अर्गला स्तोत्र Argala Stotram
चण्डिका की स्तुति जिसका पाठ देवी कवच के साथ दुर्गा सप्तशती से पहले होता है; टेक है "रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि"।
- देवता माँ दुर्गा
- प्रकार स्तोत्र
- भाषा संस्कृत
- परम्परा शाक्त
- स्रोत संस्कृत विकिस्रोत (sa.wikisource.org) — अर्गलास्तोत्रम्, revision 305095
प्रचलित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
श्रीचण्डिकाध्यानम्śrīcaṇḍikādhyānamశ్రీచణ్డికాధ్యానమ్
ध्यान
ॐ बन्धूककुसुमाभासां पञ्चमुण्डाधिवासिनीम् ।oṃ bandhūkakusumābhāsāṃ pañcamuṇḍādhivāsinīm |ఓం బన్ధూకకుసుమాభాసాం పఞ్చముణ్డాధివాసినీమ్ ।
स्फुरच्चन्द्रकलारत्नमुकुटां मुण्डमालिनीम् ॥sphuraccandrakalāratnamukuṭāṃ muṇḍamālinīm ||స్ఫురచ్చన్ద్రకలారత్నముకుటాం ముణ్డమాలినీమ్ ॥
त्रिनेत्रां रक्तवसनां पीनोन्नतघटस्तनीम् ।trinetrāṃ raktavasanāṃ pīnonnataghaṭastanīm |త్రినేత్రాం రక్తవసనాం పీనోన్నతఘటస్తనీమ్ ।
पुस्तकं चाक्षमालां च वरं चाभयकं क्रमात् ॥pustakaṃ cākṣamālāṃ ca varaṃ cābhayakaṃ kramāt ||పుస్తకం చాక్షమాలాం చ వరం చాభయకం క్రమాత్ ॥
दधतीं संस्मरेन्नित्यमुत्तराम्नायमानिताम् ॥dadhatīṃ saṃsmarennityamuttarāmnāyamānitām ||దధతీం సంస్మరేన్నిత్యముత్తరామ్నాయమానితామ్ ॥
यह पद साझा करेंअथवाathavāఅథవా
ध्यान
या चण्डी मधुकैटभादिदैत्यदलनी या माहिषोन्मूलिनी ।yā caṇḍī madhukaiṭabhādidaityadalanī yā māhiṣonmūlinī |యా చణ్డీ మధుకైటభాదిదైత్యదలనీ యా మాహిషోన్మూలినీ ।
या धूम्रेक्षणचण्डमुण्डमथनी या रक्तबीजाशनी ।yā dhūmrekṣaṇacaṇḍamuṇḍamathanī yā raktabījāśanī |యా ధూమ్రేక్షణచణ్డముణ్డమథనీ యా రక్తబీజాశనీ ।
शक्तिः शुम्भनिशुम्भदैत्यदलनी या सिद्धिदात्री परा ।śaktiḥ śumbhaniśumbhadaityadalanī yā siddhidātrī parā |శక్తిః శుమ్భనిశుమ్భదైత్యదలనీ యా సిద్ధిదాత్రీ పరా ।
सा देवी नवकोटिमूर्तिसहिता मां पातु विश्वेश्वरी ॥sā devī navakoṭimūrtisahitā māṃ pātu viśveśvarī ||సా దేవీ నవకోటిమూర్తిసహితా మాం పాతు విశ్వేశ్వరీ ॥
यह पद साझा करेंअथ अर्गलास्तोत्रम्atha argalāstotramఅథ అర్గలాస్తోత్రమ్
मार्कण्डेय उवाचmārkaṇḍeya uvācaమార్కణ్డేయ ఉవాచ
श्लोक 1
ॐ जय त्वं देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि ।oṃ jaya tvaṃ devi cāmuṇḍe jaya bhūtāpahāriṇi |ఓం జయ త్వం దేవి చాముణ్డే జయ భూతాపహారిణి ।
जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥ १ ॥jaya sarvagate devi kālarātri namo'stu te || 1 ||జయ సర్వగతే దేవి కాలరాత్రి నమోఽస్తు తే ॥ 1 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 2
जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी ।jayantī maṅgalā kālī bhadrakālī kapālinī |జయన్తీ మఙ్గలా కాలీ భద్రకాలీ కపాలినీ ।
दुर्गा शिवा क्षमा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तु ते ॥ २ ॥durgā śivā kṣamā dhātrī svāhā svadhā namo'stu te || 2 ||దుర్గా శివా క్షమా ధాత్రీ స్వాహా స్వధా నమోఽస్తు తే ॥ 2 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 3
मधुकैटभविध्वंसि विधातृवरदे नमः ।madhukaiṭabhavidhvaṃsi vidhātṛvarade namaḥ |మధుకైటభవిధ్వంసి విధాతృవరదే నమః ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ३ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 3 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 3 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 4
महिषासुरनिर्नाशि भक्तानां सुखदे नमः ।mahiṣāsuranirnāśi bhaktānāṃ sukhade namaḥ |మహిషాసురనిర్నాశి భక్తానాం సుఖదే నమః ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ४ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 4 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 4 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 5
धूम्रनेत्रवधे देवि धर्मकामार्थदायिनि ।dhūmranetravadhe devi dharmakāmārthadāyini |ధూమ్రనేత్రవధే దేవి ధర్మకామార్థదాయిని ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ५ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 5 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 5 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 6
रक्तबीजवधे देवि चण्डमुण्डविनाशिनि ।raktabījavadhe devi caṇḍamuṇḍavināśini |రక్తబీజవధే దేవి చణ్డముణ్డవినాశిని ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ६ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 6 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 6 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 7
निशुम्भशुम्भनिर्नाशि त्रिलोक्यशुभदे नमः ।niśumbhaśumbhanirnāśi trilokyaśubhade namaḥ |నిశుమ్భశుమ్భనిర్నాశి త్రిలోక్యశుభదే నమః ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ७ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 7 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 7 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 8
वन्दिताङ्घ्रियुगे देवि सर्वसौभाग्यदायिनि ।vanditāṅghriyuge devi sarvasaubhāgyadāyini |వన్దితాఙ్ఘ్రియుగే దేవి సర్వసౌభాగ్యదాయిని ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ८ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 8 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 8 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 9
अचिन्त्यरूपचरिते सर्वशत्रुविनाशिनि ।acintyarūpacarite sarvaśatruvināśini |అచిన్త్యరూపచరితే సర్వశత్రువినాశిని ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ९ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 9 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 9 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 10
नतेभ्यः सर्वदा भक्त्या चापर्णे दुरितापहे ।natebhyaḥ sarvadā bhaktyā cāparṇe duritāpahe |నతేభ్యః సర్వదా భక్త్యా చాపర్ణే దురితాపహే ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १० ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 10 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 10 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 11
स्तुवद्भ्यो भक्तिपूर्वं त्वां चण्डिके व्याधिनाशिनि ।stuvadbhyo bhaktipūrvaṃ tvāṃ caṇḍike vyādhināśini |స్తువద్భ్యో భక్తిపూర్వం త్వాం చణ్డికే వ్యాధినాశిని ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ ११ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 11 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 11 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 12
चण्डिके सततं युद्धे जयन्ति पापनाशिनि ।caṇḍike satataṃ yuddhe jayanti pāpanāśini |చణ్డికే సతతం యుద్ధే జయన్తి పాపనాశిని ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १२ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 12 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 12 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 13
देहि सौभाग्यमारोग्यं देहि देवि परं सुखम् ।dehi saubhāgyamārogyaṃ dehi devi paraṃ sukham |దేహి సౌభాగ్యమారోగ్యం దేహి దేవి పరం సుఖమ్ ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १३ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 13 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 13 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 14
विधेहि देवि कल्याणं विधेहि विपुलां श्रियम् ।vidhehi devi kalyāṇaṃ vidhehi vipulāṃ śriyam |విధేహి దేవి కల్యాణం విధేహి విపులాం శ్రియమ్ ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १४ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 14 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 14 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 15
विधेहि द्विषतां नाशं विधेहि बलमुच्चकैः ।vidhehi dviṣatāṃ nāśaṃ vidhehi balamuccakaiḥ |విధేహి ద్విషతాం నాశం విధేహి బలముచ్చకైః ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १५ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 15 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 15 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 16
सुरासुरशिरोरत्ननिघृष्टचरणेऽम्बिके ।surāsuraśiroratnanighṛṣṭacaraṇe'mbike |సురాసురశిరోరత్ననిఘృష్టచరణేఽమ్బికే ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १६ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 16 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 16 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 17
विद्यावन्तं यशस्वन्तं लक्ष्मीवन्तञ्च मां कुरु ।vidyāvantaṃ yaśasvantaṃ lakṣmīvantañca māṃ kuru |విద్యావన్తం యశస్వన్తం లక్ష్మీవన్తఞ్చ మాం కురు ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १७ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 17 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 17 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 18
देवि प्रचण्डदोर्दण्डदैत्यदर्पनिषूदिनि ।devi pracaṇḍadordaṇḍadaityadarpaniṣūdini |దేవి ప్రచణ్డదోర్దణ్డదైత్యదర్పనిషూదిని ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १८ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 18 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 18 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 19
प्रचण्डदैत्यदर्पघ्ने चण्डिके प्रणताय मे ।pracaṇḍadaityadarpaghne caṇḍike praṇatāya me |ప్రచణ్డదైత్యదర్పఘ్నే చణ్డికే ప్రణతాయ మే ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ १९ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 19 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 19 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 20
चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रसंस्तुते परमेश्वरि ।caturbhuje caturvaktrasaṃstute parameśvari |చతుర్భుజే చతుర్వక్త్రసంస్తుతే పరమేశ్వరి ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ २० ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 20 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 20 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 21
कृष्णेन संस्तुते देवि शश्वद्भक्त्या सदाम्बिके ।kṛṣṇena saṃstute devi śaśvadbhaktyā sadāmbike |కృష్ణేన సంస్తుతే దేవి శశ్వద్భక్త్యా సదామ్బికే ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ २१ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 21 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 21 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 22
हिमाचलसुतानाथसंस्तुते परमेश्वरि ।himācalasutānāthasaṃstute parameśvari |హిమాచలసుతానాథసంస్తుతే పరమేశ్వరి ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ २२ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 22 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 22 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 23
इन्द्राणीपतिसद्भावपूजिते परमेश्वरि ।indrāṇīpatisadbhāvapūjite parameśvari |ఇన్ద్రాణీపతిసద్భావపూజితే పరమేశ్వరి ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ २३ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 23 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 23 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 24
देवि भक्तजनोद्दामदत्तानन्दोदयेऽम्बिके ।devi bhaktajanoddāmadattānandodaye'mbike |దేవి భక్తజనోద్దామదత్తానన్దోదయేఽమ్బికే ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ २४ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 24 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 24 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 25
भार्यां मनोरमां देहि मनोवृत्तानुसारिणीम् ।bhāryāṃ manoramāṃ dehi manovṛttānusāriṇīm |భార్యాం మనోరమాం దేహి మనోవృత్తానుసారిణీమ్ ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ २५ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 25 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 25 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 26
तारिणि दुर्गसंसारसागरस्याचलोद्भवे ।tāriṇi durgasaṃsārasāgarasyācalodbhave |తారిణి దుర్గసంసారసాగరస్యాచలోద్భవే ।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ २६ ॥rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi || 26 ||రూపం దేహి జయం దేహి యశో దేహి ద్విషో జహి ॥ 26 ॥
यह पद साझा करेंश्लोक 27
इदं स्तोत्रं पठित्वा तु महास्तोत्रं पठेन्नरः ।idaṃ stotraṃ paṭhitvā tu mahāstotraṃ paṭhennaraḥ |ఇదం స్తోత్రం పఠిత్వా తు మహాస్తోత్రం పఠేన్నరః ।
सप्तशतीं समाराध्य वरमाप्नोति दुर्लभम् ॥ २७ ॥saptaśatīṃ samārādhya varamāpnoti durlabham || 27 ||సప్తశతీం సమారాధ్య వరమాప్నోతి దుర్లభమ్ ॥ 27 ॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
पाठ: Sanskrit Wikisource, "अर्गलास्तोत्रम्" (https://sa.wikisource.org/wiki/अर्गलास्तोत्रम्?oldid=305095)। 27 सितम्बर 2026 को हर पंक्ति का एक स्वतन्त्र प्रतिलिपि से मिलान किया गया (sanskritdocuments.org, केवल मिलान हेतु)। मेल खाती पंक्तियाँ: 66; संशोधित: 2; जहाँ स्रोतों में अन्तर है वहाँ संस्करण का पाठ रखा गया: 0।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
माँ दुर्गा के और पाठ
- आरती · माँ दुर्गा जय अम्बे गौरी Jai Ambe Gauri
- स्तोत्र · माँ दुर्गा महिषासुरमर्दिनी स्तोत्र Mahishasura Mardini Stotram
- चालीसा · माँ दुर्गा श्री दुर्गा चालीसा Shri Durga Chalisa
- स्तुति · माँ दुर्गा या देवी सर्वभूतेषु (चयनित श्लोक) Ya Devi Sarvabhuteshu (selected verses)
- स्तुति · माँ दुर्गा सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये Sarva Mangala Mangalye
- मन्त्र · माँ दुर्गा ॐ दुं दुर्गायै नमः Om Dum Durgayai Namah
- सूक्त · माँ दुर्गा दुर्गा सूक्त Durga Suktam
- मूल मन्त्र · माँ दुर्गा · परम्परा-विशिष्ट साधना नवार्ण मन्त्र Navarna Mantra
इन्हीं अवसरों के लिए
- सहस्रनाम · ललिता त्रिपुरसुन्दरी ललिता सहस्रनाम स्तोत्र Lalita Sahasranama Stotram
- गायत्री मन्त्र · माँ दुर्गा दुर्गा गायत्री Durga Gayatri
- अष्टकम् · देवी (आदिशक्ति) भवान्यष्टकम् Bhavanyashtakam
- पूजा विधि · माँ दुर्गा कन्या पूजन विधि: अष्टमी या नवमी पर कन्याओं का सम्मान Kanya Puja Vidhi: Honouring Young Girls on Ashtami or Navami
- चालीसा · माँ दुर्गा श्री विन्ध्येश्वरी चालीसा Shri Vindhyeshwari Chalisa
- स्तोत्र · माँ दुर्गा कीलक स्तोत्र Keelaka Stotram
प्रश्न
अर्गला स्तोत्र क्या है?
चण्डिका की स्तुति जिसका पाठ देवी कवच के साथ दुर्गा सप्तशती से पहले होता है; टेक है "रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि"।
अर्गला स्तोत्र किस देवता से जुड़ा है?
अर्गला स्तोत्र माँ दुर्गा से जुड़ा है। महिषासुर का वध करने वाली अपराजिता देवी; दोनों नवरात्रों में विशेष रूप से पूजित। देवी माहात्म्य (दुर्गा सप्तशती) उनका प्रमुख ग्रन्थ है।
अर्गला स्तोत्र का अर्थ क्या है?
देवी के दो ध्यानों के बाद मार्कण्डेय उन्हें चामुण्डा, जयन्ती, मंगला, काली, भद्रकाली आदि नामों से पुकारते हैं; मधु-कैटभ, महिष, धूम्रलोचन, चण्ड-मुण्ड, रक्तबीज और शुम्भ-निशुम्भ के वध का स्मरण करते हैं और हर श्लोक में रूप, जय, यश और शत्रु-नाश के साथ आरोग्य, समृद्धि और अनुकूल जीवनसाथी माँगते हैं। अन्तिम श्लोक कहता है कि इसे पढ़कर महास्तोत्र सप्तशती का पाठ करें।
अर्गला स्तोत्र का स्रोत क्या है?
दुर्गा सप्तशती — पाठ से पहले पढ़े जाने वाले अंग (कवच, अर्गला, कीलक) — Argala Stotram, recited before the Durga Saptashati. परम्परा: शाक्त।
क्या अर्गला स्तोत्र के अलग-अलग संस्करण हैं?
मुद्रित संस्करणों में कुछ शब्दों, श्लोक-संख्या और प्रारम्भिक व अन्तिम श्लोकों में अन्तर मिलता है। यह पाठ टिप्पणी में बताए संस्करण पर आधारित है; केवल वहीं बदलाव किया गया है जहाँ स्रोत प्रतिलिपि की भूल दिखाते हैं।