सूक्त · माँ लक्ष्मी

श्री सूक्त Shri Suktam

श्री (लक्ष्मी) का वैदिक सूक्त, जिसमें अग्नि जातवेदा से स्वर्णवर्णा, तेजोमयी लक्ष्मी को लाने और अलक्ष्मी, दरिद्रता व अभाव को दूर करने की प्रार्थना है।

मूल / शास्त्रीय पाठ सम्पादकीय जाँच

PDF

मूल पाठ

मन्त्र 1

हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् ।hiraṇyavarṇāṃ hariṇīṃ suvarṇarajatasrajām |হিরণ্যবর্ণাং হরিণীং সুবর্ণরজতস্রজাম্ ।

चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥१॥candrāṃ hiraṇmayīṃ lakṣmīṃ jātavedo ma āvaha ||1||চন্দ্রাং হিরণ্মযীং লক্ষ্মীং জাতবেদো ম আবহ ॥1॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे जातवेदा अग्निदेव, स्वर्ण-वर्णा, हिरणी-सी सुन्दर, सोने और चाँदी की मालाएँ धारण करने वाली, चन्द्रमा-सी उज्ज्वल, स्वर्णमयी लक्ष्मी को मेरे पास लाइए।

यह पद साझा करें

मन्त्र 2

तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् ।tāṃ ma āvaha jātavedo lakṣmīmanapagāminīm |তাং ম আবহ জাতবেদো লক্ষ্মীমনপগামিনীম্ ।

यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम् ॥२॥yasyāṃ hiraṇyaṃ vindeyaṃ gāmaśvaṃ puruṣānaham ||2||যস্যাং হিরণ্যং বিন্দেযং গামশ্বং পুরুষানহম্ ॥2॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे जातवेदा, मेरे लिए उन लक्ष्मी को लाइए जो कभी दूर न जाएँ, जिनके द्वारा मैं सोना, गौएँ, घोड़े और सेवक-जन प्राप्त कर सकूँ।

यह पद साझा करें

मन्त्र 3

अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रबोधिनीम् ।aśvapūrvāṃ rathamadhyāṃ hastinādaprabodhinīm |অশ্বপূর্বাং রথমধ্যাং হস্তিনাদপ্রবোধিনীম্ ।

श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवी जुषताम् ॥३॥śriyaṃ devīmupahvaye śrīrmā devī juṣatām ||3||শ্রিযং দেবীমুপহ্বযে শ্রীর্মা দেবী জুষতাম্ ॥3॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जिनके आगे घोड़े और बीच में रथ हैं, जो हाथियों की चिंघाड़ से जागती हैं, उन श्री देवी का मैं आवाहन करता/करती हूँ; श्री देवी मुझ पर प्रसन्न हों।

यह पद साझा करें

मन्त्र 4

कांसोस्मितां हिरण्यप्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तांतर्पयन्तीम् ।kāṃsosmitāṃ hiraṇyaprākārāmārdrāṃ jvalantīṃ tṛptāṃtarpayantīm |কাংসোস্মিতাং হিরণ্যপ্রাকারামার্দ্রাং জ্বলন্তীং তৃপ্তাংতর্পযন্তীম্ ।

पद्मे स्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥४॥padme sthitāṃ padmavarṇāṃ tāmihopahvaye śriyam ||4||পদ্মে স্থিতাং পদ্মবর্ণাং তামিহোপহ্বযে শ্রিযম্ ॥4॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

मन्द मुस्कान वाली, स्वर्ण से घिरी, करुणा से आर्द्र, दीप्तिमान, स्वयं तृप्त और दूसरों को तृप्त करने वाली, कमल पर विराजमान, कमल-वर्णा उन श्री का मैं यहाँ आवाहन करता/करती हूँ।

यह पद साझा करें

मन्त्र 5

चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् ।candrāṃ prabhāsāṃ yaśasā jvalantīṃ śriyaṃ loke devajuṣṭāmudārām |চন্দ্রাং প্রভাসাং যশসা জ্বলন্তীং শ্রিযং লোকে দেবজুষ্টামুদারাম্ ।

तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे ॥५॥tāṃ padminīmīṃ śaraṇamahaṃ prapadye'lakṣmīrme naśyatāṃ tvāṃ vṛṇe ||5||তাং পদ্মিনীমীং শরণমহং প্রপদ্যেঽলক্ষ্মীর্মে নশ্যতাং ত্বাং বৃণে ॥5॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

चन्द्र-सी, प्रभामयी, यश से दीप्त, संसार की श्री, देवताओं द्वारा सेवित, उदार, कमलवासिनी उन देवी की मैं शरण लेता/लेती हूँ; मेरी अलक्ष्मी (दरिद्रता) नष्ट हो, मैं आपको वरण करता/करती हूँ।

यह पद साझा करें

मन्त्र 6

आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः ।ādityavarṇe tapaso'dhijāto vanaspatistava vṛkṣo'tha bilvaḥ |আদিত্যবর্ণে তপসোঽধিজাতো বনস্পতিস্তব বৃক্ষোঽথ বিল্বঃ ।

तस्य फलानि तपसा नुदन्तु मायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः ॥६॥tasya phalāni tapasā nudantu māyāntarāyāśca bāhyā alakṣmīḥ ||6||তস্য ফলানি তপসা নুদন্তু মাযান্তরাযাশ্চ বাহ্যা অলক্ষ্মীঃ ॥6॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे सूर्य-समान वर्ण वाली, तप से उत्पन्न वनस्पति बिल्व आपका वृक्ष है; उसके फल तप के द्वारा भीतर की माया-बाधाओं और बाहर की अलक्ष्मी को दूर करें।

यह पद साझा करें

मन्त्र 7

उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह ।upaitu māṃ devasakhaḥ kīrtiśca maṇinā saha |উপৈতু মাং দেবসখঃ কীর্তিশ্চ মণিনা সহ ।

प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेऽस्मिन् कीर्तिमृद्धिं ददातु मे ॥७॥prādurbhūto'smi rāṣṭre'smin kīrtimṛddhiṃ dadātu me ||7||প্রাদুর্ভূতোঽস্মি রাষ্ট্রেঽস্মিন্ কীর্তিমৃদ্ধিং দদাতু মে ॥7॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

देवताओं के सखा (कुबेर) कीर्ति और मणि के साथ मेरे पास आएँ; मैं इस राष्ट्र में जन्मा/जन्मी हूँ, वे मुझे कीर्ति और समृद्धि दें।

यह पद साझा करें

मन्त्र 8

क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम् ।kṣutpipāsāmalāṃ jyeṣṭhāmalakṣmīṃ nāśayāmyaham |ক্ষুত্পিপাসামলাং জ্যেষ্ঠামলক্ষ্মীং নাশযাম্যহম্ ।

अभूतिमसमृद्धिं च सर्वान् निर्णुद मे गृहात् ॥८॥abhūtimasamṛddhiṃ ca sarvān nirṇuda me gṛhāt ||8||অভূতিমসমৃদ্ধিং চ সর্বান্ নির্ণুদ মে গৃহাত্ ॥8॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

भूख-प्यास से मलिन ज्येष्ठा अलक्ष्मी का मैं नाश करता/करती हूँ; मेरे घर से सब अभाव और असमृद्धि को दूर कर दीजिए।

यह पद साझा करें

मन्त्र 9

गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् ।gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm |গন্ধদ্বারাং দুরাধর্ষাং নিত্যপুষ্টাং করীষিণীম্ ।

ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥९॥īśvarīṃ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam ||9||ঈশ্বরীং সর্বভূতানাং তামিহোপহ্বযে শ্রিযম্ ॥9॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

सुगन्ध से पहचानी जाने वाली, दुर्जय, सदा पोषण देने वाली, पशुधन से समृद्ध, सब प्राणियों की ईश्वरी उन श्री का मैं यहाँ आवाहन करता/करती हूँ।

यह पद साझा करें

मन्त्र 10

मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि ।manasaḥ kāmamākūtiṃ vācaḥ satyamaśīmahi |মনসঃ কামমাকূতিং বাচঃ সত্যমশীমহি ।

पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः ॥१०॥paśūnāṃ rūpamannasya mayi śrīḥ śrayatāṃ yaśaḥ ||10||পশূনাং রূপমন্নস্য মযি শ্রীঃ শ্রযতাং যশঃ ॥10॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हम मन की कामना, संकल्प और वाणी का सत्य प्राप्त करें; पशुओं और अन्न की शोभा, श्री और यश मुझमें निवास करें।

यह पद साझा करें

मन्त्र 11

कर्दमेन प्रजा भूता मयि सम्भव कर्दम ।kardamena prajā bhūtā mayi sambhava kardama |কর্দমেন প্রজা ভূতা মযি সম্ভব কর্দম ।

श्रियं वासय मे कुले मातरं पद्ममालिनीम् ॥११॥śriyaṃ vāsaya me kule mātaraṃ padmamālinīm ||11||শ্রিযং বাসয মে কুলে মাতরং পদ্মমালিনীম্ ॥11॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

कर्दम के द्वारा लक्ष्मी सन्तानवती हुईं; हे कर्दम, मुझमें निवास करो और कमल-माला धारण करने वाली माता श्री को मेरे कुल में बसाओ।

यह पद साझा करें

मन्त्र 12

आपः सृजन्तु स्निग्धानि चिक्लीत वस मे गृहे ।āpaḥ sṛjantu snigdhāni ciklīta vasa me gṛhe |আপঃ সৃজন্তু স্নিগ্ধানি চিক্লীত বস মে গৃহে ।

नि च देवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले ॥१२॥ni ca devīṃ mātaraṃ śriyaṃ vāsaya me kule ||12||নি চ দেবীং মাতরং শ্রিযং বাসয মে কুলে ॥12॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जल स्निग्ध और पोषक वस्तुएँ उत्पन्न करें; हे चिक्लीत, मेरे घर में निवास करो और देवी माता श्री को मेरे कुल में बसाओ।

यह पद साझा करें

मन्त्र 13

आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम् ।ārdrāṃ puṣkariṇīṃ puṣṭiṃ piṅgalāṃ padmamālinīm |আর্দ্রাং পুষ্করিণীং পুষ্টিং পিঙ্গলাং পদ্মমালিনীম্ ।

चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥१३॥candrāṃ hiraṇmayīṃ lakṣmīṃ jātavedo ma āvaha ||13||চন্দ্রাং হিরণ্মযীং লক্ষ্মীং জাতবেদো ম আবহ ॥13॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे जातवेदा, करुणा से आर्द्र, सरोवर में बसने वाली, पोषण देने वाली, पिंगल वर्ण वाली, कमल-माला धारिणी, चन्द्र-सी उज्ज्वल, स्वर्णमयी लक्ष्मी को मेरे पास लाइए।

यह पद साझा करें

मन्त्र 14

आर्द्रां यः करिणीं यष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम् ।ārdrāṃ yaḥ kariṇīṃ yaṣṭiṃ suvarṇāṃ hemamālinīm |আর্দ্রাং যঃ করিণীং যষ্টিং সুবর্ণাং হেমমালিনীম্ ।

सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥१४॥sūryāṃ hiraṇmayīṃ lakṣmīṃ jātavedo ma āvaha ||14||সূর্যাং হিরণ্মযীং লক্ষ্মীং জাতবেদো ম আবহ ॥14॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे जातवेदा, करुणा से आर्द्र, दण्ड के समान आधार देने वाली, सुन्दर वर्ण वाली, स्वर्ण-माला धारिणी, सूर्य-सी तेजस्वी, स्वर्णमयी लक्ष्मी को मेरे पास लाइए।

यह पद साझा करें

मन्त्र 15

तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् ।tāṃ ma āvaha jātavedo lakṣmīmanapagāminīm |তাং ম আবহ জাতবেদো লক্ষ্মীমনপগামিনীম্ ।

यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावो दास्योऽश्वान् विन्देयं पुरुषानहम् ॥१५॥yasyāṃ hiraṇyaṃ prabhūtaṃ gāvo dāsyo'śvān vindeyaṃ puruṣānaham ||15||যস্যাং হিরণ্যং প্রভূতং গাবো দাস্যোঽশ্বান্ বিন্দেযং পুরুষানহম্ ॥15॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे जातवेदा, मेरे लिए उन लक्ष्मी को लाइए जो कभी दूर न जाएँ, जिनके द्वारा मैं प्रचुर सोना, गौएँ, दासियाँ, घोड़े और सेवक-जन प्राप्त कर सकूँ।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 16

यः शुचिः प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्यमन्वहम् ।yaḥ śuciḥ prayato bhūtvā juhuyādājyamanvaham |যঃ শুচিঃ প্রযতো ভূত্বা জুহুযাদাজ্যমন্বহম্ ।

सूक्तं पञ्चदशर्चं च श्रीकामः सततं जपेत् ॥१६॥sūktaṃ pañcadaśarcaṃ ca śrīkāmaḥ satataṃ japet ||16||সূক্তং পঞ্চদশর্চং চ শ্রীকামঃ সততং জপেত্ ॥16॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जो श्री की कामना करता है, वह पवित्र और संयमी होकर प्रतिदिन अग्नि में घी की आहुति दे और इन पन्द्रह ऋचाओं वाले सूक्त का निरन्तर जप करे।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 17

पद्मानने पद्म-ऊरु पद्माक्षि पद्मसम्भवे ।padmānane padma-ūru padmākṣi padmasambhave |পদ্মাননে পদ্ম-ঊরু পদ্মাক্ষি পদ্মসম্ভবে ।

त्वं मां भजस्व पद्माक्षि येन सौख्यं लभाम्यहम् ॥१७॥tvaṃ māṃ bhajasva padmākṣi yena saukhyaṃ labhāmyaham ||17||ত্বং মাং ভজস্ব পদ্মাক্ষি যেন সৌখ্যং লভাম্যহম্ ॥17॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे कमलमुखी, कमल-सी जंघाओं वाली, कमलनयनी, कमल से उत्पन्न देवी, मुझ पर कृपा कीजिए, हे कमलनयनी, जिससे मैं सुख प्राप्त करूँ।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 18

अश्वदायि गोदायि धनदायि महाधने ।aśvadāyi godāyi dhanadāyi mahādhane |অশ্বদাযি গোদাযি ধনদাযি মহাধনে ।

धनं मे जुषतां देवि सर्वकामांश्च देहि मे ॥१८॥dhanaṃ me juṣatāṃ devi sarvakāmāṃśca dehi me ||18||ধনং মে জুষতাং দেবি সর্বকামাংশ্চ দেহি মে ॥18॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

घोड़े, गौएँ और धन देने वाली, हे महाधनी देवी, धन मेरे पास आए और मेरी सब कामनाएँ पूरी कीजिए।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 19

पुत्रपौत्र धनं धान्यं हस्त्यश्वादिगवे रथम् ।putrapautra dhanaṃ dhānyaṃ hastyaśvādigave ratham |পুত্রপৌত্র ধনং ধান্যং হস্ত্যশ্বাদিগবে রথম্ ।

प्रजानां भवसि माता आयुष्मन्तं करोतु माम् ॥१९॥prajānāṃ bhavasi mātā āyuṣmantaṃ karotu mām ||19||প্রজানাং ভবসি মাতা আযুষ্মন্তং করোতু মাম্ ॥19॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

पुत्र-पौत्र, धन-धान्य, हाथी, घोड़े, गौएँ और रथ: आप सब प्राणियों की माता हैं; मुझे दीर्घायु बनाइए।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 20

धनमग्निर्धनं वायुर्धनं सूर्यो धनं वसुः ।dhanamagnirdhanaṃ vāyurdhanaṃ sūryo dhanaṃ vasuḥ |ধনমগ্নির্ধনং বাযুর্ধনং সূর্যো ধনং বসুঃ ।

धनमिन्द्रो बृहस्पतिर्वरुणं धनमश्नुते ॥२०॥dhanamindro bṛhaspatirvaruṇaṃ dhanamaśnute ||20||ধনমিন্দ্রো বৃহস্পতির্বরুণং ধনমশ্নুতে ॥20॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

अग्नि धन है, वायु धन है, सूर्य धन है, वसु धन हैं; इन्द्र, बृहस्पति और वरुण भी धन हैं, और उन्हीं से धन प्राप्त होता है।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 21

वैनतेय सोमं पिब सोमं पिबतु वृत्रहा ।vainateya somaṃ piba somaṃ pibatu vṛtrahā |বৈনতেয সোমং পিব সোমং পিবতু বৃত্রহা ।

सोमं धनस्य सोमिनो मह्यं ददातु सोमिनः ॥२१॥somaṃ dhanasya somino mahyaṃ dadātu sominaḥ ||21||সোমং ধনস্য সোমিনো মহ্যং দদাতু সোমিনঃ ॥21॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे वैनतेय (गरुड़), सोम पियो; वृत्रासुर के संहारक इन्द्र सोम पिएँ; सोम-सम्पन्न देवता मुझे धन रूपी सोम प्रदान करें।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 22

न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः ।na krodho na ca mātsaryaṃ na lobho nāśubhā matiḥ |ন ক্রোধো ন চ মাত্সর্যং ন লোভো নাশুভা মতিঃ ।

भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां श्रीसूक्तं जपेत्सदा ॥२२॥bhavanti kṛtapuṇyānāṃ bhaktānāṃ śrīsūktaṃ japetsadā ||22||ভবন্তি কৃতপুণ্যানাং ভক্তানাং শ্রীসূক্তং জপেত্সদা ॥22॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जो पुण्यात्मा भक्त सदा श्रीसूक्त का जप करते हैं, उनमें न क्रोध, न ईर्ष्या, न लोभ और न अशुभ बुद्धि उत्पन्न होती है (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 32

सरसिजनिलये सरोजहस्ते धवलतरांशुक गन्धमाल्यशोभे।sarasijanilaye sarojahaste dhavalatarāṃśuka gandhamālyaśobhe|সরসিজনিলযে সরোজহস্তে ধবলতরাংশুক গন্ধমাল্যশোভে।

भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञे त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम् ॥३२॥bhagavati harivallabhe manojñe tribhuvanabhūtikari prasīda mahyam ||32||ভগবতি হরিবল্লভে মনোজ্ঞে ত্রিভুবনভূতিকরি প্রসীদ মহ্যম্ ॥32॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हे कमल में वास करने वाली, हाथ में कमल लिए, अत्यन्त श्वेत वस्त्रों, सुगन्ध और मालाओं से शोभित, हे भगवती, हरि की प्रिया, मनोहर, तीनों लोकों को समृद्धि देने वाली, मुझ पर प्रसन्न होइए।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 33

विष्णुपत्नीं क्षमां देवीं माधवीं माधवप्रियाम् ।viṣṇupatnīṃ kṣamāṃ devīṃ mādhavīṃ mādhavapriyām |বিষ্ণুপত্নীং ক্ষমাং দেবীং মাধবীং মাধবপ্রিযাম্ ।

विष्णोः प्रियसखीं देवीं नमाम्यच्युतवल्लभाम् ॥३३॥viṣṇoḥ priyasakhīṃ devīṃ namāmyacyutavallabhām ||33||বিষ্ণোঃ প্রিযসখীং দেবীং নমাম্যচ্যুতবল্লভাম্ ॥33॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

विष्णु की पत्नी, क्षमा-स्वरूपा, माधवी, माधव की प्रिया, विष्णु की प्रिय सखी, अच्युत की वल्लभा देवी को मैं नमन करता/करती हूँ।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 34

महालक्ष्म्यै च विद्महे विष्णुपत्न्यै च धीमहि ।mahālakṣmyai ca vidmahe viṣṇupatnyai ca dhīmahi |মহালক্ষ্ম্যৈ চ বিদ্মহে বিষ্ণুপত্ন্যৈ চ ধীমহি ।

तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात् ॥३४॥tanno lakṣmīḥ pracodayāt ||34||তন্নো লক্ষ্মীঃ প্রচোদযাত্ ॥34॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

हम महालक्ष्मी को जानते हैं, विष्णु-पत्नी का ध्यान करते हैं; वे लक्ष्मी हमें प्रेरित और मार्गदर्शित करें।

यह पद साझा करें

फलश्रुति 35

श्रीवर्चस्यमायुष्यमारोग्यमाविधात् पवमानं महीयते ।śrīvarcasyamāyuṣyamārogyamāvidhāt pavamānaṃ mahīyate |শ্রীবর্চস্যমাযুষ্যমারোগ্যমাবিধাত্ পবমানং মহীযতে ।

धनं धान्यं पशुं बहुपुत्रलाभं शतसंवत्सरं दीर्घमायुः ॥३५॥dhanaṃ dhānyaṃ paśuṃ bahuputralābhaṃ śatasaṃvatsaraṃ dīrghamāyuḥ ||35||ধনং ধান্যং পশুং বহুপুত্রলাভং শতসংবত্সরং দীর্ঘমাযুঃ ॥35॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

यह श्री का तेज, दीर्घायु और आरोग्य प्रदान करे; यह पवित्र करने वाला सूक्त महिमा पाता है; धन, धान्य, पशु, अनेक सन्तानें और सौ वर्ष की दीर्घ आयु (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।

यह पद साझा करें

अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित

पाठ: संस्कृत विकिस्रोत "श्रीसूक्तम्" (संशोधन 287919) का दूसरा, "अन्यः पाठः" शीर्षक पाठ; पहले पाठ में अनेक टंकण-भूलें हैं। मन्त्र १–१५ ऋग्वेद खिल सूक्त हैं, १६ फलश्रुति। 11 नवम्बर 2026 को विकिस्रोत "श्री सूक्तम्" (संशोधन 33113), GRETIL ऋग्वेद-खिलानि (खिल २.६) और मन्त्रपुष्पम् (रामकृष्ण मठ) की OCR से मिलान। एक संशोधन: मन्त्र ९ में दुराधर्षान् → दुराधर्षां (चारों साक्ष्य)। अन्य भेद (प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रे, १३–१४ का क्रम, मम आवह आदि) संस्करण-भेद हैं, संस्करण का पाठ रखा गया। आगे के २० श्लोकों में से केवल वे दस जोड़े गए जो दोनों देवनागरी साक्ष्यों में हैं (१७–२२, ३२–३५), फलश्रुति के रूप में, संस्करण की संख्या के साथ; महालक्ष्म्यै/विष्णुपत्न्यै रूप अल्पमत पाठ है, टिप्पणी में दर्ज। श्लोकवार अर्थ: उद्योग ज्योतिष सम्पादकीय टीम द्वारा अपने शब्दों में लिखा भावार्थ (in-house paraphrase), अनुवाद नहीं।

रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।

माँ लक्ष्मी के और पाठ

इन्हीं अवसरों के लिए

प्रश्न

श्री सूक्त क्या है?

श्री (लक्ष्मी) का वैदिक सूक्त, जिसमें अग्नि जातवेदा से स्वर्णवर्णा, तेजोमयी लक्ष्मी को लाने और अलक्ष्मी, दरिद्रता व अभाव को दूर करने की प्रार्थना है।

श्री सूक्त किस देवता से जुड़ा है?

श्री सूक्त माँ लक्ष्मी से जुड़ा है। समृद्धि, कल्याण और शुभता की देवी, भगवान विष्णु की अर्धांगिनी; दीपावली और शुक्रवार को विशेष रूप से पूजित।

श्री सूक्त का अर्थ क्या है?

संक्षिप्त भावार्थ, अनुवाद नहीं। जातवेदा अग्नि से प्रार्थना है कि वे स्वर्णवर्णा, स्वर्ण-रजत मालाओं वाली, चन्द्र-सी, कभी न जाने वाली लक्ष्मी को लाएँ, जिनमें सोना, गौ, अश्व और जन मिलते हैं। हस्ति-नाद और रथों से जिनका आगमन सूचित होता है, जो पद्म पर स्थित, पद्मवर्णा, मुस्काती और सबको तृप्त करने वाली हैं, उनकी शरण ली जाती है ताकि अलक्ष्मी नष्ट हो। तप से उत्पन्न बिल्व वृक्ष से भीतरी-बाहरी अलक्ष्मी हटाने की प्रार्थना है; क्षुधा-पिपासा और ज्येष्ठा अलक्ष्मी घर से निकाली जाती हैं; गन्धद्वारा, दुराधर्षा, नित्यपुष्टा श्री का आवाहन है; कर्दम और चिक्लीत से माता श्री को कुल में बसाने को कहा गया है। फलश्रु…

श्री सूक्त का स्रोत क्या है?

ऋग्वेद (शाकल शाखा) — Rigveda khila (appendix) recited after 5.87. परम्परा: वैदिक।

क्या श्री सूक्त के अलग-अलग संस्करण हैं?

ऋग्वेद खिल में पन्द्रह मन्त्र हैं; सोलहवाँ (यः शुचिः) फलश्रुति है, और पाठ-परम्परा में कुछ से लेकर बीस तक और श्लोक जोड़े जाते हैं (पद्मानने, अश्वदायि, धनमग्निः, वैनतेय, न क्रोधो, सरसिजनिलये, विष्णुपत्नीं, लक्ष्मी गायत्री, श्रीवर्चस्यम्; दक्षिण की पुस्तकों में या सा पद्मासनस्था, लक्ष्मीं क्षीरसमुद्र, सिद्धलक्ष्मीः, वरांकुशौ, सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये, ऋणरोगादि भी)। यहाँ केवल वे परिशिष्ट श्लोक हैं जो दोनों विकिस्रोत प्रतिलिपियों में हैं। १३–१४ का क्रम और म आवह/मम आवह, प्रबोधिनीम्/प्रमोदिनीम्, राष्ट्रे/सुराष्ट्रे, कुले/गृहे, महालक्ष्म्यै/महालक्ष्मी जैसे पाठ संस्करणों में भिन्न हैं।

व्हाट्सऐप