श्री अन्नपूर्णा चालीसा Shri Annapurna Chalisa
काशी की अन्नपूर्णा की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें शिव को पाने के लिए पार्वती के तप की कथा है।
- देवता माँ अन्नपूर्णा
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा शाक्त
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 244–247
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
विश्वेश्वर पदपदम की, रज निज शीश लगाय ।viśveśvar padapadam kī, raj nij śīś lagāy |വിശ്വേശ്വര പദപദമ കീ, രജ നിജ ശീശ ലഗായ ।
अन्नपूर्णे तव सुयश, बरनौं कवि मतिलाय ॥annapūrṇe tav suyaś, baranauṃ kavi matilāy ||അന്നപൂര്ണേ തവ സുയശ, ബരനൌം കവി മതിലായ ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
नित्य अनंद करिणी माता ।nitya anaṃd kariṇī mātā |നിത്യ അനംദ കരിണീ മാതാ ।
वर अरु अभय भाव प्रख्याता ॥ १ ॥var aru abhay bhāv prakhyātā || 1 ||വര അരു അഭയ ഭാവ പ്രഖ്യാതാ ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
जय सौंदर्य सिंधु जग जननी ।jay sauṃdarya siṃdhu jag jananī |ജയ സൌംദര്യ സിംധു ജഗ ജനനീ ।
अखिल पाप हर भव भय हरनी ॥ २ ॥akhil pāp har bhav bhay haranī || 2 ||അഖില പാപ ഹര ഭവ ഭയ ഹരനീ ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
श्वेत बदन पर श्वेत बसन पुनि ।śvet badan par śvet basan puni |ശ്വേത ബദന പര ശ്വേത ബസന പുനി ।
संतन तुव पद सेवत ऋषिमुनि ॥ ३ ॥saṃtan tuv pad sevat ṛṣimuni || 3 ||സംതന തുവ പദ സേവത ഋഷിമുനി ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
काशी पुराधीश्वरी माता ।kāśī purādhīśvarī mātā |കാശീ പുരാധീശ്വരീ മാതാ ।
माहेश्वरी सकल जग त्राता ॥ ४ ॥māheśvarī sakal jag trātā || 4 ||മാഹേശ്വരീ സകല ജഗ ത്രാതാ ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
बृषभारूढ़ नाम रुद्राणी ।bṛṣabhārūṛh nām rudrāṇī |ബൃഷഭാരൂഢ നാമ രുദ്രാണീ ।
विश्व विहारिणि जय कल्याणी ॥ ५ ॥viśva vihāriṇi jay kalyāṇī || 5 ||വിശ്വ വിഹാരിണി ജയ കല്യാണീ ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
पतिदेवता सुतीत शिरोमनि ।patidevatā sutīt śiromani |പതിദേവതാ സുതീത ശിരോമനി ।
पदवी प्राप्त कीह्न गिरि नंदिनी ॥ ६ ॥padavī prāpta kīhna giri naṃdinī || 6 ||പദവീ പ്രാപ്ത കീഹ്ന ഗിരി നംദിനീ ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
पति विछोह दुख सहि नहि पावा ।pati vichoh dukh sahi nahi pāvā |പതി വിഛോഹ ദുഖ സഹി നഹി പാവാ ।
योग अगिन तब बदन जरावा ॥ ७ ॥yog agin tab badan jarāvā || 7 ||യോഗ അഗിന തബ ബദന ജരാവാ ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
देह तजत शिव चरण सनेहू ।deh tajat śiv caraṇ sanehū |ദേഹ തജത ശിവ ചരണ സനേഹൂ ।
राखेहु जाते हिमगिरि गेहू ॥ ८ ॥rākhehu jāte himagiri gehū || 8 ||രാഖേഹു ജാതേ ഹിമഗിരി ഗേഹൂ ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
प्रकटी गिरिजा नाम धरायो ।prakaṭī girijā nām dharāyo |പ്രകടീ ഗിരിജാ നാമ ധരായോ ।
अति आनंद भवन मँह छायो ॥ ९ ॥ati ānaṃd bhavan mam̐h chāyo || 9 ||അതി ആനംദ ഭവന മംഹ ഛായോ ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
नारद ने तब तोहिं भरमायहु ।nārad ne tab tohiṃ bharamāyahu |നാരദ നേ തബ തോഹിം ഭരമായഹു ।
ब्याह करन हित पाठ पढ़ायहु ॥ १० ॥byāh karan hit pāṭh paṛhāyahu || 10 ||ബ്യാഹ കരന ഹിത പാഠ പഢായഹു ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
ब्रह्मा वरुण कुबेर गनाये ।brahmā varuṇ kuber ganāye |ബ്രഹ്മാ വരുണ കുബേര ഗനായേ ।
देवराज आदिक कहि गाये ॥ ११ ॥devarāj ādik kahi gāye || 11 ||ദേവരാജ ആദിക കഹി ഗായേ ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
सब देवन को सुजस बखानी ।sab devan ko sujas bakhānī |സബ ദേവന കോ സുജസ ബഖാനീ ।
मतिपलटन की मन मँह ठानी ॥ १२ ॥matipalaṭan kī man mam̐h ṭhānī || 12 ||മതിപലടന കീ മന മംഹ ഠാനീ ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
अचल रहीं तुम प्रण पर धन्या ।acal rahīṃ tum praṇ par dhanyā |അചല രഹീം തുമ പ്രണ പര ധന്യാ ।
कीह्नी सिद्ध हिमाचल कन्या ॥ १३ ॥kīhnī siddha himācal kanyā || 13 ||കീഹ്നീ സിദ്ധ ഹിമാചല കന്യാ ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
निज कौ तव नारद घबराये ।nij kau tav nārad ghabarāye |നിജ കൌ തവ നാരദ ഘബരായേ ।
तब प्रण पूरण मंत्र पढ़ाये ॥ १४ ॥tab praṇ pūraṇ maṃtra paṛhāye || 14 ||തബ പ്രണ പൂരണ മംത്ര പഢായേ ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
करन हेतु तप तोहिं उपदेशेउ ।karan hetu tap tohiṃ upadeśeu |കരന ഹേതു തപ തോഹിം ഉപദേശേഉ ।
संत बचन तुम सत्य परेखेहु ॥ १५ ॥saṃt bacan tum satya parekhehu || 15 ||സംത ബചന തുമ സത്യ പരേഖേഹു ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
गगनगिरा सुनि टरी न टारे ।gaganagirā suni ṭarī na ṭāre |ഗഗനഗിരാ സുനി ടരീ ന ടാരേ ।
ब्रह्मा तब तुव पास पधारे ॥ १६ ॥brahmā tab tuv pās padhāre || 16 ||ബ്രഹ്മാ തബ തുവ പാസ പധാരേ ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
कहेउ पुत्रि वर माँगु अनूपा ।kaheu putri var mām̐gu anūpā |കഹേഉ പുത്രി വര മാംഗു അനൂപാ ।
देहुँ आज तुव मति अनुरूपा ॥ १७ ॥dehum̐ āj tuv mati anurūpā || 17 ||ദേഹും ആജ തുവ മതി അനുരൂപാ ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
तुम तप कीह्न अलौकिक भारी ।tum tap kīhna alaukik bhārī |തുമ തപ കീഹ്ന അലൌകിക ഭാരീ ।
कष्ट उठायेहु अति सुकुमारी ॥ १८ ॥kaṣṭa uṭhāyehu ati sukumārī || 18 ||കഷ്ട ഉഠായേഹു അതി സുകുമാരീ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
अब संदेह छाँड़ि कछु मोसों ।ab saṃdeh chām̐ṛi kachu mosoṃ |അബ സംദേഹ ഛാംഡി കഛു മോസോം ।
है सौगंध नहीं छल तोसों ॥ १९ ॥hai saugaṃdh nahīṃ chal tosoṃ || 19 ||ഹൈ സൌഗംധ നഹീം ഛല തോസോം ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
करत वेद विद ब्रह्मा जानहु ।karat ved vid brahmā jānahu |കരത വേദ വിദ ബ്രഹ്മാ ജാനഹു ।
वचन मोर यह सांचो मानहु ॥ २० ॥vacan mor yah sāṃco mānahu || 20 ||വചന മോര യഹ സാംചോ മാനഹു ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
तजि संकोच कहहु निज इच्छा ।taji saṃkoc kahahu nij icchā |തജി സംകോച കഹഹു നിജ ഇച്ഛാ ।
देहौं मैं मन मानी भिक्षा ॥ २१ ॥dehauṃ maiṃ man mānī bhikṣā || 21 ||ദേഹൌം മൈം മന മാനീ ഭിക്ഷാ ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
सुनि ब्रह्मा की मधुरी बानी ।suni brahmā kī madhurī bānī |സുനി ബ്രഹ്മാ കീ മധുരീ ബാനീ ।
मुखसों कछु मुसुकायि भवानी ॥ २२ ॥mukhasoṃ kachu musukāyi bhavānī || 22 ||മുഖസോം കഛു മുസുകായി ഭവാനീ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
बोली तुम का कहहु विधाता ।bolī tum kā kahahu vidhātā |ബോലീ തുമ കാ കഹഹു വിധാതാ ।
तुम तो जगके स्रष्टाधाता ॥ २३ ॥tum to jagake sraṣṭādhātā || 23 ||തുമ തോ ജഗകേ സ്രഷ്ടാധാതാ ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
मम कामना गुप्त नहिं तोंसों ।mam kāmanā gupta nahiṃ toṃsoṃ |മമ കാമനാ ഗുപ്ത നഹിം തോംസോം ।
कहवावा चाहहु का मोसों ॥ २४ ॥kahavāvā cāhahu kā mosoṃ || 24 ||കഹവാവാ ചാഹഹു കാ മോസോം ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
दक्ष यज्ञ महँ मरती बारा ।dakṣa yajña maham̐ maratī bārā |ദക്ഷ യജ്ഞ മഹം മരതീ ബാരാ ।
शंभुनाथ पुनि होहिं हमारा ॥ २५ ॥śaṃbhunāth puni hohiṃ hamārā || 25 ||ശംഭുനാഥ പുനി ഹോഹിം ഹമാരാ ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
सो अब मिलहिं मोहिं मनभाये ।so ab milahiṃ mohiṃ manabhāye |സോ അബ മിലഹിം മോഹിം മനഭായേ ।
कहि तथास्तु विधि धाम सिधाये ॥ २६ ॥kahi tathāstu vidhi dhām sidhāye || 26 ||കഹി തഥാസ്തു വിധി ധാമ സിധായേ ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
तब गिरिजा शंकर तव भयऊ ।tab girijā śaṃkar tav bhayaū |തബ ഗിരിജാ ശംകര തവ ഭയഊ ।
फल कामना संशय गयऊ ॥ २७ ॥phal kāmanā saṃśay gayaū || 27 ||ഫല കാമനാ സംശയ ഗയഊ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
चन्द्रकोटि रवि कोटि प्रकाशा ।candrakoṭi ravi koṭi prakāśā |ചന്ദ്രകോടി രവി കോടി പ്രകാശാ ।
तब आनन महँ करत निवासा ॥ २८ ॥tab ānan maham̐ karat nivāsā || 28 ||തബ ആനന മഹം കരത നിവാസാ ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
माला पुस्तक अंकुश सोहै ।mālā pustak aṃkuś sohai |മാലാ പുസ്തക അംകുശ സോഹൈ ।
करमँह अपर पाश मन मोहे ॥ २९ ॥karamam̐h apar pāś man mohe || 29 ||കരമംഹ അപര പാശ മന മോഹേ ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
अन्नपूर्णे सदपूर्णे ।annapūrṇe sadapūrṇe |അന്നപൂര്ണേ സദപൂര്ണേ ।
अज अनवद्य अनंत अपूर्णे ॥ ३० ॥aj anavadya anaṃt apūrṇe || 30 ||അജ അനവദ്യ അനംത അപൂര്ണേ ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
कृपा सगरी क्षेमंकरी माँ ।kṛpā sagarī kṣemaṃkarī mām̐ |കൃപാ സഗരീ ക്ഷേമംകരീ മാം ।
भव विभूति आनंद भरी माँ ॥ ३१ ॥bhav vibhūti ānaṃd bharī mām̐ || 31 ||ഭവ വിഭൂതി ആനംദ ഭരീ മാം ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
कमल बिलोचन विलसित बाले ।kamal bilocan vilasit bāle |കമല ബിലോചന വിലസിത ബാലേ ।
देवि कालिके चण्डि कराले ॥ ३२ ॥devi kālike caṇḍi karāle || 32 ||ദേവി കാലികേ ചണ്ഡി കരാലേ ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
तुम कैलास मांहि है गिरिजा ।tum kailās māṃhi hai girijā |തുമ കൈലാസ മാംഹി ഹൈ ഗിരിജാ ।
विलसी आनंदसाथ सिंधुजा ॥ ३३ ॥vilasī ānaṃdasāth siṃdhujā || 33 ||വിലസീ ആനംദസാഥ സിംധുജാ ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
स्वर्ग महालछमी कहलायी ।svarga mahālachamī kahalāyī |സ്വര്ഗ മഹാലഛമീ കഹലായീ ।
मर्त्य लोक लछमी पदपायी ॥ ३४ ॥martya lok lachamī padapāyī || 34 ||മര്ത്യ ലോക ലഛമീ പദപായീ ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
विलसी सब मँह सर्व सरूपा ।vilasī sab mam̐h sarva sarūpā |വിലസീ സബ മംഹ സര്വ സരൂപാ ।
सेवत तोहिं अमर पुर भूपा ॥ ३५ ॥sevat tohiṃ amar pur bhūpā || 35 ||സേവത തോഹിം അമര പുര ഭൂപാ ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
जो पढ़िहहिं यह तुव चालीसा ।jo paṛhihahiṃ yah tuv cālīsā |ജോ പഢിഹഹിം യഹ തുവ ചാലീസാ ।
फल पइहहिं शुभ साखी ईसा ॥ ३६ ॥phal paihahiṃ śubh sākhī īsā || 36 ||ഫല പഇഹഹിം ശുഭ സാഖീ ഈസാ ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
प्रात समय जो जन मन लायो ।prāt samay jo jan man lāyo |പ്രാത സമയ ജോ ജന മന ലായോ ।
पढ़िहहिं भक्ति सुरुचि अधिकायो ॥ ३७ ॥paṛhihahiṃ bhakti suruci adhikāyo || 37 ||പഢിഹഹിം ഭക്തി സുരുചി അധികായോ ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
स्त्री कलत्र पनि मित्र पुत्र युत ।strī kalatra pani mitra putra yut |സ്ത്രീ കലത്ര പനി മിത്ര പുത്ര യുത ।
परमैश्वर्य लाभ लहि अद्भुत ॥ ३८ ॥paramaiśvarya lābh lahi adbhut || 38 ||പരമൈശ്വര്യ ലാഭ ലഹി അദ്ഭുത ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
राज विमुखको राज दिवावै ।rāj vimukhako rāj divāvai |രാജ വിമുഖകോ രാജ ദിവാവൈ ।
जस तेरो जन सुजस बढ़ावै ॥ ३९ ॥jas tero jan sujas baṛhāvai || 39 ||ജസ തേരോ ജന സുജസ ബഢാവൈ ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
पाठ महा मुद मंगल दाता ।pāṭh mahā mud maṃgal dātā |പാഠ മഹാ മുദ മംഗല ദാതാ ।
भक्त मनो वांछित निधिपाता ॥ ४० ॥bhakta mano vāṃchit nidhipātā || 40 ||ഭക്ത മനോ വാംഛിത നിധിപാതാ ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
जो यह चालीसा सुभग, पढ़ि नावहिंगे माथ ।jo yah cālīsā subhag, paṛhi nāvahiṃge māth |ജോ യഹ ചാലീസാ സുഭഗ, പഢി നാവഹിംഗേ മാഥ ।
तिनके कारज सिद्ध सब, साखी काशी नाथ ॥tinake kāraj siddha sab, sākhī kāśī nāth ||തിനകേ കാരജ സിദ്ധ സബ, സാഖീ കാശീ നാഥ ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
प्रश्न
श्री अन्नपूर्णा चालीसा क्या है?
काशी की अन्नपूर्णा की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें शिव को पाने के लिए पार्वती के तप की कथा है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री अन्नपूर्णा चालीसा माँ अन्नपूर्णा से जुड़ा है। अन्न और पोषण देने वाली देवी; उनका प्रसिद्ध मन्दिर वाराणसी में है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा का अर्थ क्या है?
अन्नपूर्णा की स्तुति काशी की अधीश्वरी, आनन्द, वर और अभय देने वाली के रूप में है। चालीसा कथा कहती है कि सती ने योगाग्नि में देह त्यागी, गिरिजा रूप में जन्म लिया, नारद की परीक्षा में भी प्रण पर अडिग रहीं, और तप के बाद ब्रह्मा ने उन्हें शिव का वर दिया। फिर उन्हें काली, लक्ष्मी और पार्वती एक साथ कहा गया है, और अन्तिम पद कहते हैं कि प्रातः पाठ से परिवार, धन और यश मिलता है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Annapurna Chalisa. परम्परा: शाक्त।
क्या श्री अन्नपूर्णा चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।