வர பதபதம கீ, ரஜ நிஜ ஶீஶ லகாய ।
अन्नपूर्णे तव सुयश, बरनौं कवि मतिलाय ॥annapūrṇe tav suyaś, baranauṃ kavi matilāy ||அந்நபூர்ணே தவ ஸுயஶ, பரநௌம் கவி மதிலாய ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
नित्य अनंद करिणी माता ।nitya anaṃd kariṇī mātā |நித்ய அநம்த கரிணீ மாதா ।
वर अरु अभय भाव प्रख्याता ॥ १ ॥var aru abhay bhāv prakhyātā || 1 ||வர அரு அபய பாவ ப்ரக்யாதா ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
जय सौंदर्य सिंधु जग जननी ।jay sauṃdarya siṃdhu jag jananī |ஜய ஸௌம்தர்ய ஸிம்து ஜக ஜநநீ ।
अखिल पाप हर भव भय हरनी ॥ २ ॥akhil pāp har bhav bhay haranī || 2 ||அகில பாப ஹர பவ பய ஹரநீ ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
श्वेत बदन पर श्वेत बसन पुनि ।śvet badan par śvet basan puni |ஶ்வேத பதந பர ஶ்வேத பஸந புநி ।
संतन तुव पद सेवत ऋषिमुनि ॥ ३ ॥saṃtan tuv pad sevat ṛṣimuni || 3 ||ஸம்தந துவ பத ஸேவத ருஷிமுநி ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
काशी पुराधीश्वरी माता ।kāśī purādhīśvarī mātā |காஶீ புராதீஶ்வரீ மாதா ।
माहेश्वरी सकल जग त्राता ॥ ४ ॥māheśvarī sakal jag trātā || 4 ||மாஹேஶ்வரீ ஸகல ஜக த்ராதா ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
बृषभारूढ़ नाम रुद्राणी ।bṛṣabhārūṛh nām rudrāṇī |ப்ருஷபாரூட நாம ருத்ராணீ ।
विश्व विहारिणि जय कल्याणी ॥ ५ ॥viśva vihāriṇi jay kalyāṇī || 5 ||விஶ்வ விஹாரிணி ஜய கல்யாணீ ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
पतिदेवता सुतीत शिरोमनि ।patidevatā sutīt śiromani |பதிதேவதா ஸுதீத ஶிரோமநி ।
पदवी प्राप्त कीह्न गिरि नंदिनी ॥ ६ ॥padavī prāpta kīhna giri naṃdinī || 6 ||பதவீ ப்ராப்த கீஹ்ந கிரி நம்திநீ ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
पति विछोह दुख सहि नहि पावा ।pati vichoh dukh sahi nahi pāvā |பதி விசோஹ துக ஸஹி நஹி பாவா ।
योग अगिन तब बदन जरावा ॥ ७ ॥yog agin tab badan jarāvā || 7 ||யோக அகிந தப பதந ஜராவா ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
देह तजत शिव चरण सनेहू ।deh tajat śiv caraṇ sanehū |தேஹ தஜத ஶிவ சரண ஸநேஹூ ।
राखेहु जाते हिमगिरि गेहू ॥ ८ ॥rākhehu jāte himagiri gehū || 8 ||ராகேஹு ஜாதே ஹிமகிரி கேஹூ ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
प्रकटी गिरिजा नाम धरायो ।prakaṭī girijā nām dharāyo |ப்ரகடீ கிரிஜா நாம தராயோ ।
अति आनंद भवन मँह छायो ॥ ९ ॥ati ānaṃd bhavan mam̐h chāyo || 9 ||அதி ஆநம்த பவந மம்ஹ சாயோ ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
नारद ने तब तोहिं भरमायहु ।nārad ne tab tohiṃ bharamāyahu |நாரத நே தப தோஹிம் பரமாயஹு ।
ब्याह करन हित पाठ पढ़ायहु ॥ १० ॥byāh karan hit pāṭh paṛhāyahu || 10 ||ப்யாஹ கரந ஹித பாட படாயஹு ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
ब्रह्मा वरुण कुबेर गनाये ।brahmā varuṇ kuber ganāye |ப்ரஹ்மா வருண குபேர கநாயே ।
देवराज आदिक कहि गाये ॥ ११ ॥devarāj ādik kahi gāye || 11 ||தேவராஜ ஆதிக கஹி காயே ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
सब देवन को सुजस बखानी ।sab devan ko sujas bakhānī |ஸப தேவந கோ ஸுஜஸ பகாநீ ।
मतिपलटन की मन मँह ठानी ॥ १२ ॥matipalaṭan kī man mam̐h ṭhānī || 12 ||மதிபலடந கீ மந மம்ஹ டாநீ ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
अचल रहीं तुम प्रण पर धन्या ।acal rahīṃ tum praṇ par dhanyā |அசல ரஹீம் தும ப்ரண பர தந்யா ।
कीह्नी सिद्ध हिमाचल कन्या ॥ १३ ॥kīhnī siddha himācal kanyā || 13 ||கீஹ்நீ ஸித்த ஹிமாசல கந்யா ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
निज कौ तव नारद घबराये ।nij kau tav nārad ghabarāye |நிஜ கௌ தவ நாரத கபராயே ।
तब प्रण पूरण मंत्र पढ़ाये ॥ १४ ॥tab praṇ pūraṇ maṃtra paṛhāye || 14 ||தப ப்ரண பூரண மம்த்ர படாயே ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
करन हेतु तप तोहिं उपदेशेउ ।karan hetu tap tohiṃ upadeśeu |கரந ஹேது தப தோஹிம் உபதேஶேஉ ।
संत बचन तुम सत्य परेखेहु ॥ १५ ॥saṃt bacan tum satya parekhehu || 15 ||ஸம்த பசந தும ஸத்ய பரேகேஹு ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
गगनगिरा सुनि टरी न टारे ।gaganagirā suni ṭarī na ṭāre |ககநகிரா ஸுநி டரீ ந டாரே ।
ब्रह्मा तब तुव पास पधारे ॥ १६ ॥brahmā tab tuv pās padhāre || 16 ||ப்ரஹ்மா தப துவ பாஸ பதாரே ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
कहेउ पुत्रि वर माँगु अनूपा ।kaheu putri var mām̐gu anūpā |கஹேஉ புத்ரி வர மாம்கு அநூபா ।
देहुँ आज तुव मति अनुरूपा ॥ १७ ॥dehum̐ āj tuv mati anurūpā || 17 ||தேஹும் ஆஜ துவ மதி அநுரூபா ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
तुम तप कीह्न अलौकिक भारी ।tum tap kīhna alaukik bhārī |தும தப கீஹ்ந அலௌகிக பாரீ ।
कष्ट उठायेहु अति सुकुमारी ॥ १८ ॥kaṣṭa uṭhāyehu ati sukumārī || 18 ||கஷ்ட உடாயேஹு அதி ஸுகுமாரீ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
अब संदेह छाँड़ि कछु मोसों ।ab saṃdeh chām̐ṛi kachu mosoṃ |அப ஸம்தேஹ சாம்டி கசு மோஸோம் ।
है सौगंध नहीं छल तोसों ॥ १९ ॥hai saugaṃdh nahīṃ chal tosoṃ || 19 ||ஹை ஸௌகம்த நஹீம் சல தோஸோம் ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
करत वेद विद ब्रह्मा जानहु ।karat ved vid brahmā jānahu |கரத வேத வித ப்ரஹ்மா ஜாநஹு ।
वचन मोर यह सांचो मानहु ॥ २० ॥vacan mor yah sāṃco mānahu || 20 ||வசந மோர யஹ ஸாம்சோ மாநஹு ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
तजि संकोच कहहु निज इच्छा ।taji saṃkoc kahahu nij icchā |தஜி ஸம்கோச கஹஹு நிஜ இச்சா ।
देहौं मैं मन मानी भिक्षा ॥ २१ ॥dehauṃ maiṃ man mānī bhikṣā || 21 ||தேஹௌம் மைம் மந மாநீ பிக்ஷா ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
सुनि ब्रह्मा की मधुरी बानी ।suni brahmā kī madhurī bānī |ஸுநி ப்ரஹ்மா கீ மதுரீ பாநீ ।
मुखसों कछु मुसुकायि भवानी ॥ २२ ॥mukhasoṃ kachu musukāyi bhavānī || 22 ||முகஸோம் கசு முஸுகாயி பவாநீ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
बोली तुम का कहहु विधाता ।bolī tum kā kahahu vidhātā |போலீ தும கா கஹஹு விதாதா ।
तुम तो जगके स्रष्टाधाता ॥ २३ ॥tum to jagake sraṣṭādhātā || 23 ||தும தோ ஜககே ஸ்ரஷ்டாதாதா ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
मम कामना गुप्त नहिं तोंसों ।mam kāmanā gupta nahiṃ toṃsoṃ |மம காமநா குப்த நஹிம் தோம்ஸோம் ।
कहवावा चाहहु का मोसों ॥ २४ ॥kahavāvā cāhahu kā mosoṃ || 24 ||கஹவாவா சாஹஹு கா மோஸோம் ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
दक्ष यज्ञ महँ मरती बारा ।dakṣa yajña maham̐ maratī bārā |தக்ஷ யஜ்ஞ மஹம் மரதீ பாரா ।
शंभुनाथ पुनि होहिं हमारा ॥ २५ ॥śaṃbhunāth puni hohiṃ hamārā || 25 ||ஶம்புநாத புநி ஹோஹிம் ஹமாரா ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
सो अब मिलहिं मोहिं मनभाये ।so ab milahiṃ mohiṃ manabhāye |ஸோ அப மிலஹிம் மோஹிம் மநபாயே ।
कहि तथास्तु विधि धाम सिधाये ॥ २६ ॥kahi tathāstu vidhi dhām sidhāye || 26 ||கஹி ததாஸ்து விதி தாம ஸிதாயே ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
तब गिरिजा शंकर तव भयऊ ।tab girijā śaṃkar tav bhayaū |தப கிரிஜா ஶம்கர தவ பயஊ ।
फल कामना संशय गयऊ ॥ २७ ॥phal kāmanā saṃśay gayaū || 27 ||பல காமநா ஸம்ஶய கயஊ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
चन्द्रकोटि रवि कोटि प्रकाशा ।candrakoṭi ravi koṭi prakāśā |சந்த்ரகோடி ரவி கோடி ப்ரகாஶா ।
तब आनन महँ करत निवासा ॥ २८ ॥tab ānan maham̐ karat nivāsā || 28 ||தப ஆநந மஹம் கரத நிவாஸா ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
माला पुस्तक अंकुश सोहै ।mālā pustak aṃkuś sohai |மாலா புஸ்தக அம்குஶ ஸோஹை ।
करमँह अपर पाश मन मोहे ॥ २९ ॥karamam̐h apar pāś man mohe || 29 ||கரமம்ஹ அபர பாஶ மந மோஹே ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
अन्नपूर्णे सदपूर्णे ।annapūrṇe sadapūrṇe |அந்நபூர்ணே ஸதபூர்ணே ।
अज अनवद्य अनंत अपूर्णे ॥ ३० ॥aj anavadya anaṃt apūrṇe || 30 ||அஜ அநவத்ய அநம்த அபூர்ணே ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
कृपा सगरी क्षेमंकरी माँ ।kṛpā sagarī kṣemaṃkarī mām̐ |க்ருபா ஸகரீ க்ஷேமம்கரீ மாம் ।
भव विभूति आनंद भरी माँ ॥ ३१ ॥bhav vibhūti ānaṃd bharī mām̐ || 31 ||பவ விபூதி ஆநம்த பரீ மாம் ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
कमल बिलोचन विलसित बाले ।kamal bilocan vilasit bāle |கமல பிலோசந விலஸித பாலே ।
देवि कालिके चण्डि कराले ॥ ३२ ॥devi kālike caṇḍi karāle || 32 ||தேவி காலிகே சண்டி கராலே ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
तुम कैलास मांहि है गिरिजा ।tum kailās māṃhi hai girijā |தும கைலாஸ மாம்ஹி ஹை கிரிஜா ।
विलसी आनंदसाथ सिंधुजा ॥ ३३ ॥vilasī ānaṃdasāth siṃdhujā || 33 ||விலஸீ ஆநம்தஸாத ஸிம்துஜா ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
स्वर्ग महालछमी कहलायी ।svarga mahālachamī kahalāyī |ஸ்வர்க மஹாலசமீ கஹலாயீ ।
मर्त्य लोक लछमी पदपायी ॥ ३४ ॥martya lok lachamī padapāyī || 34 ||மர்த்ய லோக லசமீ பதபாயீ ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
विलसी सब मँह सर्व सरूपा ।vilasī sab mam̐h sarva sarūpā |விலஸீ ஸப மம்ஹ ஸர்வ ஸரூபா ।
सेवत तोहिं अमर पुर भूपा ॥ ३५ ॥sevat tohiṃ amar pur bhūpā || 35 ||ஸேவத தோஹிம் அமர புர பூபா ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
जो पढ़िहहिं यह तुव चालीसा ।jo paṛhihahiṃ yah tuv cālīsā |ஜோ படிஹஹிம் யஹ துவ சாலீஸா ।
फल पइहहिं शुभ साखी ईसा ॥ ३६ ॥phal paihahiṃ śubh sākhī īsā || 36 ||பல பஇஹஹிம் ஶுப ஸாகீ ஈஸா ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
प्रात समय जो जन मन लायो ।prāt samay jo jan man lāyo |ப்ராத ஸமய ஜோ ஜந மந லாயோ ।
पढ़िहहिं भक्ति सुरुचि अधिकायो ॥ ३७ ॥paṛhihahiṃ bhakti suruci adhikāyo || 37 ||படிஹஹிம் பக்தி ஸுருசி அதிகாயோ ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
स्त्री कलत्र पनि मित्र पुत्र युत ।strī kalatra pani mitra putra yut |ஸ்த்ரீ கலத்ர பநி மித்ர புத்ர யுத ।
परमैश्वर्य लाभ लहि अद्भुत ॥ ३८ ॥paramaiśvarya lābh lahi adbhut || 38 ||பரமைஶ்வர்ய லாப லஹி அத்புத ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
राज विमुखको राज दिवावै ।rāj vimukhako rāj divāvai |ராஜ விமுககோ ராஜ திவாவை ।
जस तेरो जन सुजस बढ़ावै ॥ ३९ ॥jas tero jan sujas baṛhāvai || 39 ||ஜஸ தேரோ ஜந ஸுஜஸ படாவை ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
पाठ महा मुद मंगल दाता ।pāṭh mahā mud maṃgal dātā |பாட மஹா முத மம்கல தாதா ।
भक्त मनो वांछित निधिपाता ॥ ४० ॥bhakta mano vāṃchit nidhipātā || 40 ||பக்த மநோ வாம்சித நிதிபாதா ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
जो यह चालीसा सुभग, पढ़ि नावहिंगे माथ ।jo yah cālīsā subhag, paṛhi nāvahiṃge māth |ஜோ யஹ சாலீஸா ஸுபக, படி நாவஹிம்கே மாத ।
तिनके कारज सिद्ध सब, साखी काशी नाथ ॥tinake kāraj siddha sab, sākhī kāśī nāth ||திநகே காரஜ ஸித்த ஸப, ஸாகீ காஶீ நாத ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
प्रश्न
श्री अन्नपूर्णा चालीसा क्या है?
काशी की अन्नपूर्णा की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें शिव को पाने के लिए पार्वती के तप की कथा है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री अन्नपूर्णा चालीसा माँ अन्नपूर्णा से जुड़ा है। अन्न और पोषण देने वाली देवी; उनका प्रसिद्ध मन्दिर वाराणसी में है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा का अर्थ क्या है?
अन्नपूर्णा की स्तुति काशी की अधीश्वरी, आनन्द, वर और अभय देने वाली के रूप में है। चालीसा कथा कहती है कि सती ने योगाग्नि में देह त्यागी, गिरिजा रूप में जन्म लिया, नारद की परीक्षा में भी प्रण पर अडिग रहीं, और तप के बाद ब्रह्मा ने उन्हें शिव का वर दिया। फिर उन्हें काली, लक्ष्मी और पार्वती एक साथ कहा गया है, और अन्तिम पद कहते हैं कि प्रातः पाठ से परिवार, धन और यश मिलता है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Annapurna Chalisa. परम्परा: शाक्त।
क्या श्री अन्नपूर्णा चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।