श्री अन्नपूर्णा चालीसा Shri Annapurna Chalisa
काशी की अन्नपूर्णा की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें शिव को पाने के लिए पार्वती के तप की कथा है।
- देवता माँ अन्नपूर्णा
- प्रकार चालीसा
- भाषा हिन्दी
- परम्परा शाक्त
- स्रोत 51 चालीसा संग्रह (आरतियों सहित) — रणधीर प्रकाशन, हरिद्वार (2004) — Scan pages 244–247
लोकप्रिय पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा
विश्वेश्वर पदपदम की, रज निज शीश लगाय ।viśveśvar padapadam kī, raj nij śīś lagāy |ବିଶ୍ବେଶ୍ବର ପଦପଦମ କୀ, ରଜ ନିଜ ଶୀଶ ଲଗାଯ ।
अन्नपूर्णे तव सुयश, बरनौं कवि मतिलाय ॥annapūrṇe tav suyaś, baranauṃ kavi matilāy ||ଅନ୍ନପୂର୍ଣେ ତବ ସୁଯଶ, ବରନୌଂ କବି ମତିଲାଯ ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
नित्य अनंद करिणी माता ।nitya anaṃd kariṇī mātā |ନିତ୍ଯ ଅନଂଦ କରିଣୀ ମାତା ।
वर अरु अभय भाव प्रख्याता ॥ १ ॥var aru abhay bhāv prakhyātā || 1 ||ବର ଅରୁ ଅଭଯ ଭାବ ପ୍ରଖ୍ଯାତା ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
जय सौंदर्य सिंधु जग जननी ।jay sauṃdarya siṃdhu jag jananī |ଜଯ ସୌଂଦର୍ଯ ସିଂଧୁ ଜଗ ଜନନୀ ।
अखिल पाप हर भव भय हरनी ॥ २ ॥akhil pāp har bhav bhay haranī || 2 ||ଅଖିଲ ପାପ ହର ଭବ ଭଯ ହରନୀ ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
श्वेत बदन पर श्वेत बसन पुनि ।śvet badan par śvet basan puni |ଶ୍ବେତ ବଦନ ପର ଶ୍ବେତ ବସନ ପୁନି ।
संतन तुव पद सेवत ऋषिमुनि ॥ ३ ॥saṃtan tuv pad sevat ṛṣimuni || 3 ||ସଂତନ ତୁବ ପଦ ସେବତ ଋଷିମୁନି ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
काशी पुराधीश्वरी माता ।kāśī purādhīśvarī mātā |କାଶୀ ପୁରାଧୀଶ୍ବରୀ ମାତା ।
माहेश्वरी सकल जग त्राता ॥ ४ ॥māheśvarī sakal jag trātā || 4 ||ମାହେଶ୍ବରୀ ସକଲ ଜଗ ତ୍ରାତା ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
बृषभारूढ़ नाम रुद्राणी ।bṛṣabhārūṛh nām rudrāṇī |ବୃଷଭାରୂଢ ନାମ ରୁଦ୍ରାଣୀ ।
विश्व विहारिणि जय कल्याणी ॥ ५ ॥viśva vihāriṇi jay kalyāṇī || 5 ||ବିଶ୍ବ ବିହାରିଣି ଜଯ କଲ୍ଯାଣୀ ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
पतिदेवता सुतीत शिरोमनि ।patidevatā sutīt śiromani |ପତିଦେବତା ସୁତୀତ ଶିରୋମନି ।
पदवी प्राप्त कीह्न गिरि नंदिनी ॥ ६ ॥padavī prāpta kīhna giri naṃdinī || 6 ||ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତ କୀହ୍ନ ଗିରି ନଂଦିନୀ ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
पति विछोह दुख सहि नहि पावा ।pati vichoh dukh sahi nahi pāvā |ପତି ବିଛୋହ ଦୁଖ ସହି ନହି ପାବା ।
योग अगिन तब बदन जरावा ॥ ७ ॥yog agin tab badan jarāvā || 7 ||ଯୋଗ ଅଗିନ ତବ ବଦନ ଜରାବା ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
देह तजत शिव चरण सनेहू ।deh tajat śiv caraṇ sanehū |ଦେହ ତଜତ ଶିବ ଚରଣ ସନେହୂ ।
राखेहु जाते हिमगिरि गेहू ॥ ८ ॥rākhehu jāte himagiri gehū || 8 ||ରାଖେହୁ ଜାତେ ହିମଗିରି ଗେହୂ ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
प्रकटी गिरिजा नाम धरायो ।prakaṭī girijā nām dharāyo |ପ୍ରକଟୀ ଗିରିଜା ନାମ ଧରାଯୋ ।
अति आनंद भवन मँह छायो ॥ ९ ॥ati ānaṃd bhavan mam̐h chāyo || 9 ||ଅତି ଆନଂଦ ଭବନ ମଁହ ଛାଯୋ ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
नारद ने तब तोहिं भरमायहु ।nārad ne tab tohiṃ bharamāyahu |ନାରଦ ନେ ତବ ତୋହିଂ ଭରମାଯହୁ ।
ब्याह करन हित पाठ पढ़ायहु ॥ १० ॥byāh karan hit pāṭh paṛhāyahu || 10 ||ବ୍ଯାହ କରନ ହିତ ପାଠ ପଢାଯହୁ ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
ब्रह्मा वरुण कुबेर गनाये ।brahmā varuṇ kuber ganāye |ବ୍ରହ୍ମା ବରୁଣ କୁବେର ଗନାଯେ ।
देवराज आदिक कहि गाये ॥ ११ ॥devarāj ādik kahi gāye || 11 ||ଦେବରାଜ ଆଦିକ କହି ଗାଯେ ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
सब देवन को सुजस बखानी ।sab devan ko sujas bakhānī |ସବ ଦେବନ କୋ ସୁଜସ ବଖାନୀ ।
मतिपलटन की मन मँह ठानी ॥ १२ ॥matipalaṭan kī man mam̐h ṭhānī || 12 ||ମତିପଲଟନ କୀ ମନ ମଁହ ଠାନୀ ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
अचल रहीं तुम प्रण पर धन्या ।acal rahīṃ tum praṇ par dhanyā |ଅଚଲ ରହୀଂ ତୁମ ପ୍ରଣ ପର ଧନ୍ଯା ।
कीह्नी सिद्ध हिमाचल कन्या ॥ १३ ॥kīhnī siddha himācal kanyā || 13 ||କୀହ୍ନୀ ସିଦ୍ଧ ହିମାଚଲ କନ୍ଯା ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
निज कौ तव नारद घबराये ।nij kau tav nārad ghabarāye |ନିଜ କୌ ତବ ନାରଦ ଘବରାଯେ ।
तब प्रण पूरण मंत्र पढ़ाये ॥ १४ ॥tab praṇ pūraṇ maṃtra paṛhāye || 14 ||ତବ ପ୍ରଣ ପୂରଣ ମଂତ୍ର ପଢାଯେ ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
करन हेतु तप तोहिं उपदेशेउ ।karan hetu tap tohiṃ upadeśeu |କରନ ହେତୁ ତପ ତୋହିଂ ଉପଦେଶେଉ ।
संत बचन तुम सत्य परेखेहु ॥ १५ ॥saṃt bacan tum satya parekhehu || 15 ||ସଂତ ବଚନ ତୁମ ସତ୍ଯ ପରେଖେହୁ ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
गगनगिरा सुनि टरी न टारे ।gaganagirā suni ṭarī na ṭāre |ଗଗନଗିରା ସୁନି ଟରୀ ନ ଟାରେ ।
ब्रह्मा तब तुव पास पधारे ॥ १६ ॥brahmā tab tuv pās padhāre || 16 ||ବ୍ରହ୍ମା ତବ ତୁବ ପାସ ପଧାରେ ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
कहेउ पुत्रि वर माँगु अनूपा ।kaheu putri var mām̐gu anūpā |କହେଉ ପୁତ୍ରି ବର ମାଁଗୁ ଅନୂପା ।
देहुँ आज तुव मति अनुरूपा ॥ १७ ॥dehum̐ āj tuv mati anurūpā || 17 ||ଦେହୁଁ ଆଜ ତୁବ ମତି ଅନୁରୂପା ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
तुम तप कीह्न अलौकिक भारी ।tum tap kīhna alaukik bhārī |ତୁମ ତପ କୀହ୍ନ ଅଲୌକିକ ଭାରୀ ।
कष्ट उठायेहु अति सुकुमारी ॥ १८ ॥kaṣṭa uṭhāyehu ati sukumārī || 18 ||କଷ୍ଟ ଉଠାଯେହୁ ଅତି ସୁକୁମାରୀ ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
अब संदेह छाँड़ि कछु मोसों ।ab saṃdeh chām̐ṛi kachu mosoṃ |ଅବ ସଂଦେହ ଛାଁଡି କଛୁ ମୋସୋଂ ।
है सौगंध नहीं छल तोसों ॥ १९ ॥hai saugaṃdh nahīṃ chal tosoṃ || 19 ||ହୈ ସୌଗଂଧ ନହୀଂ ଛଲ ତୋସୋଂ ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
करत वेद विद ब्रह्मा जानहु ।karat ved vid brahmā jānahu |କରତ ବେଦ ବିଦ ବ୍ରହ୍ମା ଜାନହୁ ।
वचन मोर यह सांचो मानहु ॥ २० ॥vacan mor yah sāṃco mānahu || 20 ||ବଚନ ମୋର ଯହ ସାଂଚୋ ମାନହୁ ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
तजि संकोच कहहु निज इच्छा ।taji saṃkoc kahahu nij icchā |ତଜି ସଂକୋଚ କହହୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ।
देहौं मैं मन मानी भिक्षा ॥ २१ ॥dehauṃ maiṃ man mānī bhikṣā || 21 ||ଦେହୌଂ ମୈଂ ମନ ମାନୀ ଭିକ୍ଷା ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
सुनि ब्रह्मा की मधुरी बानी ।suni brahmā kī madhurī bānī |ସୁନି ବ୍ରହ୍ମା କୀ ମଧୁରୀ ବାନୀ ।
मुखसों कछु मुसुकायि भवानी ॥ २२ ॥mukhasoṃ kachu musukāyi bhavānī || 22 ||ମୁଖସୋଂ କଛୁ ମୁସୁକାଯି ଭବାନୀ ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
बोली तुम का कहहु विधाता ।bolī tum kā kahahu vidhātā |ବୋଲୀ ତୁମ କା କହହୁ ବିଧାତା ।
तुम तो जगके स्रष्टाधाता ॥ २३ ॥tum to jagake sraṣṭādhātā || 23 ||ତୁମ ତୋ ଜଗକେ ସ୍ରଷ୍ଟାଧାତା ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
मम कामना गुप्त नहिं तोंसों ।mam kāmanā gupta nahiṃ toṃsoṃ |ମମ କାମନା ଗୁପ୍ତ ନହିଂ ତୋଂସୋଂ ।
कहवावा चाहहु का मोसों ॥ २४ ॥kahavāvā cāhahu kā mosoṃ || 24 ||କହବାବା ଚାହହୁ କା ମୋସୋଂ ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
दक्ष यज्ञ महँ मरती बारा ।dakṣa yajña maham̐ maratī bārā |ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ମହଁ ମରତୀ ବାରା ।
शंभुनाथ पुनि होहिं हमारा ॥ २५ ॥śaṃbhunāth puni hohiṃ hamārā || 25 ||ଶଂଭୁନାଥ ପୁନି ହୋହିଂ ହମାରା ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
सो अब मिलहिं मोहिं मनभाये ।so ab milahiṃ mohiṃ manabhāye |ସୋ ଅବ ମିଲହିଂ ମୋହିଂ ମନଭାଯେ ।
कहि तथास्तु विधि धाम सिधाये ॥ २६ ॥kahi tathāstu vidhi dhām sidhāye || 26 ||କହି ତଥାସ୍ତୁ ବିଧି ଧାମ ସିଧାଯେ ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
तब गिरिजा शंकर तव भयऊ ।tab girijā śaṃkar tav bhayaū |ତବ ଗିରିଜା ଶଂକର ତବ ଭଯଊ ।
फल कामना संशय गयऊ ॥ २७ ॥phal kāmanā saṃśay gayaū || 27 ||ଫଲ କାମନା ସଂଶଯ ଗଯଊ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
चन्द्रकोटि रवि कोटि प्रकाशा ।candrakoṭi ravi koṭi prakāśā |ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟି ରବି କୋଟି ପ୍ରକାଶା ।
तब आनन महँ करत निवासा ॥ २८ ॥tab ānan maham̐ karat nivāsā || 28 ||ତବ ଆନନ ମହଁ କରତ ନିବାସା ॥ 28 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
माला पुस्तक अंकुश सोहै ।mālā pustak aṃkuś sohai |ମାଲା ପୁସ୍ତକ ଅଂକୁଶ ସୋହୈ ।
करमँह अपर पाश मन मोहे ॥ २९ ॥karamam̐h apar pāś man mohe || 29 ||କରମଁହ ଅପର ପାଶ ମନ ମୋହେ ॥ 29 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
अन्नपूर्णे सदपूर्णे ।annapūrṇe sadapūrṇe |ଅନ୍ନପୂର୍ଣେ ସଦପୂର୍ଣେ ।
अज अनवद्य अनंत अपूर्णे ॥ ३० ॥aj anavadya anaṃt apūrṇe || 30 ||ଅଜ ଅନବଦ୍ଯ ଅନଂତ ଅପୂର୍ଣେ ॥ 30 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
कृपा सगरी क्षेमंकरी माँ ।kṛpā sagarī kṣemaṃkarī mām̐ |କୃପା ସଗରୀ କ୍ଷେମଂକରୀ ମାଁ ।
भव विभूति आनंद भरी माँ ॥ ३१ ॥bhav vibhūti ānaṃd bharī mām̐ || 31 ||ଭବ ବିଭୂତି ଆନଂଦ ଭରୀ ମାଁ ॥ 31 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
कमल बिलोचन विलसित बाले ।kamal bilocan vilasit bāle |କମଲ ବିଲୋଚନ ବିଲସିତ ବାଲେ ।
देवि कालिके चण्डि कराले ॥ ३२ ॥devi kālike caṇḍi karāle || 32 ||ଦେବି କାଲିକେ ଚଣ୍ଡି କରାଲେ ॥ 32 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
तुम कैलास मांहि है गिरिजा ।tum kailās māṃhi hai girijā |ତୁମ କୈଲାସ ମାଂହି ହୈ ଗିରିଜା ।
विलसी आनंदसाथ सिंधुजा ॥ ३३ ॥vilasī ānaṃdasāth siṃdhujā || 33 ||ବିଲସୀ ଆନଂଦସାଥ ସିଂଧୁଜା ॥ 33 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
स्वर्ग महालछमी कहलायी ।svarga mahālachamī kahalāyī |ସ୍ବର୍ଗ ମହାଲଛମୀ କହଲାଯୀ ।
मर्त्य लोक लछमी पदपायी ॥ ३४ ॥martya lok lachamī padapāyī || 34 ||ମର୍ତ୍ଯ ଲୋକ ଲଛମୀ ପଦପାଯୀ ॥ 34 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
विलसी सब मँह सर्व सरूपा ।vilasī sab mam̐h sarva sarūpā |ବିଲସୀ ସବ ମଁହ ସର୍ବ ସରୂପା ।
सेवत तोहिं अमर पुर भूपा ॥ ३५ ॥sevat tohiṃ amar pur bhūpā || 35 ||ସେବତ ତୋହିଂ ଅମର ପୁର ଭୂପା ॥ 35 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
जो पढ़िहहिं यह तुव चालीसा ।jo paṛhihahiṃ yah tuv cālīsā |ଜୋ ପଢିହହିଂ ଯହ ତୁବ ଚାଲୀସା ।
फल पइहहिं शुभ साखी ईसा ॥ ३६ ॥phal paihahiṃ śubh sākhī īsā || 36 ||ଫଲ ପଇହହିଂ ଶୁଭ ସାଖୀ ଈସା ॥ 36 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
प्रात समय जो जन मन लायो ।prāt samay jo jan man lāyo |ପ୍ରାତ ସମଯ ଜୋ ଜନ ମନ ଲାଯୋ ।
पढ़िहहिं भक्ति सुरुचि अधिकायो ॥ ३७ ॥paṛhihahiṃ bhakti suruci adhikāyo || 37 ||ପଢିହହିଂ ଭକ୍ତି ସୁରୁଚି ଅଧିକାଯୋ ॥ 37 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
स्त्री कलत्र पनि मित्र पुत्र युत ।strī kalatra pani mitra putra yut |ସ୍ତ୍ରୀ କଲତ୍ର ପନି ମିତ୍ର ପୁତ୍ର ଯୁତ ।
परमैश्वर्य लाभ लहि अद्भुत ॥ ३८ ॥paramaiśvarya lābh lahi adbhut || 38 ||ପରମୈଶ୍ବର୍ଯ ଲାଭ ଲହି ଅଦ୍ଭୁତ ॥ 38 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
राज विमुखको राज दिवावै ।rāj vimukhako rāj divāvai |ରାଜ ବିମୁଖକୋ ରାଜ ଦିବାବୈ ।
जस तेरो जन सुजस बढ़ावै ॥ ३९ ॥jas tero jan sujas baṛhāvai || 39 ||ଜସ ତେରୋ ଜନ ସୁଜସ ବଢାବୈ ॥ 39 ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
पाठ महा मुद मंगल दाता ।pāṭh mahā mud maṃgal dātā |ପାଠ ମହା ମୁଦ ମଂଗଲ ଦାତା ।
भक्त मनो वांछित निधिपाता ॥ ४० ॥bhakta mano vāṃchit nidhipātā || 40 ||ଭକ୍ତ ମନୋ ବାଂଛିତ ନିଧିପାତା ॥ 40 ॥
यह पद साझा करेंदोहा
जो यह चालीसा सुभग, पढ़ि नावहिंगे माथ ।jo yah cālīsā subhag, paṛhi nāvahiṃge māth |ଜୋ ଯହ ଚାଲୀସା ସୁଭଗ, ପଢି ନାବହିଂଗେ ମାଥ ।
तिनके कारज सिद्ध सब, साखी काशी नाथ ॥tinake kāraj siddha sab, sākhī kāśī nāth ||ତିନକେ କାରଜ ସିଦ୍ଧ ସବ, ସାଖୀ କାଶୀ ନାଥ ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
मुद्रित प्रति के स्कैन से पंक्ति-दर-पंक्ति लिखा गया और एक स्वतन्त्र प्रति से अक्षरशः मिलाया गया। केवल वर्तनी के अन्तर में मुद्रित पाठ रखा गया है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
प्रश्न
श्री अन्नपूर्णा चालीसा क्या है?
काशी की अन्नपूर्णा की चालीस चौपाइयाँ, जिनमें शिव को पाने के लिए पार्वती के तप की कथा है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा किस देवता से जुड़ा है?
श्री अन्नपूर्णा चालीसा माँ अन्नपूर्णा से जुड़ा है। अन्न और पोषण देने वाली देवी; उनका प्रसिद्ध मन्दिर वाराणसी में है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा का अर्थ क्या है?
अन्नपूर्णा की स्तुति काशी की अधीश्वरी, आनन्द, वर और अभय देने वाली के रूप में है। चालीसा कथा कहती है कि सती ने योगाग्नि में देह त्यागी, गिरिजा रूप में जन्म लिया, नारद की परीक्षा में भी प्रण पर अडिग रहीं, और तप के बाद ब्रह्मा ने उन्हें शिव का वर दिया। फिर उन्हें काली, लक्ष्मी और पार्वती एक साथ कहा गया है, और अन्तिम पद कहते हैं कि प्रातः पाठ से परिवार, धन और यश मिलता है।
श्री अन्नपूर्णा चालीसा का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Annapurna Chalisa. परम्परा: शाक्त।
क्या श्री अन्नपूर्णा चालीसा के अलग-अलग संस्करण हैं?
चालीसा की मुद्रित प्रतियों में वर्तनी, कुछ शब्दों और कभी-कभी पदों के क्रम में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताई प्रति पर आधारित है।