अच्युताष्टकम् Achyutashtakam
भगवान विष्णु (अच्युत) के आठ श्लोक, "अच्युतं केशवं रामनारायणं" से आरम्भ, जिनमें राम और कृष्ण दोनों रूपों का स्मरण है।
- देवता भगवान विष्णु
- प्रकार अष्टकम्
- भाषा संस्कृत
- परम्परा वैष्णव
- स्रोत संस्कृत विकिस्रोत (sa.wikisource.org) — अच्युताष्टकम्, revision 369168
स्रोत-आधारित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
श्लोक 1
अच्युतं केशवं रामनारायणंacyutaṃ keśavaṃ rāmanārāyaṇaṃ
कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम् ॥kṛṣṇadāmodaraṃ vāsudevaṃ harim ||
श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभंśrīdharaṃ mādhavaṃ gopikāvallabhaṃ
जानकीनायकं रामचन्द्रं भजे ॥ १ ॥jānakīnāyakaṃ rāmacandraṃ bhaje || 1 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 2
अच्युतं केशवं सत्यभामाधवंacyutaṃ keśavaṃ satyabhāmādhavaṃ
माधवं श्रीधरं राधिकाराधितम् ॥mādhavaṃ śrīdharaṃ rādhikārādhitam ||
इन्दिरामन्दिरं चेतसा सुन्दरंindirāmandiraṃ cetasā sundaraṃ
देवकीनन्दनं नन्दनं संदधे ॥ २ ॥devakīnandanaṃ nandanaṃ saṃdadhe || 2 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 3
विष्णवे जिष्णवे शङ्खिने चक्रिणेviṣṇave jiṣṇave śaṅkhine cakriṇe
रुक्मिणीरागिणे जानकीजानये ॥rukmiṇīrāgiṇe jānakījānaye ||
वल्लवीवल्लभायाऽर्चितायात्मनेvallavīvallabhāyā'rcitāyātmane
कंसविध्वंसिने वंशिने ते नमः ॥ ३ ॥kaṃsavidhvaṃsine vaṃśine te namaḥ || 3 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 4
कृष्ण गोविन्द हे राम नारायणkṛṣṇa govinda he rāma nārāyaṇa
श्रीपते वासुदेवाजित श्रीनिधे ॥śrīpate vāsudevājita śrīnidhe ||
अच्युतानन्त हे माधवाधोक्षजacyutānanta he mādhavādhokṣaja
द्वारकानायक द्रौपदीरक्षक ॥ ४ ॥dvārakānāyaka draupadīrakṣaka || 4 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 5
राक्षसक्षोभितः सीतया शोभितोrākṣasakṣobhitaḥ sītayā śobhito
दण्डकारण्यभूपुण्यताकारणः ॥daṇḍakāraṇyabhūpuṇyatākāraṇaḥ ||
लक्ष्मणेनान्वितो वानरैः सेवितोऽlakṣmaṇenānvito vānaraiḥ sevito'
गस्त्यसंपूजितो राघवः पातु माम् ॥ ५ ॥gastyasaṃpūjito rāghavaḥ pātu mām || 5 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 6
धेनुकारिष्टकोऽनिष्टकृद्द्वेषिणांdhenukāriṣṭako'niṣṭakṛddveṣiṇāṃ
केशिहा कंसहृद्वंशिकावादकः ॥keśihā kaṃsahṛdvaṃśikāvādakaḥ ||
पूतनाकोपकः सूरजाखेलनोpūtanākopakaḥ sūrajākhelano
बालगोपालकः पातु माम् सर्वदा ॥ ६ ॥bālagopālakaḥ pātu mām sarvadā || 6 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 7
विद्युदुद्योतवत्प्रस्फुरद्वाससंvidyududyotavatprasphuradvāsasaṃ
प्रावृडम्भोदवत्प्रोल्लसद्विग्रहम् ॥prāvṛḍambhodavatprollasadvigraham ||
वन्यया मालया शोभितोरःस्थलंvanyayā mālayā śobhitoraḥsthalaṃ
लोहितांघ्रिद्वयं वारिजाक्षं भजे ॥ ७ ॥lohitāṃghridvayaṃ vārijākṣaṃ bhaje || 7 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 8
कुञ्चितैः कुन्तलैर्भ्राजमानाननंkuñcitaiḥ kuntalairbhrājamānānanaṃ
रत्नमौलिं लसत् कुण्डलं गण्डयोः ॥ratnamauliṃ lasat kuṇḍalaṃ gaṇḍayoḥ ||
हारकेयूरकं कङ्कणप्रोज्ज्वलंhārakeyūrakaṃ kaṅkaṇaprojjvalaṃ
किङ्किणीमञ्जुलं श्यामलं तं भजे ॥ ८ ॥kiṅkiṇīmañjulaṃ śyāmalaṃ taṃ bhaje || 8 ||
यह पद साझा करेंफलश्रुति 9
अच्युतस्याष्टकं यः पठेदिष्टदं प्रेमतः प्रत्यहं पूरुषः सस्पृहम् ।acyutasyāṣṭakaṃ yaḥ paṭhediṣṭadaṃ premataḥ pratyahaṃ pūruṣaḥ saspṛham |
वृत्ततः सुंदरं कर्तृ विश्वंभरस्तस्य वश्यो हरिर्जायते सत्वरम् ॥ ९ ॥vṛttataḥ suṃdaraṃ kartṛ viśvaṃbharastasya vaśyo harirjāyate satvaram || 9 ||
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ
पाठ: Sanskrit Wikisource, "अच्युताष्टकम्" (https://sa.wikisource.org/wiki/अच्युताष्टकम्?oldid=369168)। 27 सितम्बर 2026 को हर पंक्ति का एक स्वतन्त्र प्रतिलिपि से मिलान किया गया (sanskritdocuments.org, केवल मिलान हेतु)। मेल खाती पंक्तियाँ: 31; संशोधित: 3; जहाँ स्रोतों में अन्तर है वहाँ संस्करण का पाठ रखा गया: 0।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
भगवान विष्णु के और पाठ
- आरती · भगवान विष्णु ॐ जय जगदीश हरे Om Jai Jagdish Hare
- सहस्रनाम · भगवान विष्णु विष्णु सहस्रनाम स्तोत्र Vishnu Sahasranama Stotram
- ध्यान श्लोक · भगवान विष्णु शान्ताकारं भुजगशयनं Shantakaram Bhujagashayanam
- मूल मन्त्र · भगवान विष्णु ॐ नमो नारायणाय (अष्टाक्षरी मन्त्र) Om Namo Narayanaya (Ashtakshari Mantra)
- सूक्त · भगवान विष्णु पुरुष सूक्त Purusha Suktam
- स्तुति · भगवान विष्णु दशावतार स्तोत्र (गीतगोविन्द) Dashavatara Stotra (Gita Govinda)
- स्तोत्र · भगवान विष्णु गजेन्द्र मोक्ष स्तोत्र Gajendra Moksha Stotram
- गायत्री मन्त्र · भगवान विष्णु विष्णु गायत्री (नारायण गायत्री) Vishnu Gayatri (Narayana Gayatri)
इन्हीं अवसरों के लिए
- पूजा विधि · भगवान विष्णु एकादशी व्रत और पूजा विधि Ekadashi Vrat and Puja Vidhi
- कवच · भगवान विष्णु नारायण कवच Narayana Kavacham
- मूल मन्त्र · भगवान श्रीकृष्ण ॐ नमो भगवते वासुदेवाय (द्वादशाक्षरी मन्त्र) Om Namo Bhagavate Vasudevaya (Dvadashakshari Mantra)
- अष्टकम् · भगवान श्रीकृष्ण गोविन्दाष्टकम् Govindashtakam
प्रश्न
अच्युताष्टकम् क्या है?
भगवान विष्णु (अच्युत) के आठ श्लोक, "अच्युतं केशवं रामनारायणं" से आरम्भ, जिनमें राम और कृष्ण दोनों रूपों का स्मरण है।
अच्युताष्टकम् किस देवता से जुड़ा है?
अच्युताष्टकम् भगवान विष्णु से जुड़ा है। पालनकर्ता, जो राम और कृष्ण जैसे अवतार लेते हैं; वैष्णव परम्पराओं के परमेश्वर। एकादशी व्रत उन्हीं को समर्पित हैं।
अच्युताष्टकम् का अर्थ क्या है?
इन श्लोकों में अच्युत, केशव, नारायण, दामोदर, माधव आदि नामों के साथ श्रीराम (सीता, लक्ष्मण, दण्डकारण्य) और श्रीकृष्ण (बालगोपाल, वंशी, कंस व असुरों का वध) की लीलाओं का स्मरण कर रक्षा की प्रार्थना है। अन्तिम श्लोक कहता है कि प्रतिदिन प्रेम से पढ़ने वाले के वश में हरि शीघ्र हो जाते हैं।
अच्युताष्टकम् का स्रोत क्या है?
आदि शंकराचार्य को परम्परा से समर्पित स्तोत्र — Achyutashtakam. परम्परा: वैष्णव।
क्या अच्युताष्टकम् के अलग-अलग संस्करण हैं?
मुद्रित संस्करणों में कुछ शब्दों, श्लोक-संख्या और प्रारम्भिक व अन्तिम श्लोकों में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताए संस्करण पर आधारित है; केवल वहीं बदलाव किया गया है जहाँ स्रोत प्रतिलिपि की भूल दिखाते हैं।