कनकधारा स्तोत्र Kanakadhara Stotram
लक्ष्मी की "कनकधारा" स्तुति: अठारह श्लोकों में उनके कटाक्ष की महिमा, जो विष्णु पर टिका रहता है और सम्पत्ति-कल्याण देता है; अन्त में नमस्कार और नित्य पाठ का फल। परम्परा कहती है कि शङ्कर ने एक निर्धन स्त्री के लिए इसे गाया और सोने के आँवले बरसे।
- देवता माँ लक्ष्मी
- प्रकार स्तोत्र
- भाषा संस्कृत
- परम्परा स्मार्त
- स्रोत श्री शंकराचार्य ग्रन्थावली, खण्ड 18 — श्री वाणी विलास प्रेस, श्रीरंगम — Vol. 18, pp. 70–74 (scan pages 82–86)
स्रोत-आधारित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
श्लोक 1
अङ्गं हरे पुलकभूषणमाश्रयन्तीaṅgaṃ hare pulakabhūṣaṇamāśrayantīஅங்கம் ஹரே புலகபூஷணமாஶ்ரயந்தீ
भृङ्गाङ्गनेव मुकुलाभरणं तमालम् ।bhṛṅgāṅganeva mukulābharaṇaṃ tamālam |ப்ருங்காங்கநேவ முகுலாபரணம் தமாலம் ।
अङ्गीकृताखिलविभूतिरपाङ्गलीलाaṅgīkṛtākhilavibhūtirapāṅgalīlāஅங்கீக்ருதாகிலவிபூதிரபாங்கலீலா
माङ्गल्यदास्तु मम मङ्गलदेवतायाः ॥ १ ॥māṅgalyadāstu mama maṅgaladevatāyāḥ || 1 ||மாங்கல்யதாஸ்து மம மங்கலதேவதாயாஃ ॥ 1 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
जैसे भ्रमरी कलियों से सजे तमाल वृक्ष का आश्रय लेती है, वैसे ही उनकी लीलामयी तिरछी दृष्टि रोमांच से सजे हरि के अंग पर टिकी है। मंगल की देवी की वह समस्त ऐश्वर्य वाली दृष्टि मुझे मंगल प्रदान करे।
श्लोक 2
मुग्धा मुहुर्विदधती वदने मुरारेःmugdhā muhurvidadhatī vadane murāreḥமுக்தா முஹுர்விதததீ வதநே முராரேஃ
प्रेमत्रपाप्रणिहितानि गतागतानि ।prematrapāpraṇihitāni gatāgatāni |ப்ரேமத்ரபாப்ரணிஹிதாநி கதாகதாநி ।
मालादृशोर्मधुकरीव महोत्पले याmālādṛśormadhukarīva mahotpale yāமாலாத்ருஶோர்மதுகரீவ மஹோத்பலே யா
सा मे श्रियं दिशतु सागरसम्भवायाः ॥ २ ॥sā me śriyaṃ diśatu sāgarasambhavāyāḥ || 2 ||ஸா மே ஶ்ரியம் திஶது ஸாகரஸம்பவாயாஃ ॥ 2 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
जैसे भ्रमरी बड़े नील कमल पर मँडराती है, वैसे ही उनकी मुग्ध दृष्टि प्रेम और लज्जा से प्रेरित होकर बार-बार मुरारि के मुख पर जाती और लौटती है। सागर से उत्पन्न देवी की वह दृष्टि-माला मुझे श्री प्रदान करे।
श्लोक 3
विश्वामरेन्द्रपदविभ्रमदानदक्ष-viśvāmarendrapadavibhramadānadakṣa-விஶ்வாமரேந்த்ரபதவிப்ரமதாநதக்ஷ-
मानन्दहेतुरधिकं मुरविद्विषोऽपि ।mānandaheturadhikaṃ muravidviṣo'pi |மாநந்தஹேதுரதிகம் முரவித்விஷோபி ।
ईषन्निषीदतु मयि क्षणमीक्षणार्द्ध-īṣanniṣīdatu mayi kṣaṇamīkṣaṇārddha-ஈஷந்நிஷீதது மயி க்ஷணமீக்ஷணார்த்த-
मिन्दीवरोदरसहोदरमिन्दिरायाः ॥ ३ ॥mindīvarodarasahodaramindirāyāḥ || 3 ||மிந்தீவரோதரஸஹோதரமிந்திராயாஃ ॥ 3 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
इन्दिरा (लक्ष्मी) की नील कमल के भीतरी भाग जैसी आधी दृष्टि, जो सब देवताओं पर इन्द्र का पद देने में समर्थ है और मुर के शत्रु विष्णु को भी अत्यन्त आनन्द देती है, क्षण भर के लिए थोड़ी-सी मुझ पर भी ठहरे।
श्लोक 4
आमीलिताक्षमधिगम्य मुदा मुकुन्द-āmīlitākṣamadhigamya mudā mukunda-ஆமீலிதாக்ஷமதிகம்ய முதா முகுந்த-
मानन्दकन्दमनिमेषमनङ्गतन्त्रम् ।mānandakandamanimeṣamanaṅgatantram |மாநந்தகந்தமநிமேஷமநங்கதந்த்ரம் ।
आकेकरस्थितकनीनिकपक्ष्मनेत्रंākekarasthitakanīnikapakṣmanetraṃஆகேகரஸ்திதகநீநிகபக்ஷ்மநேத்ரம்
भूत्यै भवेन्मम भुजङ्गशयाङ्गनायाः ॥ ४ ॥bhūtyai bhavenmama bhujaṅgaśayāṅganāyāḥ || 4 ||பூத்யை பவேந்மம புஜங்கஶயாங்கநாயாஃ ॥ 4 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आनन्द के मूल मुकुन्द को पाकर हर्ष से अधखुली, प्रेम के वश में अपलक देखती, कोरों में ठहरी पुतलियों और पलकों वाली, शेषशायी विष्णु की पत्नी की वह आँख मेरे कल्याण के लिए हो।
श्लोक 5
बाह्वन्तरे मधुजितः श्रितकौस्तुभेयाbāhvantare madhujitaḥ śritakaustubheyāபாஹ்வந்தரே மதுஜிதஃ ஶ்ரிதகௌஸ்துபேயா
हारावलीव हरिनीलमयी विभाति ।hārāvalīva harinīlamayī vibhāti |ஹாராவலீவ ஹரிநீலமயீ விபாதி ।
कामप्रदा भगवतोऽपि कटाक्षमालाkāmapradā bhagavato'pi kaṭākṣamālāகாமப்ரதா பகவதோபி கடாக்ஷமாலா
कल्याणमावहतु मे कमलालयायाः ॥ ५ ॥kalyāṇamāvahatu me kamalālayāyāḥ || 5 ||கல்யாணமாவஹது மே கமலாலயாயாஃ ॥ 5 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
उनकी कटाक्ष-माला मधु के संहारक के वक्ष पर, जहाँ कौस्तुभ मणि है, इन्द्रनील मणियों के हार जैसी चमकती है और भगवान की भी कामनाएँ पूरी करती है। कमल में निवास करने वाली देवी की वह दृष्टि मेरा कल्याण करे।
श्लोक 6
कालाम्बुदालिललितोरसि कैटभारे-kālāmbudālilalitorasi kaiṭabhāre-காலாம்புதாலிலலிதோரஸி கைடபாரே-
र्धाराधरे स्फुरति यत्तटिदङ्गनेव ।rdhārādhare sphurati yattaṭidaṅganeva |ர்தாராதரே ஸ்புரதி யத்தடிதங்கநேவ ।
मातुः समस्तजगता महनीयमूर्ति-mātuḥ samastajagatā mahanīyamūrti-மாதுஃ ஸமஸ்தஜகதா மஹநீயமூர்தி-
र्भद्राणि मे दिशतु भार्गवनन्दनायाः ॥ ६ ॥rbhadrāṇi me diśatu bhārgavanandanāyāḥ || 6 ||ர்பத்ராணி மே திஶது பார்கவநந்தநாயாஃ ॥ 6 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
वे कैटभ के संहारक के मेघमाला जैसे साँवले, सुन्दर वक्ष पर बादल में बिजली की तरह चमकती हैं। समस्त जगत की माता, भृगु-पुत्री का वह पूज्य स्वरूप मुझे कल्याण प्रदान करे।
श्लोक 7
प्राप्तं पदं प्रथमतः खलु यत्प्रभावा-prāptaṃ padaṃ prathamataḥ khalu yatprabhāvā-ப்ராப்தம் பதம் ப்ரதமதஃ கலு யத்ப்ரபாவா-
न्माङ्गल्यभाजि मधुमाथिनि मन्मथेन ।nmāṅgalyabhāji madhumāthini manmathena |ந்மாங்கல்யபாஜி மதுமாதிநி மந்மதேந ।
मय्यापतेत्तदिह मन्थरमीक्षणार्धंmayyāpatettadiha mantharamīkṣaṇārdhaṃமய்யாபதேத்ததிஹ மந்தரமீக்ஷணார்தம்
मन्दालसं मकरालयकन्यकायाः ॥ ७ ॥mandālasaṃ makarālayakanyakāyāḥ || 7 ||மந்தாலஸம் மகராலயகந்யகாயாஃ ॥ 7 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
जिसकी दृष्टि के प्रभाव से कामदेव ने पहली बार मंगलमय मधुसूदन विष्णु में स्थान पाया, सागर-कन्या की वह धीमी, अलसाई आधी दृष्टि यहाँ मुझ पर पड़े।
श्लोक 8
दद्याद्दयानुपवनो द्रविणाम्बुधारा-dadyāddayānupavano draviṇāmbudhārā-தத்யாத்தயாநுபவநோ த்ரவிணாம்புதாரா-
मस्मिन्न किञ्चन विहंगशिशौ विषण्णे ।masminna kiñcana vihaṃgaśiśau viṣaṇṇe |மஸ்மிந்ந கிஞ்சந விஹம்கஶிஶௌ விஷண்ணே ।
दुष्कर्मधर्ममपनीय चिराय दूरंduṣkarmadharmamapanīya cirāya dūraṃதுஷ்கர்மதர்மமபநீய சிராய தூரம்
नारायणप्रणयिनीनयनाम्बुवाहः ॥ ८ ॥nārāyaṇapraṇayinīnayanāmbuvāhaḥ || 8 ||நாராயணப்ரணயிநீநயநாம்புவாஹஃ ॥ 8 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
नारायण की प्रिया के नेत्र-रूपी मेघ, दया-रूपी पवन से प्रेरित होकर, मेरे पिछले दुष्कर्मों को सदा के लिए दूर हटा दें और मुझ असहाय, उदास पक्षी-शावक पर धन की धारा बरसाएँ।
श्लोक 9
इष्टाविशिष्टमतयोऽपि यया दयार्द्र-iṣṭāviśiṣṭamatayo'pi yayā dayārdra-இஷ்டாவிஶிஷ்டமதயோபி யயா தயார்த்ர-
दृष्ट्या त्रिविष्टपपदं सुलभं लभन्ते ।dṛṣṭyā triviṣṭapapadaṃ sulabhaṃ labhante |த்ருஷ்ட்யா த்ரிவிஷ்டபபதம் ஸுலபம் லபந்தே ।
दृष्टिः प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टांdṛṣṭiḥ prahṛṣṭakamalodaradīptiriṣṭāṃத்ருஷ்டிஃ ப்ரஹ்ருஷ்டகமலோதரதீப்திரிஷ்டாம்
पुष्टिं कृषीष्ट मम पुष्करविष्टरायाः ॥ ९ ॥puṣṭiṃ kṛṣīṣṭa mama puṣkaraviṣṭarāyāḥ || 9 ||புஷ்டிம் க்ருஷீஷ்ட மம புஷ்கரவிஷ்டராயாஃ ॥ 9 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
उनकी दया से भीगी दृष्टि से साधारण बुद्धि वाले भी सहज ही स्वर्ग पा लेते हैं। कमलासना देवी की खिले कमल के भीतरी भाग जैसी उज्ज्वल वह दृष्टि मुझे मनचाही पुष्टि दे।
श्लोक 10
गीर्देवतेति गरुडध्वजसुन्दरीतिgīrdevateti garuḍadhvajasundarītiகீர்தேவதேதி கருடத்வஜஸுந்தரீதி
शाकम्भरीति शशिशेखरवल्लभेति ।śākambharīti śaśiśekharavallabheti |ஶாகம்பரீதி ஶஶிஶேகரவல்லபேதி ।
सृष्टिस्थितिप्रलयकेलिषु संस्थितायैsṛṣṭisthitipralayakeliṣu saṃsthitāyaiஸ்ருஷ்டிஸ்திதிப்ரலயகேலிஷு ஸம்ஸ்திதாயை
तस्यै नमस्त्रिभुवनैकगुरोस्तरुण्यै ॥ १० ॥tasyai namastribhuvanaikagurostaruṇyai || 10 ||தஸ்யை நமஸ்த்ரிபுவநைககுரோஸ்தருண்யை ॥ 10 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
उन्हें वाणी की देवी, गरुड़ध्वज विष्णु की सुन्दरी, शाकम्भरी और चन्द्रशेखर शिव की प्रिया कहा जाता है। सृष्टि, स्थिति और प्रलय की लीला में स्थित, तीनों लोकों के एकमात्र गुरु की उस तरुणी पत्नी को नमस्कार।
श्लोक 11
श्रुत्यै नमोऽस्तु शुभकर्मफलप्रसूत्यैśrutyai namo'stu śubhakarmaphalaprasūtyaiஶ்ருத்யை நமோஸ்து ஶுபகர்மபலப்ரஸூத்யை
रत्यै नमोऽस्तु रमणीयगुणार्णवायै ।ratyai namo'stu ramaṇīyaguṇārṇavāyai |ரத்யை நமோஸ்து ரமணீயகுணார்ணவாயை ।
शक्त्यै नमोऽस्तु शतपत्रनिकेतनायैśaktyai namo'stu śatapatraniketanāyaiஶக்த்யை நமோஸ்து ஶதபத்ரநிகேதநாயை
पुष्ट्यै नमोऽस्तु पुरुषोत्तमवल्लभायै ॥ ११ ॥puṣṭyai namo'stu puruṣottamavallabhāyai || 11 ||புஷ்ட்யை நமோஸ்து புருஷோத்தமவல்லபாயை ॥ 11 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
शुभ कर्मों का फल देने वाली श्रुति (वेद) को नमस्कार; मनोहर गुणों की सागर रति को नमस्कार; शतदल कमल में रहने वाली शक्ति को नमस्कार; पुरुषोत्तम की प्रिया पुष्टि को नमस्कार।
श्लोक 12
नमोऽस्तु नालीकनिभाननायैnamo'stu nālīkanibhānanāyaiநமோஸ்து நாலீகநிபாநநாயை
नमोऽस्तु दुग्धोदधिजन्मभूम्यै ।namo'stu dugdhodadhijanmabhūmyai |நமோஸ்து துக்தோததிஜந்மபூம்யை ।
नमोऽस्तु सोमामृतसोदरायैnamo'stu somāmṛtasodarāyaiநமோஸ்து ஸோமாம்ருதஸோதராயை
नमोऽस्तु नारायणवल्लभायै ॥ १२ ॥namo'stu nārāyaṇavallabhāyai || 12 ||நமோஸ்து நாராயணவல்லபாயை ॥ 12 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
कमल-जैसे मुख वाली को नमस्कार; क्षीरसागर में जन्म लेने वाली को नमस्कार; चन्द्रमा और अमृत की बहन को नमस्कार; नारायण की प्रिया को नमस्कार।
श्लोक 13
सपत्कराणि सकलेन्द्रियनन्दनानिsapatkarāṇi sakalendriyanandanāniஸபத்கராணி ஸகலேந்த்ரியநந்தநாநி
साम्राज्यदानविभवानि सरोरुहाक्षि ।sāmrājyadānavibhavāni saroruhākṣi |ஸாம்ராஜ்யதாநவிபவாநி ஸரோருஹாக்ஷி ।
त्वद्वन्दनानि दुरिताहरणोद्यतानिtvadvandanāni duritāharaṇodyatāniத்வத்வந்தநாநி துரிதாஹரணோத்யதாநி
मामेव मातरनिशं कलयन्तु मान्ये ॥ १३ ॥māmeva mātaraniśaṃ kalayantu mānye || 13 ||மாமேவ மாதரநிஶம் கலயந்து மாந்யே ॥ 13 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
हे कमलनयनी, पूज्य माता, आपको किए गए प्रणाम, जो सम्पत्ति देते हैं, सब इन्द्रियों को आनन्द देते हैं, साम्राज्य का वैभव देते हैं और पापों को हरने को तत्पर हैं, सदा मेरे साथ रहें।
श्लोक 14
यत्कटाक्षसमुपासनाविधिःyatkaṭākṣasamupāsanāvidhiḥயத்கடாக்ஷஸமுபாஸநாவிதிஃ
सेवकस्य सकलार्थसम्पदः ।sevakasya sakalārthasampadaḥ |ஸேவகஸ்ய ஸகலார்தஸம்பதஃ ।
संतनोति वचनाङ्गमानसै-saṃtanoti vacanāṅgamānasai-ஸம்தநோதி வசநாங்கமாநஸை-
स्त्वां मुरारिहृदयेश्वरीं भजे ॥ १४ ॥stvāṃ murārihṛdayeśvarīṃ bhaje || 14 ||ஸ்த்வாம் முராரிஹ்ருதயேஶ்வரீம் பஜே ॥ 14 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
मैं वाणी, शरीर और मन से आपको, मुरारि के हृदय की स्वामिनी को, भजता/भजती हूँ, जिनकी कृपा-दृष्टि की उपासना सेवक को सब प्रयोजन और सम्पत्तियाँ देती है।
श्लोक 15
सरसिजनिलये सरोजहस्तेsarasijanilaye sarojahasteஸரஸிஜநிலயே ஸரோஜஹஸ்தே
धवलतमांशुकगन्धमाल्यशोभे ।dhavalatamāṃśukagandhamālyaśobhe |தவலதமாம்ஶுககந்தமால்யஶோபே ।
भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञेbhagavati harivallabhe manojñeபகவதி ஹரிவல்லபே மநோஜ்ஞே
त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम् ॥ १५ ॥tribhuvanabhūtikari prasīda mahyam || 15 ||த்ரிபுவநபூதிகரி ப்ரஸீத மஹ்யம் ॥ 15 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
हे कमल में निवास करने वाली, हाथ में कमल लिए, अति श्वेत वस्त्र, सुगन्ध और मालाओं से शोभित, हे भगवती, हरि-प्रिया, मनोहर, तीनों लोकों को समृद्धि देने वाली, मुझ पर प्रसन्न होइए।
श्लोक 16
दिग्हस्तिभिः कनककुम्भमुखावसृष्टdighastibhiḥ kanakakumbhamukhāvasṛṣṭaதிக்ஹஸ்திபிஃ கநககும்பமுகாவஸ்ருஷ்ட
स्वर्वाहिनीविमलचारुजलाप्लुताङ्गीम् ।svarvāhinīvimalacārujalāplutāṅgīm |ஸ்வர்வாஹிநீவிமலசாருஜலாப்லுதாங்கீம் ।
प्रातर्नमामि जगता जननीमशेषprātarnamāmi jagatā jananīmaśeṣaப்ராதர்நமாமி ஜகதா ஜநநீமஶேஷ
लोकाधिनाथगृहिणीममृताब्धिपुत्रीम् ॥ १६ ॥lokādhināthagṛhiṇīmamṛtābdhiputrīm || 16 ||லோகாதிநாதக்ருஹிணீமம்ருதாப்திபுத்ரீம் ॥ 16 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
प्रातःकाल मैं जगत की माता, समस्त लोकों के स्वामी की पत्नी, अमृत-सागर की पुत्री को प्रणाम करता/करती हूँ, जिनका शरीर दिग्गजों द्वारा सोने के कलशों से उँडेले गए स्वर्ग-गंगा के निर्मल, सुन्दर जल से नहाया हुआ है।
श्लोक 17
कमले कमलाक्षवल्लभे त्वंkamale kamalākṣavallabhe tvaṃகமலே கமலாக்ஷவல்லபே த்வம்
करुणापूरतरङ्गितैरपाङ्गैः ।karuṇāpūrataraṅgitairapāṅgaiḥ |கருணாபூரதரங்கிதைரபாங்கைஃ ।
अवलोकय मामकिञ्चनानांavalokaya māmakiñcanānāṃஅவலோகய மாமகிஞ்சநாநாம்
प्रथमं पात्रमकृत्रिमं दयायाः ॥ १७ ॥prathamaṃ pātramakṛtrimaṃ dayāyāḥ || 17 ||ப்ரதமம் பாத்ரமக்ருத்ரிமம் தயாயாஃ ॥ 17 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
हे कमला, कमलनयन विष्णु की प्रिया, करुणा की बाढ़ से लहराती तिरछी दृष्टि से मेरी ओर देखिए, क्योंकि निर्धनों में मैं आपकी दया का पहला और सच्चा पात्र हूँ।
श्लोक 18
स्तुवन्ति ये स्तुतिभिरमीभिरन्वहंstuvanti ye stutibhiramībhiranvahaṃஸ்துவந்தி யே ஸ்துதிபிரமீபிரந்வஹம்
त्रयीमयीं त्रिभुवनमातरं रमाम् ।trayīmayīṃ tribhuvanamātaraṃ ramām |த்ரயீமயீம் த்ரிபுவநமாதரம் ரமாம் ।
गुणाधिका गुरुतरभाग्यभाजिनोguṇādhikā gurutarabhāgyabhājinoகுணாதிகா குருதரபாக்யபாஜிநோ
भवन्ति ते भुवि बुधभाविताशयाः ॥ १८ ॥bhavanti te bhuvi budhabhāvitāśayāḥ || 18 ||பவந்தி தே புவி புதபாவிதாஶயாஃ ॥ 18 ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
जो लोग प्रतिदिन इन स्तुतियों से त्रयी-स्वरूपा, तीनों लोकों की माता रमा (लक्ष्मी) की स्तुति करते हैं, वे गुणों में श्रेष्ठ, बड़े भाग्य के भागी होते हैं और विद्वान उनके भावों का आदर करते हैं (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।
19
इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविंदभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ कनकधारास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgoviṃdabhagavatpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau kanakadhārāstotraṃ sampūrṇam ||இதி ஶ்ரீமத்பரமஹம்ஸபரிவ்ராஜகாசார்யஸ்ய ஶ்ரீகோவிம்தபகவத்பூஜ்யபாதஶிஷ்யஸ்ய ஶ்ரீமச்சங்கரபகவதஃ க்ருதௌ கநகதாராஸ்தோத்ரம் ஸம்பூர்ணம் ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
इस प्रकार परमहंस परिव्राजकाचार्य, पूज्य श्री गोविन्द भगवत्पाद के शिष्य श्री शंकर भगवान की रचना कनकधारा स्तोत्र पूर्ण हुआ।
अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
पाठ: श्री शङ्कराचार्य ग्रन्थावली, खण्ड 18 (स्तोत्राणि, द्वितीय भाग), श्री वाणी विलास प्रेस, मुद्रित पृ. 70–74 (स्कैन पृष्ठ 82–86), संस्कृत विकिस्रोत पर प्रमाणित; 18 श्लोक और पुष्पिका। 11 नवम्बर 2026 को अर्धश्लोक-स्तर पर मिलान: (ख) विकिस्रोत कनकधारास्तोत्रम् (संशोधन 399053, 22 श्लोक): 21 समान, 15 भिन्न; (ग) बृहत्स्तोत्ररत्नाकर 1912 (निर्णयसागर) djvu 177–179, OCR, 16 श्लोक भिन्न क्रम में: 3 समान, 23 भिन्न। तीन सुधार: श्लोक 5 बाह्वन्तरे और श्लोक 7 मय्यापतेत्तदिह (स्कैन में यही छपा है; प्रतिलिपि-भूल), श्लोक 6 ललितोरसि (मुद्रण में ललितारसि छपा है, दोनों साक्ष्य और सन्धि ललितोरसि देते हैं)। शेष भेद (हरे/हरेः, सपत्कराणि, जलाप्लुताङ्गीम्, भाग्यभाजिनो आदि) संस्करण के पाठ के रूप में रखे गए; विकिस्रोत के चार और 1912 के तीन अतिरिक्त श्लोक इस संस्करण में नहीं हैं। श्लोकवार अर्थ: उद्योग ज्योतिष सम्पादकीय टीम द्वारा अपने शब्दों में लिखा भावार्थ (in-house paraphrase), अनुवाद नहीं।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
माँ लक्ष्मी के और पाठ
- आरती · माँ लक्ष्मी ॐ जय लक्ष्मी माता Om Jai Lakshmi Mata
- चालीसा · माँ लक्ष्मी श्री लक्ष्मी चालीसा Shri Lakshmi Chalisa
- मन्त्र · माँ लक्ष्मी ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः Om Shreem Mahalakshmyai Namah
- पूजा विधि · माँ लक्ष्मी दिवाली लक्ष्मी-गणेश पूजा विधि: चरण-दर-चरण Diwali Lakshmi–Ganesh Puja Vidhi: Step-by-Step Guide
- बीज मन्त्र · माँ लक्ष्मी श्रीं (लक्ष्मी बीज) Shreem (bija of Lakshmi)
इन्हीं अवसरों के लिए
- आरती · भगवान विष्णु ॐ जय जगदीश हरे Om Jai Jagdish Hare
- स्तोत्र · माँ अन्नपूर्णा अन्नपूर्णा स्तोत्र Annapurna Stotram
- पूजा विधि · भगवान धन्वन्तरि धनतेरस पूजा विधि: धन्वंतरि, कुबेर, लक्ष्मी पूजन और यम दीपदान Dhanteras Puja Vidhi: Dhanvantari, Kuber, Lakshmi and Yama Deepdaan
- शान्ति मन्त्र असतो मा सद्गमय Asato Ma Sadgamaya
- सहस्रनाम · ललिता त्रिपुरसुन्दरी ललिता सहस्रनाम स्तोत्र Lalita Sahasranama Stotram
- स्तुति · माँ दुर्गा सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये Sarva Mangala Mangalye
- बीज मन्त्र · शुक्र देव शुक्र बीज मन्त्र Shukra Beej Mantra
प्रश्न
कनकधारा स्तोत्र क्या है?
लक्ष्मी की "कनकधारा" स्तुति: अठारह श्लोकों में उनके कटाक्ष की महिमा, जो विष्णु पर टिका रहता है और सम्पत्ति-कल्याण देता है; अन्त में नमस्कार और नित्य पाठ का फल। परम्परा कहती है कि शङ्कर ने एक निर्धन स्त्री के लिए इसे गाया और सोने के आँवले बरसे।
कनकधारा स्तोत्र किस देवता से जुड़ा है?
कनकधारा स्तोत्र माँ लक्ष्मी से जुड़ा है। समृद्धि, कल्याण और शुभता की देवी, भगवान विष्णु की अर्धांगिनी; दीपावली और शुक्रवार को विशेष रूप से पूजित।
कनकधारा स्तोत्र का अर्थ क्या है?
संक्षिप्त भावार्थ, अनुवाद नहीं। जो हरि के पुलकित अंग पर वैसे ही विराजती हैं जैसे कलियों से सजे तमाल पर भ्रमरी, वे मंगलदेवता मुझे मंगल दें। समुद्र से उत्पन्न लक्ष्मी की दृष्टि, जो मुरारि के मुख पर लज्जा और प्रेम से आती-जाती है, मुझे श्री दे। नीलकमल-सी इन्दिरा की अर्ध-दृष्टि, जो देवों को भी इन्द्रपद देती है और विष्णु को आनन्दित करती है, क्षण भर मुझ पर ठहरे। मुकुन्द पर टिकी उनकी अधखुली प्रेमभरी आँखें और विष्णु के वक्ष पर पड़ती कटाक्ष-माला मुझे कल्याण दें। मेघ-श्याम विष्णु के वक्ष पर बिजली-सी चमकती भार्गवनन्दिनी, सब जगत की माता, मुझे भद्र दें और उनकी मन्द अलसाई अर्ध-दृष्टि मुझ पर पड़े। उनके नेत…
कनकधारा स्तोत्र का स्रोत क्या है?
श्री शंकराचार्य ग्रन्थावली, खण्ड 18 — श्री वाणी विलास प्रेस, श्रीरंगम — Vol. 18, printed pp. 70–74 (scan pages 82–86). परम्परा: स्मार्त।
क्या कनकधारा स्तोत्र के अलग-अलग संस्करण हैं?
यह स्तोत्र 18, 21 और 22 श्लोकों के रूपों में मिलता है; यहाँ वाणी विलास का 18-श्लोक पाठ है। विकिस्रोत की प्रतिलिपि श्लोक 12 के बाद नमोऽस्तु हेमाम्बुजपीठिकायै, नमोऽस्तु देव्यै भृगुनन्दनायै, नमोऽस्तु कान्त्यै कमलेक्षणायै और अन्त से पहले देवि प्रसीद जगदीश्वरि जोड़ती है; 1912 के बृहत्स्तोत्ररत्नाकर में 16 श्लोकों का "कनक(लक्ष्मी)स्तव" है जिसमें तीन अतिरिक्त नमोऽस्तु श्लोक हैं, इस संस्करण के 13–17 नहीं हैं, श्लोक 3, 8, 9 अन्य स्थान पर हैं और कई पाठ भिन्न हैं (आमीलितार्द्धम्, निषण्णे, गरुडजभामिनीति, प्रलयसिद्धिषु, गुणाश्रयायै)। छोटे भेद: अङ्गं हरे / हरेः, सपत्कराणि / सम्पत्कराणि, दिग्हस्तिभिः / दिग्घस्तिभिः, भाग्यभाजिनो / भागिनो।