लिङ्गाष्टकम् Lingashtakam
शिवलिंग की स्तुति के आठ श्लोक, जिनमें प्रत्येक 'तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्' पर समाप्त होता है।
- देवता भगवान शिव
- प्रकार अष्टकम्
- भाषा संस्कृत
- परम्परा शैव
- स्रोत पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Traditional stotra (author not firmly established)
प्रचलित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
श्लोक 1
ब्रह्ममुरारिसुरार्चितलिङ्गं निर्मलभासितशोभितलिङ्गम् ।brahmamurārisurārcitaliṅgaṃ nirmalabhāsitaśobhitaliṅgam |
जन्मजदुःखविनाशकलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥janmajaduḥkhavināśakaliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
ब्रह्मा, विष्णु और देवताओं द्वारा पूजित, निर्मल प्रकाश से शोभित, जन्म से उत्पन्न दुःखों का नाश करने वाले उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
श्लोक 2
देवमुनिप्रवरार्चितलिङ्गं कामदहं करुणाकरलिङ्गम् ।devamunipravarārcitaliṅgaṃ kāmadahaṃ karuṇākaraliṅgam |
रावणदर्पविनाशनलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥rāvaṇadarpavināśanaliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
श्रेष्ठ देवताओं और मुनियों द्वारा पूजित, कामदेव को भस्म करने वाले, करुणा के भण्डार, रावण के अहंकार का नाश करने वाले उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
श्लोक 3
सर्वसुगन्धिसुलेपितलिङ्गं बुद्धिविवर्धनकारणलिङ्गम् ।sarvasugandhisulepitaliṅgaṃ buddhivivardhanakāraṇaliṅgam |
सिद्धसुरासुरवन्दितलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥siddhasurāsuravanditaliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
सब प्रकार के सुगन्धित लेपों से लिप्त, बुद्धि की वृद्धि के कारण, सिद्धों, देवताओं और असुरों द्वारा वन्दित उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
श्लोक 4
कनकमहामणिभूषितलिङ्गं फणिपतिवेष्टितशोभितलिङ्गम् ।kanakamahāmaṇibhūṣitaliṅgaṃ phaṇipativeṣṭitaśobhitaliṅgam |
दक्षसुयज्ञविनाशनलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥dakṣasuyajñavināśanaliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
सोने और बहुमूल्य मणियों से सजे, नागराज के लिपटे होने से शोभित, दक्ष के यज्ञ का विनाश करने वाले उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
श्लोक 5
कुङ्कुमचन्दनलेपितलिङ्गं पङ्कजहारसुशोभितलिङ्गम् ।kuṅkumacandanalepitaliṅgaṃ paṅkajahārasuśobhitaliṅgam |
सञ्चितपापविनाशनलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥sañcitapāpavināśanaliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
कुमकुम और चन्दन से लेपित, कमलों की मालाओं से सुशोभित, संचित पापों का नाश करने वाले उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
श्लोक 6
देवगणार्चितसेवितलिङ्गं भावैर्भक्तिभिरेव च लिङ्गम् ।devagaṇārcitasevitaliṅgaṃ bhāvairbhaktibhireva ca liṅgam |
दिनकरकोटिप्रभाकरलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥dinakarakoṭiprabhākaraliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
देवगणों द्वारा भाव और भक्ति से पूजित और सेवित, करोड़ों सूर्यों के समान प्रकाशमान उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
श्लोक 7
अष्टदलोपरिवेष्टितलिङ्गं सर्वसमुद्भवकारणलिङ्गम् ।aṣṭadalopariveṣṭitaliṅgaṃ sarvasamudbhavakāraṇaliṅgam |
अष्टदरिद्रविनाशितलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥aṣṭadaridravināśitaliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
अष्टदल कमल से घिरे, सबकी उत्पत्ति के कारण, आठ प्रकार की दरिद्रता का नाश करने वाले उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
श्लोक 8
सुरगुरुसुरवरपूजितलिङ्गं सुरवनपुष्पसदार्चितलिङ्गम् ।suragurusuravarapūjitaliṅgaṃ suravanapuṣpasadārcitaliṅgam |
परात्परं परमात्मकलिङ्गं तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम् ॥parātparaṃ paramātmakaliṅgaṃ tatpraṇamāmi sadāśivaliṅgam ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
देवगुरु बृहस्पति और श्रेष्ठ देवताओं द्वारा पूजित, देवताओं के उपवन के पुष्पों से सदा अर्चित, परात्पर परमात्मा-स्वरूप उस सदाशिव-लिंग को मैं सदा प्रणाम करता/करती हूँ।
फलश्रुति
लिङ्गाष्टकमिदं पुण्यं यः पठेच्छिवसन्निधौ ।liṅgāṣṭakamidaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhecchivasannidhau |
शिवलोकमवाप्नोति शिवेन सह मोदते ॥śivalokamavāpnoti śivena saha modate ||
इस श्लोक/पद का अर्थ
जो इस पुण्य लिंगाष्टक का शिव के सान्निध्य में पाठ करता है, वह शिवलोक को प्राप्त होता है और शिव के साथ आनन्दित रहता है (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।
अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ
श्लोकवार अर्थ: उद्योग ज्योतिष सम्पादकीय टीम द्वारा अपने शब्दों में लिखा भावार्थ (in-house paraphrase), अनुवाद नहीं।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
भगवान शिव के और पाठ
- मन्त्र · भगवान शिव महामृत्युंजय मंत्र Mahamrityunjaya Mantra
- मूल मन्त्र · भगवान शिव ॐ नमः शिवाय (पंचाक्षरी मन्त्र) Om Namah Shivaya (Panchakshari Mantra)
- चालीसा · भगवान शिव श्री शिव चालीसा Shri Shiv Chalisa
- स्तुति · भगवान शिव कर्पूरगौरं करुणावतारं Karpura Gauram Karunavataram
- अष्टकम् · भगवान शिव श्री रुद्राष्टकम् Shri Rudrashtakam
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव पञ्चाक्षर स्तोत्रम् Shiva Panchakshara Stotram
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव ताण्डव स्तोत्र Shiva Tandava Stotram
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव महिम्न स्तोत्र Shiva Mahimna Stotram
इन्हीं अवसरों के लिए
- गायत्री मन्त्र · भगवान शिव रुद्र गायत्री (शिव गायत्री) Rudra Gayatri (Shiva Gayatri)
- अष्टकम् · भगवान शिव बिल्वाष्टकम् Bilvashtakam
- पूजा विधि · भगवान शिव महाशिवरात्रि पूजा विधि: अभिषेक और चार प्रहर पूजा Maha Shivaratri Puja Vidhi: Abhishek and Four Prahar Worship
- अष्टकम् · काल भैरव कालभैरव अष्टकम् Kalabhairava Ashtakam
- चालीसा · माँ पार्वती श्री पार्वती चालीसा Shri Parvati Chalisa
- आरती · भगवान शिव ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) Om Jai Shiv Omkara (Shiv Aarti)
- स्तोत्र · भगवान शिव निर्वाण षट्कम् Nirvana Shatakam
- आरती · भगवान शिव लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) Lavthavti Vikrala (Shankarachi Aarti)
प्रश्न
लिङ्गाष्टकम् क्या है?
शिवलिंग की स्तुति के आठ श्लोक, जिनमें प्रत्येक 'तत्प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्' पर समाप्त होता है।
लिङ्गाष्टकम् किस देवता से जुड़ा है?
लिङ्गाष्टकम् भगवान शिव से जुड़ा है। महादेव — कल्याणकारी, योगेश्वर और परिवर्तन के देवता; शैव परम्पराओं के केन्द्रीय आराध्य।
लिङ्गाष्टकम् का अर्थ क्या है?
मैं उस सदाशिव लिंग को प्रणाम करता/करती हूँ — जिसकी ब्रह्मा, विष्णु और देवता पूजा करते हैं, जो निर्मल और प्रकाशमान है, जो जन्म के दुःखों का नाश करता है; जिसकी श्रेष्ठ देव और मुनि पूजा करते हैं, जिसने काम को भस्म किया, जो करुणा का सागर है और जिसने रावण का दर्प तोड़ा; जो सब सुगन्धों से लिप्त है, बुद्धि बढ़ाता है, जिसकी सिद्ध, देव और असुर वन्दना करते हैं; जो स्वर्ण और महामणियों से भूषित, सर्पराज से वेष्टित है और जिसने दक्ष-यज्ञ का विनाश किया; जो कुमकुम-चन्दन से लिप्त, कमलों के हार से सुशोभित है और संचित पापों का नाश करता है; जिसकी देवगण भाव और भक्ति से सेवा करते हैं, जो करोड़ों सूर्यों के समान …
लिङ्गाष्टकम् का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Traditional stotra (author not firmly established). परम्परा: शैव।
क्या लिङ्गाष्टकम् के अलग-अलग संस्करण हैं?
मुद्रित और गाए जाने वाले रूपों में कुछ शब्दों और वर्तनी (अनुस्वार या पञ्चमाक्षर) में अन्तर मिलता है।