जय अम्बे गौरी Jai Ambe Gauri
माँ दुर्गा (अम्बे) की आरती।
- देवता माँ दुर्गा
- प्रकार आरती
- भाषा हिन्दी
- परम्परा शाक्त
- स्रोत पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Traditional aarti
प्रचलित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
टेक
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी ।jay ambe gaurī, maiyā jay śyāmā gaurī |ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ, ମୈଯା ଜଯ ଶ୍ଯାମା ଗୌରୀ ।
तुमको निशदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी ॥tumako niśadin dhyāvat, hari brahmā śivarī ||ତୁମକୋ ନିଶଦିନ ଧ୍ଯାବତ, ହରି ବ୍ରହ୍ମା ଶିବରୀ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
हे अम्बे गौरी माँ, आपकी जय हो, श्यामा गौरी की जय हो; विष्णु, ब्रह्मा और शिव दिन-रात आपका ध्यान करते हैं।
माँग सिन्दूर विराजत, टीको मृगमद को ।mām̐g sindūr virājat, ṭīko mṛgamad ko |ମାଁଗ ସିନ୍ଦୂର ବିରାଜତ, ଟୀକୋ ମୃଗମଦ କୋ ।
उज्ज्वल से दोउ नैना, चन्द्रवदन नीको ॥ujjval se dou nainā, candravadan nīko ||ଉଜ୍ଜ୍ବଲ ସେ ଦୋଉ ନୈନା, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ ନୀକୋ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आपकी माँग में सिन्दूर शोभित है और माथे पर कस्तूरी का टीका है; आपके दोनों नेत्र उज्ज्वल हैं और चन्द्रमा जैसा मुख सुन्दर है।
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै ।kanak samān kalevar, raktāmbar rājai |କନକ ସମାନ କଲେବର, ରକ୍ତାମ୍ବର ରାଜୈ ।
रक्तपुष्प गल माला, कण्ठन पर साजै ॥raktapuṣpa gal mālā, kaṇṭhan par sājai ||ରକ୍ତପୁଷ୍ପ ଗଲ ମାଲା, କଣ୍ଠନ ପର ସାଜୈ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आपका शरीर सोने के समान है और आप लाल वस्त्रों में शोभित हैं; लाल फूलों की माला आपके गले में सजी है।
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी ।kehari vāhan rājat, khaḍga khappar dhārī |କେହରି ବାହନ ରାଜତ, ଖଡ୍ଗ ଖପ୍ପର ଧାରୀ ।
सुर-नर-मुनि-जन सेवत, तिनके दुखहारी ॥sur-nar-muni-jan sevat, tinake dukhahārī ||ସୁର-ନର-ମୁନି-ଜନ ସେବତ, ତିନକେ ଦୁଖହାରୀ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आप सिंह की सवारी पर विराजती हैं और खड्ग व खप्पर धारण करती हैं; देवता, मनुष्य और मुनि आपकी सेवा करते हैं और आप उनके दुःख हरती हैं।
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती ।kānan kuṇḍal śobhit, nāsāgre motī |କାନନ କୁଣ୍ଡଲ ଶୋଭିତ, ନାସାଗ୍ରେ ମୋତୀ ।
कोटिक चन्द्र दिवाकर, सम राजत ज्योति ॥koṭik candra divākar, sam rājat jyoti ||କୋଟିକ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିବାକର, ସମ ରାଜତ ଜ୍ଯୋତି ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आपके कानों में कुण्डल शोभित हैं और नाक के अग्रभाग पर मोती है; आपकी ज्योति करोड़ों चन्द्रमाओं और सूर्यों के समान चमकती है।
शुम्भ-निशुम्भ बिदारे, महिषासुर घाती ।śumbha-niśumbha bidāre, mahiṣāsur ghātī |ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ ବିଦାରେ, ମହିଷାସୁର ଘାତୀ ।
धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती ॥dhūmra vilocan nainā, niśadin madamātī ||ଧୂମ୍ର ବିଲୋଚନ ନୈନା, ନିଶଦିନ ମଦମାତୀ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आपने शुम्भ-निशुम्भ को चीर डाला और महिषासुर का वध किया; आपने धूम्रलोचन को भी परास्त किया, और आपके नेत्र दिन-रात मद से भरे रहते हैं।
चण्ड-मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे ।caṇḍa-muṇḍa saṃhāre, śoṇit bīj hare |ଚଣ୍ଡ-ମୁଣ୍ଡ ସଂହାରେ, ଶୋଣିତ ବୀଜ ହରେ ।
मधु-कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे ॥madhu-kaiṭabh dou māre, sur bhayahīn kare ||ମଧୁ-କୈଟଭ ଦୋଉ ମାରେ, ସୁର ଭଯହୀନ କରେ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आपने चण्ड-मुण्ड का संहार किया और रक्तबीज को नष्ट किया; मधु और कैटभ दोनों को मारकर देवताओं को निर्भय किया।
ब्रह्माणी, रुद्राणी, तुम कमला रानी ।brahmāṇī, rudrāṇī, tum kamalā rānī |ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ରୁଦ୍ରାଣୀ, ତୁମ କମଲା ରାନୀ ।
आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी ॥āgam nigam bakhānī, tum śiv paṭarānī ||ଆଗମ ନିଗମ ବଖାନୀ, ତୁମ ଶିବ ପଟରାନୀ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आप ब्रह्माणी हैं, रुद्राणी हैं और आप ही कमला रानी (लक्ष्मी) हैं; शास्त्र आपका वर्णन करते हैं और आप शिव की पटरानी हैं।
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों ।cauṃsaṭh yoginī maṃgal gāvat, nṛtya karat bhairoṃ |ଚୌଂସଠ ଯୋଗିନୀ ମଂଗଲ ଗାବତ, ନୃତ୍ଯ କରତ ଭୈରୋଂ ।
बाजत ताल मृदंगा, अरु बाजत डमरू ॥bājat tāl mṛdaṃgā, aru bājat ḍamarū ||ବାଜତ ତାଲ ମୃଦଂଗା, ଅରୁ ବାଜତ ଡମରୂ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
चौंसठ योगिनियाँ मंगल गीत गाती हैं और भैरव नृत्य करते हैं; ताल और मृदंग बजते हैं, और डमरू भी बजता है।
तुम ही जग की माता, तुम ही हो भरता ।tum hī jag kī mātā, tum hī ho bharatā |ତୁମ ହୀ ଜଗ କୀ ମାତା, ତୁମ ହୀ ହୋ ଭରତା ।
भक्तन की दुख हरता, सुख सम्पत्ति करता ॥bhaktan kī dukh haratā, sukh sampatti karatā ||ଭକ୍ତନ କୀ ଦୁଖ ହରତା, ସୁଖ ସମ୍ପତ୍ତି କରତା ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आप ही जगत की माता हैं और आप ही उसका भरण-पोषण करती हैं; आप भक्तों के दुःख हरती हैं और उन्हें सुख-सम्पत्ति देती हैं।
भुजा चार अति शोभित, वर मुद्रा धारी ।bhujā cār ati śobhit, var mudrā dhārī |ଭୁଜା ଚାର ଅତି ଶୋଭିତ, ବର ମୁଦ୍ରା ଧାରୀ ।
मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी ॥manavāṃchit phal pāvat, sevat nar nārī ||ମନବାଂଛିତ ଫଲ ପାବତ, ସେବତ ନର ନାରୀ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
आपकी चार भुजाएँ अत्यन्त सुन्दर हैं और आप वर-मुद्रा धारण करती हैं; जो नर-नारी आपकी सेवा करते हैं, वे मनचाहा फल पाते हैं (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती ।kaṃcan thāl virājat, agar kapūr bātī |କଂଚନ ଥାଲ ବିରାଜତ, ଅଗର କପୂର ବାତୀ ।
श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योति ॥śrīmālaketu meṃ rājat, koṭi ratan jyoti ||ଶ୍ରୀମାଲକେତୁ ମେଂ ରାଜତ, କୋଟି ରତନ ଜ୍ଯୋତି ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
सोने की थाली सजी है जिसमें अगर और कपूर की बाती है; उसकी ज्योति पावन स्थान में करोड़ों रत्नों की तरह चमकती है।
श्री अम्बेजी की आरती, जो कोई नर गावै ।śrī ambejī kī āratī, jo koī nar gāvai |ଶ୍ରୀ ଅମ୍ବେଜୀ କୀ ଆରତୀ, ଜୋ କୋଈ ନର ଗାବୈ ।
कहत शिवानन्द स्वामी, सुख-सम्पत्ति पावै ॥kahat śivānanda svāmī, sukh-sampatti pāvai ||କହତ ଶିବାନନ୍ଦ ସ୍ବାମୀ, ସୁଖ-ସମ୍ପତ୍ତି ପାବୈ ॥
॥ ॐ जय अम्बे गौरी ॥|| oṃ jay ambe gaurī ||॥ ଓଁ ଜଯ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ ॥
इस श्लोक/पद का अर्थ
शिवानन्द स्वामी कहते हैं कि जो कोई श्री अम्बे जी की यह आरती गाता है, वह सुख-सम्पत्ति पाता है (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।
अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
श्लोकवार अर्थ: उद्योग ज्योतिष सम्पादकीय टीम द्वारा अपने शब्दों में लिखा भावार्थ (in-house paraphrase), अनुवाद नहीं।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
माँ दुर्गा के और पाठ
- स्तोत्र · माँ दुर्गा महिषासुरमर्दिनी स्तोत्र Mahishasura Mardini Stotram
- चालीसा · माँ दुर्गा श्री दुर्गा चालीसा Shri Durga Chalisa
- स्तुति · माँ दुर्गा या देवी सर्वभूतेषु (चयनित श्लोक) Ya Devi Sarvabhuteshu (selected verses)
- स्तुति · माँ दुर्गा सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये Sarva Mangala Mangalye
- कवच · माँ दुर्गा देवी कवच (दुर्गा कवच) Devi Kavacham (Durga Kavach)
- मन्त्र · माँ दुर्गा ॐ दुं दुर्गायै नमः Om Dum Durgayai Namah
- सूक्त · माँ दुर्गा दुर्गा सूक्त Durga Suktam
- मूल मन्त्र · माँ दुर्गा · परम्परा-विशिष्ट साधना नवार्ण मन्त्र Navarna Mantra
इन्हीं अवसरों के लिए
- सहस्रनाम · ललिता त्रिपुरसुन्दरी ललिता सहस्रनाम स्तोत्र Lalita Sahasranama Stotram
- गायत्री मन्त्र · माँ दुर्गा दुर्गा गायत्री Durga Gayatri
- स्तोत्र · माँ दुर्गा अर्गला स्तोत्र Argala Stotram
- अष्टकम् · देवी (आदिशक्ति) भवान्यष्टकम् Bhavanyashtakam
- पूजा विधि · माँ दुर्गा कन्या पूजन विधि: अष्टमी या नवमी पर कन्याओं का सम्मान Kanya Puja Vidhi: Honouring Young Girls on Ashtami or Navami
- पूजा विधि · माँ दुर्गा नवरात्रि घटस्थापना पूजा विधि: कलश स्थापना और नौ दिनों की उपासना Navratri Ghatasthapana Puja Vidhi: Kalash Sthapana and Nine-Day Worship
- चालीसा · माँ दुर्गा श्री विन्ध्येश्वरी चालीसा Shri Vindhyeshwari Chalisa
- स्तोत्र · माँ दुर्गा कीलक स्तोत्र Keelaka Stotram
प्रश्न
जय अम्बे गौरी क्या है?
माँ दुर्गा (अम्बे) की आरती।
जय अम्बे गौरी किस देवता से जुड़ा है?
जय अम्बे गौरी माँ दुर्गा से जुड़ा है। महिषासुर का वध करने वाली अपराजिता देवी; दोनों नवरात्रों में विशेष रूप से पूजित। देवी माहात्म्य (दुर्गा सप्तशती) उनका प्रमुख ग्रन्थ है।
जय अम्बे गौरी का अर्थ क्या है?
यह दुर्गा जी की सबसे प्रचलित आरती है, जो नवरात्रि भर गाई जाती है। इसमें माँ के दिव्य रूप का वर्णन है — माँग में सिन्दूर, उज्ज्वल नेत्र, लाल वस्त्रों में स्वर्ण-सी देह, सिंह की सवारी, हाथों में खड्ग और खप्पर, और करोड़ों सूर्य-चन्द्र जैसी चमकते कुण्डल व नथ का मोती। आरती शुम्भ-निशुम्भ, महिषासुर, धूम्रविलोचन, चण्ड-मुण्ड, रक्तबीज और मधु-कैटभ पर उनकी विजय का स्मरण कराती है, जिससे देवता भयमुक्त हुए। उन्हें ब्रह्माणी, रुद्राणी और कमला कहा गया है — जगत की माता और पालनहार, जो भक्तों के दुःख हरती हैं और मनोकामना पूर्ण करती हैं।
जय अम्बे गौरी का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Traditional aarti. परम्परा: शाक्त।
क्या जय अम्बे गौरी के अलग-अलग संस्करण हैं?
संस्करणों में कुछ शब्दों का अन्तर मिलता है (जैसे “हरि ब्रह्मा शिवरी” के स्थान पर “हरि ब्रह्मा शिवजी”, “भैरों/भैरूँ”), और कुछ में पदों का क्रम भिन्न है।